Што е серотонински синдром? Симптоми, причини и третман

Серотонински синдром

Серотонински синдром е сериозна медицинска состојба која се јавува со прекумерно зголемување на нивото на серотонин во мозокот. Обично се развива како резултат на истовремена употреба на одредени лекови и може да биде животозагрозувачки доколку не се интервенира брзо. Овој синдром, кој има директно влијание врз нервниот систем, може да се манифестира и со физички и со ментални симптоми.

Што е серотонински синдром?

Серотонинскиот синдром е клиничка слика на токсичност на централниот нервен систем што се развива како резултат на зголемување на нивото на серотонин во телото многу над нормалата. Серотонинот е познат и како хормон на среќата. Овој невротрансмитер под нормални услови регулира витални функции како што се расположението, сонот, апетитот и перцепцијата на болката, но кога неговата концентрација ќе достигне критични нивоа, тој може да стане штетен за организмот.

Иако овој синдром за прв пат бил опишан во 1960-тите, неговата фреквенција на појава е зголемена со широката употреба на антидепресиви. Синдромот може да се развие како резултат на земање серотонергични лекови во високи дози самостојно или како резултат на истовремена употреба на повеќе серотонергични лекови. Тој може да се манифестира во широк спектар, од неговите благи форми до тешки состојби кои го загрозуваат животот. Серотонинскиот синдром може да засегне секого без разлика на возраста и полот, но особено се во ризик лицата кои користат психијатриски лекови. Индивидуалната чувствителност исто така игра важна улога во развојот на синдромот. Додека некои луѓе можат да развијат синдром дури и при нормални дози, други можат да толерираат високи дози.

Кои се симптомите на серотонински синдром?

Симптомите на серотонинскиот синдром обично започнуваат во првите неколку часа по земањето на лекот и брзо напредуваат. Симптомите можат да бидат многу променливи. Додека кај некои лица се забележуваат само благ немир и тремор, кај други може да се развијат тешки мускулни контракции, треска и губење на свеста. Симптомите најчесто го зафаќаат централниот нервен систем, мускулно-скелетниот систем и автономниот нервен систем.

Невромускулните симптоми вклучуваат миоклонус (грчеви во мускулите), хиперрефлексија, ригидност и тремор. Миоклонусот, кој се забележува особено во долните екстремитети, е еден од најкарактеристичните знаци на серотонинскиот синдром. Пациентите доживуваат неконтролирани мускулни контракции, нерамнотежа и нарушување на координацијата. Дополнително, серотонинскиот синдром покажува и симптоми на автономниот нервен систем како што се потење и треска.

Промените во менталната состојба се манифестираат во форма на агитација, конфузија, делириум и халуцинации. Лицата кои доживуваат серотонински синдром може да доживеат немир, анксиозност и раздразливост. Во тешки случаи, може да дојде до губење на свеста и кома. Автономната нестабилност, пак, се карактеризира со хипертензија, тахикардија, хипертермија и диафореза.

Гастроинтестиналните симптоми се исто така чести; гадењето, повраќањето, дијарејата и болките во стомакот можат дополнително да ја влошат општата состојба на пациентот. Може да се забележат и физички наоди како што се дилатација на зениците, тахипнеа и хипертермија. Интензитетот на знаците на серотонинскиот синдром е директно поврзан со висината на нивото на серотонин и општата здравствена состојба на пациентот.

Како настанува серотонинскиот синдром?

Серотонинскиот синдром генерално зависи од употребата на серотонергични лекови. Најчести причини вклучуваат SSRI (селективни инхибитори на повторното земање на серотонин), SNRI (инхибитори на повторното земање на серотонин и норадреналин), MAO инхибитори и трициклични антидепресиви. Употребата на овие лекови во високи дози самостојно или комбинацијата од различни серотонергични лекови го зголемува ризикот од синдромот.

Интеракциите меѓу лековите се една од најважните причини за синдромот. На пример, започнувањето на SSRI кај пациент кој користи MAO инхибитор или комбинацијата на антидепресиви со лекови против болки како што е трамадол може да доведе до опасни резултати. Во исто време, лековите од групата на триптани кои се користат во третманот на мигрена, одредени лекови против болки, супстанции како декстрометорфан кои се наоѓаат во сирупите против кашлица и други лекови кои влијаат на централниот нервен систем исто така можат да го зголемат нивото на серотонин. Илегалните супстанции како што се MDMA (екстази), LSD и кокаинот се исто така меѓу причините за серотонински синдром. Во случај овие супстанции да се земат во исто време или во кратки интервали, нивото на серотонин се зголемува за кратко време.

Одредени билни производи и додатоци во исхраната исто така претставуваат ризик. Природните производи како што се кантарион (St. John's Wort), триптофан и 5-HTP можат да придонесат за развојот на синдромот преку интеракција со лековите на рецепт. Интеракцијата помеѓу додатоците во исхраната и лековите на рецепт често се занемарува, што претставува значаен фактор на ризик. Генетиката исто така може да игра голема улога во развојот на синдромот. Генетските варијации во ензимите вклучени во метаболизмот на серотонинот предизвикуваат поединците да покажуваат различна чувствителност. Нарушувањата на функцијата на црниот дроб и бубрезите исто така го зголемуваат ризикот од синдром преку влијание врз елиминацијата на лековите.

Како се дијагностицира серотонинскиот синдром?

Дијагнозата на серотонинскиот синдром се поставува земајќи ги предвид симптомите на пациентот и историјата на земање лекови. Не постои специфичен тест на крвта или метод на снимање за овој синдром. Затоа, лекарот детално испитува кои лекови ги користел поединецот и кога започнале симптомите. Еден од најчесто користените критериуми во дијагностиката се Хантеровите критериуми за серотонинска токсичност. Овие критериуми се засноваат на присуството на одредени физички наоди кај лица со историја на употреба на серотонергични лекови.

Лекарот ја оценува телесната температура, пулсот, крвниот притисок, мускулниот тонус и рефлексите на пациентот. Доколку е потребно, се бараат лабораториски тестови за да се исклучат други можни болести, но овие тестови не даваат резултати специфични за серотонинскиот синдром. Во диференцијалната дијагноза треба да се земат предвид и епилептичните напади, невролептичниот малиген синдром, фебрилните болести предизвикани од инфекции и труењата со лекови. Важно е да се дејствува брзо при поставувањето на дијагнозата бидејќи синдромот може брзо да напредува. Благодарение на точната дијагноза, третманот може да започне рано и да се спречат сериозни компликации.

Како се лекува серотонинскиот синдром?

Најосновен чекор за третман на серотонинскиот синдром е прекин на лековите што донеле до оваа состојба. Ако синдромот е во благ степен, симптомите може да се повлечат во рок од 24-72 часа само со прекин на лекот и набљудување на состојбата на пациентот. Меѓутоа, кај умерените и тешките случаи е потребна медицинска интервенција. Во вакви случаи, пациентот се хоспитализира и се планира симтоматски третман според неговите симптоми.

Ако пациентот има симптоми како што се агитација, мускулни спазми или напади, може да се користат седативи и мускулни релаксанти. Општо земено, се претпочитаат лекови од групата на бензодијазепини. Во случај на зголемување на телесната температура, телото се разладува, се даваат обилни течности и се обезбедува рамнотежа на течности и електролити. Брзината на чукање на срцето и вредностите на крвниот притисок се следат внимателно, а доколку е потребно, се даваат лекови за намалување или зголемување на крвниот притисок. Доколку се развие отежнато дишење или респираторна инсуфициенција, се обезбедува поддршка со кислород, додека во многу тешки случаи може да биде потребна поддршка во единицата за интензивна нега.

Во одредени случаи, може да се користат и лекови кои ги блокираат серотонинските рецептори. Овие лекови, кои можат да се земаат преку уста, се врзуваат за серотонинските рецептори и го намалуваат ефектот на серотонинот. Меѓутоа, бидејќи може да не се соодветни за секој пациент, тие треба да се користат под контрола на лекар.

Во случаите на синдром на повлекување на серотонин кои се препознаени рано и каде што е започнат соодветен третман, процесот на закрепнување е мошне брз. Во задоцнетите случаи, може да се развијат сериозни компликации како што се бубрежна инсуфициенција, прекин на дишењето, нарушувања на срцевиот ритам. Затоа, е многу важно лековите да се користат внимателно, дозата да не се менува без лекарска препорака и да се знаат можните интеракции кога ќе се започне со нов лек.

Често поставувани прашања

Ако постои сомнеж за синдром на повлекување на серотонин, лицето веднаш треба да ги прекине лековите што го зголемуваат серотонинот и да побара итна медицинска помош. Треба да се обезбеди евалуација на симптомите со пријавување во болница. Третманот обично се прави со поддржувачка нега, надополнување со течности, а доколку е потребно, со седативи и лекови за намалување на температурата. Во сериозни случаи може да биде потребна интензивна нега. Во благи случаи, со прекинот на серотонергичниот лек, симптомите можат самостојно да се подобрат во рок од 1 до 3 дена. Овој процес мора да биде под лекарски надзор. Во умерени и тешки случаи, медицинската интервенција е задолжителна. Не треба да се чека сама да помине, туку без губење време треба да се аплицира во здравствена установа. Недостатокот на серотонин не може директно да се измери со тест на крвта, но одредени симптоми даваат траги. Доколку има постојана несреќа, анксиозност, нарушувања на сонот, ниска енергија, промени во апетитот и склоност кон депресија, може да се појави сомнеж за недостаток на серотонин. Во овој случај, треба да се консултира специјалист по психијатрија за да се изврши проценка. Серотонинскиот синдром обично започнува да се повлекува во рок од 24-72 часа по прекинувањето на лекот. Иако овој период може да биде пократок во благи случаи, во тешки случаи симптомите можат да траат со денови. Времето на закрепнување може да биде подолго во случаи кога е потребна интензивна нега. Процесот варира во зависност од општата здравствена состојба на пациентот. Лековите кои го зголемуваат нивото на серотонин вклучуваат антидепресиви (SSRI, SNRI, MAOI), лекови за мигрена (триптани), одредени лекови против болки (трамадол), сирупи против кашлица (декстрометорфан) и одредени илегални супстанции (MDMA, LSD). Овие лекови треба да се користат под лекарска контрола и кога се земаат заедно, треба да се земе предвид ризикот од интеракција. Серотонинот директно не се наоѓа во храната, но триптофанот како негова претходна супстанција се наоѓа во одредени намирници. Храната како што се млечните производи, јајцата, мисиркиното месо, лососот, бананите, овесот и јаткастите плодови се богати со триптофан. Овие намирници можат индиректно да го поддржат производството на серотонин во телото. Иако серотонинот може да се произведува во различни делови од телото, поголемиот дел од него се прави во ентерохромафините клетки во дигестивниот систем. Останатиот дел се произведува во мозокот и нервниот систем. Додека серотонинот произведен во мозокот има улога во преносот на сигнали помеѓу нервните клетки, неговата форма во дигестивниот систем ги регулира движењата на цревата. Анализи како тестот за серотонински синдром кој го мери нивото на серотонин можат да се извршат во некои лаборатории, но тие не се меѓу рутинските тестови. овие тестови генерално се прават со испитување на нивото на серотонин или неговиот метаболит 5-HIAA во урината или крвта. Сепак, нивото на серотонин во мозокот не може директно да се мери; клиничката евалуација е поважна.

Серотонинскиот синдром е сериозна состојба која може да создаде животен ризик ако не се препознае навреме. Доколку вие или некој ваш близок имате симптоми како што се ненадеен развој на немир, мускулни контракции, треска или промена на свеста, обратете се во здравствена установа без губење време. Задолжително информирајте го вашиот лекар за лековите што ги користите и направете ги промените на лековите под стручна контрола.

Кликнете за да добиете детални информации за серотонинскиот синдром или да закажете термин.