Што е спастичност? Симптоми, причини и методи на лекување

Што е спастичност? Кои се симптомите? Како се дијагностицира и лекува?

Што е спастичност? Тоа е состојба која се манифестира со неволни мускулни контракции, што произлегува од нарушување на сигналите што нервниот систем ги испраќа до мускулите. Тоа е нарушување на движењето кое погодува повеќе од 12 милиони луѓе ширум светот.

Симптомите на спастичност обично се манифестираат во форма на вкочанетост на мускулите и спазми. Оваа состојба може да се појави како резултат на многу болести кои влијаат на мозокот и/или 'рбетниот мозок, како што се церебрална парализа, трауматска повреда на мозокот, мозочен удар, повреда на 'рбетниот мозок и мултиплекс склероза. Раната дијагноза и соодветниот третман можат да ги минимизираат негативните ефекти од спастичноста.

Во овој текст ќе најдете одговори на прашањата што е болеста спастичност, какви симптоми има и кои системи ги погодува. Исто така, ќе се запознаете со методите што се користат за лекување на спастичноста. На овој начин, подобро ќе разберете што можете да направите доколку вие или некој ваш близок се соочи со оваа состојба.

Што е спастичност?

Спастичноста, која се јавува како резултат на оштетување на централниот нервен систем, е состојба карактеризирана со појава на неконтролирани контракции на мускулите. Овој термин, кој потекнува од грчкиот збор "spasticus", значи "влечење" и ја опишува состојбата во која мускулите неконтролирано се влечат и остануваат контрахирани.

Што е болеста спастичност?

Спастичноста е нарушување на движењето предизвикано од оштетување на нервните патишта во мозокот или 'рбетниот мозок кои го контролираат движењето на мускулите. Оваа состојба се манифестира со тоа што мускулите се потегнати, вкочанети или неволно контрахирани повеќе од нормалното. Кај лицата со спастичност, попреченоста на способноста на мускулите да се издолжуваат може да доведе до ограничување на движењата на зглобовите и со текот на времето до деформитети.

Спастичноста може да се појави во различни форми, како што се спастична контракција, тонична контракција (целото тело одеднаш) или клонична контракција (грчење). Оваа состојба го отежнува извршувањето на секојдневните активности и може сериозно да го намали квалитетот на животот.

Дали спастичноста е болест или симптом?

Спастичноста всушност не е болест, туку симптом поврзан со оштетување на мозокот, 'рбетниот мозок или моторните нерви. Обично се манифестира како знак на друго невролошко нарушување. Погодува повеќе од 12 милиони луѓе ширум светот и се забележува кај околу 80% од лицата со церебрална парализа и кај 80% од лицата со мултиплекс склероза.

Некои од болестите што ја предизвикуваат оваа состојба се:

Церебрална парализа (ЦП)

Мултиплекс склероза (МС)

Мозочен удар

Трауматска повреда на мозокот или 'рбетниот мозок

Амиотрофична латерална склероза (АЛС)

Наследни спастични параплегии

Метаболички болести (Адренолеукодистрофија, Фенилкетонурија, Крабеова болест)

Кои системи се погодени?

Спастичноста првенствено влијае на мускулниот и нервниот систем. Кога комуникацијата помеѓу моторните неврони во мозокот и 'рбетниот мозок и мускулите е нарушена, се појавуваат проблеми во механизмот на нормална контракција и релаксација на мускулите. Ова предизвикува вкочанетост, неволни контракции и ограничување на движењето, особено во мускулите на рацете и нозете.

Кога спастичноста не се контролира, таа може да влијае не само на мускулниот и нервниот систем, туку и на структурите на зглобовите и коските. Долготрајните мускулни контракции и вкочанетоста можат да доведат до ограничување на движењата во зглобовите и со текот на времето до трајни деформитети.

Кои се симптомите на спастичност?

Симптомите на спастичноста во нашето тело значително влијаат на секојдневниот живот на многу луѓе. Овие симптоми произлегуваат од нарушената комуникација помеѓу нервниот систем и мускулите и можат да ја ограничат способноста за движење на лицата.

Вкочанетост на мускулите и спазми

Најчестиот симптом кај спастичноста е прекумерната вкочанетост што се јавува во мускулите. Погодените мускули може да се чувствуваат потегнати, вкочанети и цврсти од нормалното. Оваа состојба се јавува како резултат на неволна контракција на мускулите. Ненадејните и неволни контракции, наречени мускулни спазми, често можат да бидат болни и да доведат до толку силни мускулни болки што можат да предизвикаат лицето нагло да го прекине движењето или да се разбуди од ноќниот сон.

Спазмите обично траат од неколку секунди до неколку минути. При допир се чувствува изразена вкочанетост во мускулите, а во некои случаи може да се забележат и мускулни грчеви. Исто така, луѓето можат да почувствуваат како мускулите им скокаат или како да се движат.

Ограничување на движењето и замор

Поради прекумерното истегнување на мускулите, подвижноста на зглобовите може сериозно да се ограничи. Ова ја отежнува способноста на лицето да води независен живот и може да предизвика функционални загуби. Како резултат на спастичноста, мускулите можат да останат во состојба на неволна контракција подолго време, што доведува до тоа мускулните влакна да не можат да се одморат, а со текот на времето до губење на силата.

Заедно со брзото исцрпување на енергетските резерви, заморот се зголемува, а мускулната издржливост значително се намалува. Како резултат на тоа, на луѓето им е тешко да ги извршуваат секојдневните активности, а секое движење предизвикува трошење на повеќе енергија.

Абнормални рефлекси и нарушувања на држењето на телото

Кај спастичноста, претераните длабоки тетивни рефлекси, клонус (брзи мускулни контракции) и неволно вкрстување на нозете (ножично движење) се чести симптоми. Оштетувањето на моторните неврони може да предизвика нерамномерна напнатост помеѓу мускулите, што доведува до нарушувања во држењето на телото.

Проблемите со рамнотежата се исто така важни симптоми на спастичноста. Бидејќи ја отежнува контролата на мускулите, може да влијае на способноста на лицето да стои и да оди. Оваа состојба се манифестира со губење на начинот на одење и неконтролирани движења. Овие погрешни обрасци кои се развиваат со текот на времето можат да предизвикаат трајни деформитети во мускулно-скелетниот систем.

Специфични симптоми кај децата

Кај децата, спастичноста, за разлика од возрасните, може да доведе до проблеми во растот. Бидејќи вкочанетоста на мускулите и спазмите го попречуваат нормалниот раст и развој на детето, тие можат да предизвикаат болни и деформирани зглобови.

Сериозноста на спастичноста може да варира од личност до личност. Може да се појави во широк спектар, од блага вкочанетост на мускулите до силни, болни и неконтролирани мускулни спазми. Особено кај децата, раната дијагноза и третман се од големо значење за спречување на трајни инвалидитети.

Кои се причините за спастичност? Основни болести

Оштетувањето на нервните клетки во мозокот или 'рбетниот мозок е основната причина за спастичноста. Ова оштетување може да се појави како резултат на разни болести или повреди. Па, кои се овие состојби што доведуваат до спастичност?

Церебрална парализа и породилни трауми

Церебралната парализа е една од најчестите причини за спастичност, а децата со спастична церебрална парализа сочинуваат околу 60% од сите случаи на церебрална парализа. Таа е предизвикана од оштетување на регионите за моторна контрола во мозокот пред, за време на или по раѓањето.

Породилните компликации, предвременото раѓање (особено пред 28-та недела) и малата родилна тежина се фактори кои го зголемуваат ризикот од церебрална парализа кај бебињата. Оштетувањата кои влијаат на развојот на мозокот во периодот до две години по раѓањето исто така можат да доведат до церебрална парализа.

Мултиплекс склероза и невролошки болести

Мултиплекс склерозата (МС) е прогресивна болест која се развива како резултат на нападот на имунолошкиот систем врз заштитната обвивка околу нервните клетки. Ова нарушување во преносот на нервните импулси резултира со вкочанетост и спастичност во мускулите. Оваа состојба, која е почеста особено во примарната прогресивна форма на МС, може сериозно да влијае на квалитетот на секојдневниот живот на пациентите.

Други невролошки болести, како што е амиотрофичната латерална склероза (АЛС), исто така можат да предизвикаат спастичност. Овие болести ја нарушуваат функцијата на моторните неврони, што доведува до губење на контролата врз мускулите.

Повреди на 'рбетниот мозок и мозокот

Трауматската повреда на мозокот настанува како резултат на удари во главата или пенетрирачки повреди. Ваквите оштетувања можат да влијаат на вашата способност за размислување, чувствување и движење. Спастичноста што се развива во првите 6 месеци по повредата на мозокот може да го наруши протокот на нервните пораки помеѓу мозокот и мускулите.

Повредите на 'рбетниот мозок се исто така чести причини за спастичност. По овие повреди, може да се забележат неконтролирани контракции и вкочанетост во мускулите под нивото на повредата. За некои луѓе, оваа состојба го олеснува стоењето и секојдневните активности, додека за други може да биде болна и ограничувачка.

Спастичност може да се развие и кај пациенти кои претрпеле мозочен удар. Обично се појавува не во раната фаза на болеста, туку во следните неколку месеци и е почеста кај мозочните удари предизвикани од мозочно крварење.

Генетски и метаболички причини

Наследните спастични параплегии се група на болести кои се јавуваат поради генски мутации и се проследени со мускулна слабост во нозете и спастичност. За оваа состојба, која се јавува кај 1-10 на 100.000 луѓе, до денес се идентификувани повеќе од 70 генски мутации.

Овие генски мутации ја нарушуваат структурата, исхраната и меѓуклеточната комуникација на нервните клетки, што доведува до појава на симптоми на спастичност. Најчестиот тип е оној со автозомно доминантно наследување, кој сочинува 75-80% од пациентите.

Метаболичките болести како што се адренолеукодистрофија (АЛД), Крабеова болест и фенилкетонурија исто така можат да доведат до спастичност. Овие болести влијаат на нормалниот метаболизам на нервните клетки и ја нарушуваат контролата на мускулниот тонус.

Како се дијагностицира спастичноста?

За правилно лекување на спастичноста, пред сè, потребно е да се постави точна дијагноза. Процесот на дијагностицирање обично започнува со слушање на поплаките на пациентот од страна на лекари специјалисти по неврологија и продолжува со разни испитувања.

Физички преглед и историја на пациентот

Првиот чекор во дијагностицирањето на спастичноста е земање детална историја на пациентот и вршење сеопфатен физички преглед. Лекарот прашува кога започнале вашите поплаки, нивната сериозност и како тие влијаат на вашиот секојдневен живот. Во исто време, собира информации за болестите или повредите што сте ги претрпеле претходно.

За време на физичкиот преглед, лекарот го проценува вашиот мускулен тонус, мускулната сила и рефлексите. Ја проверува вашата положба на телото преку набљудување на вашите движења како што се седење, станување и одење. Длабоките тетивни рефлекси и мускулната напнатост се оценуваат со особено внимание. Овој преглед е важен за да се одреди сериозноста на спастичноста и кои мускули се погодени.

Проценката на мускулниот тонус е една од најосновните фази во дијагностицирањето на спастичноста. Детално се испитуваат историјата на животот на пациентот, времетраењето на поплаките и тешкотиите при движењето. Овие информации се патоказ за креирање на следниот план за лекување.

ЕМГ и тестови за нервна спроводливост

ЕМГ (електромиографија) ги испитува електричните сигнали што мускулите ги произведуваат кога се во мирување или кога се користат. Благодарение на овој тест, се утврдува дали причината за болеста е во мускулите или во нервите што ги хранат мускулите. ЕМГ тестот се применува за дијагностицирање на болести кои се јавуваат во структурата на мускулите и нервите.

Процесот на ЕМГ се состои од две фази:

Површински ЕМГ каде што електродите се залепени на кожата

Иглен ЕМГ каде што иглата-електрода влегува во мускулот

Студиите за нервна спроводливост ја проценуваат брзината со која нервите ги пренесуваат стимулите до мускулите. Овие тестови се користат за да се одреди распространетоста на оштетувањето на нервите што предизвикува спастичност. ЕМГ е исто така важен тест за утврдување на болести како што е мијастенија гравис, каде што е нарушен електричниот пренос помеѓу нервите и мускулите.

Методи на снимање како МР и КТ

Магнетната резонанца (МР) и компјутерската томографија (КТ) се методи на снимање кои се користат за откривање на структурни промени во централниот нервен систем. Овие техники јасно го покажуваат присуството на оштетување или лезии во мозокот и 'рбетниот мозок.

МР покажува изразени патологии во повеќето случаи на спастична диплегија. Особено кај предвремено родените бебиња, често се забележуваат наоди компатибилни со перивентрикуларна леукомалација (ПВЛ). Сепак, не кај сите случаи на спастичност може да се видат абнормалности на МР.

Поставувањето дијагноза во рана фаза им овозможува на пациентите да постигнат подобри резултати во процесот на лекување. На овој начин се цели кон значајно подобрување на квалитетот на животот. Точната и навремена дијагноза е од критично значење за спречување на прогресијата на спастичноста и избегнување на компликации.

Како се лекува спастичноста?

Лекувањето на спастичноста бара посебен пристап кој се менува од пациент до пациент. За ефикасен третман, треба да се подготви персонализирана програма со земање предвид на сериозноста, дистрибуцијата и основните причини за спастичноста. Лекувањето обично се спроведува со мултидисциплинарен пристап кој вклучува физикална терапија, лекови и, доколку е потребно, хируршки интервенции.

Физикална терапија и рехабилитација

Физикалната терапија е основата на лекувањето на спастичноста. Вклучува низа апликации дизајнирани да го намалат мускулниот тонус, да ја одржат и подобрат подвижноста. Вежбите за истегнување кои се прават најмалку двапати дневно ја намалуваат вкочанетоста на мускулите и ја зголемуваат должината на мускулот. Исто така, вежбите за зајакнување ја подобруваат функционалната состојба. Третманите со топлина или студ применети пред истегнување можат да ја зголемат ефикасноста. Особено ефектот од третманот со мраз трае околу 2 часа и корисно е да се примени пред вежбање.

Лекување со лекови и мускулни релаксанти

Меѓу најчесто користените мускулни релаксанти во лекувањето со лекови се баклофен, тизанидин, диазепам и дантролен. Овие лекови делуваат преку инхибиција на ексцитаторните невротрансмитери или зголемување на инхибиторните невротрансмитери во мозокот и 'рбетниот мозок. Сепак, тие можат да имаат несакани ефекти како што се поспаност, вртоглавица и зголемување на ензимите на црниот дроб. Поради оваа причина, важно е лековите да се користат редовно под надзор на лекар и да се следат со крвни анализи во одредени интервали.

Апликации на ботулински токсин (ботокс)

Ботулинскиот токсин е ефикасен метод на лекување кој ја намалува прекумерната мускулна активност кога се инјектира во мали количини во спастичните мускули. Токсинот привремено ги запира контракциите со блокирање на ослободувањето на ацетилхолин на нервните завршетоци. Ефектот започнува 24-72 часа по инјектирањето, го достигнува своето максимално ниво во рок од 3-4 недели и трае во просек 3-4 месеци. Третманот со ботулински токсин, кога се применува заедно со физикална терапија, е ефикасна и безбедна опција за подобрување на функционалниот капацитет на пациентот.

Баклофен пумпа и хируршки опции

Во случаи на распространета и тешка спастичност, може да се користи баклофен пумпа. Со овој метод, лекот баклофен се дава директно во цереброспиналната течност, со што станува ефикасен во многу помали дози и се намалуваат системските несакани ефекти. Пумпата се поставува под кожата на страната на абдоминалниот регион, а катетерот се поврзува со цереброспиналната течност. Пумпата, која може да се програмира однадвор, содржи лек доволен за просечно 6 месеци и лесно може да се наполни кога е потребно.

Во сериозни случаи кои не реагираат на други третмани, може да се размисли за хируршки интервенции како што е селективна дорзална ризотомија. Во оваа постапка, се прави обид да се намали мускулниот тонус со пресекување на некои нервни корени во 'рбетниот мозок.

Психолошка поддршка и социјална вклученост

Психолошката поддршка и социјалната вклученост исто така заземаат важно место во лекувањето на спастичноста. Обезбедувањето емоционална поддршка за пациентите и нивните блиски ја зголемува усогласеноста со третманот. Кај децата, особено когнитивните способности, социјалниот и емоционалниот развој играат ефикасна улога во напредокот на лекувањето. Поради оваа причина, важно е тимот за лекување да постави реални цели со пациентот и неговите блиски и јасно да разговара за очекувањата.

7 често поставувани прашања

Ајде да одговориме на прашањата за кои најмногу се интересираат во врска со спастичноста, во светлината на мислењата на експертите. Во овој дел, јасно и прецизно ќе одговориме на вообичаените прашања што им паѓаат на ум и на пациентите и на нивните блиски.

Дали спастичноста ќе биде привремена или трајна зависи од основната причина и општата здравствена состојба на лицето. Во некои случаи може да биде привремена, додека во други може да остане стабилна или да се ублажи. На пример, според Американското здружение за мозочен удар, спастичност се забележува кај 25-43% од пациентите по мозочен удар во текот на првата година. Кога се применува правилен третман, сериозноста на спастичноста може да се намали и пациентот може да го продолжи секојдневниот живот со помалку контракции. На овој начин, лицето може да стане способно самостојно да јаде и да се облекува.

Третманот со ботулински токсин е метод кој се инјектира во спастичните мускули, го блокира ослободувањето на ацетилхолин и привремено ги запира мускулните контракции. Постапката обично се изведува амбулантски, за кратко време. Пред инјектирањето, на регионот се нанесува крем против болки и со помош на тенка игла се влегува во одредениот мускул. Применетата доза се пресметува според тежината на пациентот и големината на мускулот. Ефектот обично започнува за 3-7 дена и го достигнува своето максимално ниво во 4-тата недела. Кај малите мускулни групи ефектот почнува да се гледа во рок од 24 часа, а кај големите мускули за 3-4 дена. Ефектот на ботоксот трае во просек 3-4 месеци, но со интензивна програма за физикална терапија овој период може да се продолжи до 6-12 месеци.

Да, спастичноста може да биде прогресивна. Спастичноста што започнува во која било мускулна група со текот на времето може да се прошири и на други мускулни групи. Брзината и степенот на прогресија варираат во зависност од болеста што ја предизвикува спастичноста. На пример, кај прогресивни невролошки болести како АЛС, спастичноста обично се влошува со текот на времето. Од друга страна, кај вродени состојби како церебрална парализа, може да не се забележи многу прогресија. Со соодветен третман и програма за рехабилитација, прогресијата на спастичноста може да се забави или да се стави под контрола.

Зајакнувањето на спастичните мускули е можно, но тоа треба да се прави под надзор на физиотерапевт. Апликациите за физикална терапија, редовните вежби и ортозите кои поддржуваат правилно држење на телото помагаат во зајакнувањето на мускулите. Вежбите за зајакнување ја подобруваат функционалната состојба со работа на мускулот против одреден отпор. Сепак, овие вежби не се применуваат кај пациенти кои неодамна биле оперирани, имаат сериозна остеопороза или имаат ограничена подвижност на зглобовите. Особено се препорачува комбинирање на вежби за истегнување, сила и отпор.

Спастичноста може да предизвика болка. Спастичноста по мозочен удар особено може да доведе до губење на движењето и болка поврзана со тоа. Долготрајното контрахирање на мускулите, мускулниот замор и спазмите можат да создадат болка. Исто така, долготрајните контракции можат да доведат до вкочанетост и калцификација во зглобовите, предизвикувајќи дополнителни болки. Овие болки можат да доведат до физички и психолошки тешкотии.

Вежбањето се препорачува за да им се обезбеди олеснување на пациентите со спастичност. Сепак, истражувањата покажуваат дека вежбите немаат директен ефект врз лекувањето на болеста. Сепак, редовните вежби помагаат во управувањето со долгорочните симптоми на спастичноста, како што се мускулна болка, вкочанетост или контрактури. Вежбите во вода се особено ефикасни; истражувањата покажуваат дека пливањето ја зголемува еластичноста на мускулите.

Пациентите со спастичност доживуваат физиолошки, психолошки и социјални предизвици. Мускулните контракции можат да ги отежнат секојдневните активности како што се облекување, јадење и лична хигиена. На пример, додека спастичноста во нозете го отежнува одењето, контракциите во раката и дланката можат да доведат до целосна зависност во секојдневниот живот. Исто така, деформитетите на телото можат да предизвикаат психолошки проблеми како што се анксиозност, депресија и проблеми со самодовербата. Контракциите во стапалата можат да доведат до нарушување на рамнотежата, ризик од паѓање и појава на плускавци.

Дали чувствувате симптоми на спастичност?

Ако вкочанетоста на мускулите, неволните контракции или ограничувањето на движењето влијаат на вашиот секојдневен живот, раната проценка е од големо значење.

Во Одделот за неврологија на Hisar Hospital Intercontinental, дијагнозата и лекувањето на спастичноста се планираат со напредни методи на снимање, ЕМГ тестови и мултидисциплинарен пристап кон рехабилитација.

Можете да закажете преглед кај нашите лекари специјалисти за да ги дознаете опциите за лекување прилагодени за вас.

Контактирајте со нас за детални информации и закажување.