Најчесто поставувани прашања за ревматоидниот артритис

Ревматоиден артритис (РА) — што е:

Ревматоидниот артритис е болест со непознато потекло, која се јавува кај генетски предиспонирани лица под влијание на различни средински фактори и може да зафати многу органи и структури во телото, пред сè зглобовите.

Историја на ревматоидниот артритис

Тоа е болест што може да се јави во целиот свет и кај сите раси. Меѓутоа, во Европа и кај нас оваа болест почнала да се среќава по 15. век. Први податоци за болеста се среќаваат во сликите на класичните сликари како Ботичели и Да Винчи. Тоа е на почетокот на 1500-тите години, односно во годините кога била откриена Америка. До тогаш РА во Европа не била многу честа болест, но со откривањето на Америка се смета дека со донесувањето на тутунот во Европа или со пренесувањето на одредени инфекции од Америка во Европа, болеста се активирала кај генетски предиспонирани лица. Бидејќи во индустријализираните земји болеста тече потешко, сметано е дека и индустријализацијата може да има улога во настанувањето на болеста.

Кои лица најчесто ја добиваат ревматоидниот артритис?

По 16-годишна возраст може да се јави на секоја возраст, но најчесто се јавува помеѓу 30 и 50 години. Кај жените е 2‐3 пати почест отколку кај мажите, иако се пријавува дека во напредна возраст овој однос се изедначува.

Колкава е зачестеноста на ревматоидниот артритис?

Зачестеноста кај различни народи се движи од 0,5% до 1%. Се пријавува дека годишната веројатност за нов случај се менува на приближно 3 лица на 10 илјади луѓе. Кај нас, исто така, се смета дека болеста се јавува со слична зачестеност — кај 5 од 1000 возрасни. Ако претпоставиме дека има 40 милиони возрасни, може да се каже дека има најмалку 200 илјади случаи на РА и дека годишно се додаваат уште 12 илјади нови случаи.

Дали генетските фактори имаат улога во настанувањето на ревматоидниот артритис?

Кај РА се смета дека постои генетско влијание. Кај сероположитивните пациенти, кај роднините од прв степен РА се јавува четири пати почесто отколку што се очекува. Кај еднојајчните близнаци ризикот е 12‐15%, а кај двојајчните близнаци 2‐5%. Се смета дека генетските фактори зависат од HLA системот на гените на 6. хромозом и дека РА ја предизвикуваат повеќе гени, а не едно генетско нарушување.

Кои се симптомите на ревматоидниот артритис?

Кај типичниот случај се јавуваат болка, оток и вкочанетост во зглобовите на прстите на рацете — во средниот дел на прстите (т.н. PIP и MCP зглобови) и во зглобовите меѓу коските на дланката и прстите — како и болка во рачните зглобови и лактите. Вкочанетоста и болката се јавуваат наутро при будење, а се јавуваат и тешкотии при користење на рацете. Потенцијално може да ги зафати сите зглобови. Сепак, најчесто ги зафаќа зглобовите на рацете, лактите, зглобовите на стапалата, глуждовите, колената, зглобот на вилицата, а поретко и зглобот на вратот.

Освен болката и вкочанетоста во зглобовите, дали има и други симптоми?

Може да зафати многу органи и структури надвор од зглобовите. Пред да се појават зглобните наоди, може да се јават неспецифични симптоми, како замор и губење на тежина. Надвор од зглобовите, најчесто се јавуваат очни симптоми. Сувото око (Keratokonjunktivitis sikka) е најчест очен наод кај ревматоидниот артритис. Покрај тоа, особено се јавуваат склеритис и епискленитис. Склеромалација перфоранс, која се карактеризира со тенчење и пробивање на белиот дел на окото и истекување на очната течност, е една од ретките, но важни очни компликации кај РА. Нодулите најчесто се јавуваат околу лактите и прстите на рацете. Тие се безболни и обично се утврдуваат кај потешките случаи. Со зафаќање на плеврата може да се јави собирање вода, а со зафаќање на самиот белодроб може со тек на времето да се јави сè поголема задишаност. Зафаќањето на бубрезите не е честo, но е важно бубрезите да бидат здрави. Бидејќи за лекување на болеста може да се користат некои лекови, потребно е бубрезите и црниот дроб, па дури и белите дробови, да бидат здрави.

Дали постојат ризици при бременост кај жена со ревматоиден артритис?

Самиот РА не влијае на плодноста, туку некои лекови што се користат при лекувањето. Пациентка со ревматоиден артритис може да забремени, ако се консултира со својот лекар и во соодветно време прекине со некои лекови. Од друга страна, кај бремените пациентки со РА до 75% се јавува подобрување и стивнување на симптомите на болеста. По бременоста, кај 80‐90% од случаите болеста се активира. Исто така, е покажано дека раната бременост и користењето на контрацептивни лекови го одложуваат појавата на болеста или ја намалуваат нејзината тежина.

Дали други хормони влијаат врз настанувањето на ревматоидниот артритис?

Кај пациентите со РА функцијата на оската хипоталамус‐хипофиза‐надбубрег е нарушена. Кај овие пациенти, циркадијалните промени во метаболизмот, односно намалувањето на ендогеното лачење на кортикостероидите во средината на ноќта и нарушувањето на ритамот на лачење на мелатонинот во полноќ, изгледа дека се поврзани со раните утрински клинички тегоби на болеста.

Дали пушењето влијае на настанувањето на ревматоидниот артритис?

Денес се смета дека секој трет случај е предизвикан од пушењето. Ако лицето има генетска предиспозиција за оваа болест, пушењето всушност е покана за болеста. Кај оние кои имаат РА во семејството и пушат, овој ризик уште повеќе се зголемува.

Дали проблемите со забите имаат улога во настанувањето на ревматоидниот артритис?

Пародонтитисот (PD) е една од најчестите орални инфекции што доведува до губење заби кај возрасните. Тоа е хронична и бавно напредувачка инфекција, при која во забното месо (гингивата) се јавува запаливост (реакција на тканите на траума, на инвазија на бактерии или вируси, со загревање, зацрвенување и отекување), и таа доведува до крварење, губење на соседната коска и со тек на времето до распаѓање на забот. Дури и во развиените општества, оралната хигиена е утврдена како лоша кај над 80%. Затоа, особено лицата со РА во семејството треба да престанат со пушење и итно да ги решат проблемите со забите.

Како се лекува ревматоидниот артритис?

Што треба да направи пациентот пред лекување со лекови:

Намалете ја вишокот тежина.

Редовно вежбајте.

Внимавајте многу на исхраната.

Избегнувајте стрес

Ако пушите, веднаш престанете.

Ако имате проблеми со деснињата, задолжително полекувајте се.

Во овој период бидете во контакт со вашиот лекар во врска со дозата на лековите и на што треба да внимавате.

При и најмал сомнеж јавете се кај вашиот лекар.

Во лекувањето на болеста се користат многу различни лекови. Бидејќи нивниот почеток и следење бараат посебно знаење и искуство, потребни се периодични прегледи и крвни тестови кај пациентите, како и континуирано следење.

Како да се заштитите од ревматоиден артритис

Откажете се од тутунските производи: Цигарите и другите тутунски производи се сметаат за одговорни за настанувањето на болеста, па особено лицата со ревматоиден артритис во семејството не треба да пушат. Кај анкилозантниот спондилитис, пушењето може да доведе до потешка клиничка слика. Иако се тврдеше дека пушењето е заштитно за остеоартритисот, денес има повеќе докази спротивно. Пушењето може да доведе не само до рак или бронхитис, туку и до настанување на реуматизам.

Инфекции на деснињата: Инфекциите на деснињата исто така може да бидат одговорни за настанување на ревматоиден артритис, па проблемите со забите треба да се решат што е можно побрзо.

Вежбање: Редовното вежбање е задолжително и за општото здравје, но и за здравјето на зглобовите. Брзото одење, пливањето и слични спортови се многу важни за здравјето на коските, зглобовите и мускулите.

Исхрана: Треба да се однесувате во согласност со општите правила за здравје и да се хранете здраво и избалансирано. Често јадење риба (сом, скуша, туна, сардина, лифер, треска, харинга и слично) ви овозможува да земате витамин А и материи од типот на Омега 3, кои истовремено ги намалуваат триглицеридите и можат да го потиснат ревматоидниот артритис. Општо земено, неопходно е да се консумира доволно зеленчук, овошје и житарки.

Ако имате симптоми што укажуваат на ревматско заболување, задолжително консултирајте се со вашиот лекар. За детални информации и заказување термин КЛИКНЕТЕ