Што е едем? Како се лекува?

Разговаравме со специјалистите од Одделот за внатрешни болести на Hisar Hospital Intercontinental за она што не го знаеме за едемот...

Што е едем?

Едем е присуство на повеќе течност од нормалното во кожата и другите ткива, во меѓуклеточниот простор. Телесните течности во здравиот човек се наоѓаат во одредени простори под влијание на различни сили. Главните такви простори се: крвните садови, клетките, меѓуклеточниот простор, мозочно-'рбетниот простор, трбушната празнина, белите дробови, срцевата обвивка, внатрешноста на зглобот и слично.

Телесните течности под влијание на различни сили се задржуваат во овие простори. Тие сили се:

1. Отпор на ткивата: Ја опишува целовитоста на ткивата. Нарушување на целовитоста на ткивата од која било причина (изгореници, удари, судири, лекови што ги прошируваат садовите и слично) предизвикува поместување на течноста и настанување на едем. На пример, ако ја удриме главата некаде, таа отекува. Причината за отокот е нарушената целовитост на ткивото на тоа место. Некои лекови за намалување на крвниот притисок и варикозни вени на сличен начин ја намалуваат отпорноста на ткивата и доведуваат до поместување на течноста и настанување на едем.

2. Онкотски притисок: Притисок што главно го создаваат протеините, пред сè албуминот, и кој ја задржува течноста во крвните садови. Ако количината на албумин се намали, онкотскиот притисок опаѓа; крвната течност, односно плазмата, преминува од садовите надвор и се собира во ткивата, во трбушната празнина и меѓу обвивките на белите дробови.

3. Хидростатски притисок: Име на притисокот што го создава течноста. Ако во кој било сад има повеќе течност отколку што треба, течноста ја крши отпорноста на ткивата, почнува да се проширува надвор и да создава едем. Кога бубрезите не работат доволно, во телото се собира вода. Течноста се собира во нозете, околу очните капаци, во стомакот, па дури и во белите дробови и во другите ткива. Исто така, ако се развие срцева слабост, крвта не може доволно да се пумпа и, поради зголемениот хидростатски притисок предизвикан од течноста, особено во нозете, таа преминува надвор и се создава едем.

Во кои болести најчесто настанува едем?

Причините за едем кои најчесто ги среќаваме се:

Срцева слабост: Ако срцевиот мускул не се стега доволно силно, односно ако настане срцева слабост, крвта не може да се пумпа во садовите за да циркулира низ телото и, поради гравитацијата, прво околу глуждот и во нозете, а потоа на колковите, во трбушната празнина и подоцна во белите дробови се собира течност, односно настанува едем. Ако срцето навлезе во акутна слабост, се развива состојба наречена белодробен едем, која, ако не се лекува, е смртоносна.

Болести на бубрезите: Ако бубрегот не ја филтрира доволно крвта, се собира вода и се зголемува хидростатскиот притисок, или ако има губење протеини преку бубрегот (гломерулонефритис, нефротски синдром), онкотскиот притисок опаѓа и доведува до едем. Во првиот случај, едемот, како и кај срцевата слабост, прво се јавува околу глуждот и во нозете, додека при губење протеини преку бубрегот, освен на глуждот, едем се јавува особено наутро околу очниот капак и на лицето.

Болести на црниот дроб: При нарушена функција на црниот дроб, односно при цироза, поради неможноста за создавање албумин, онкотскиот притисок опаѓа и крвната плазма преминува надвор од садовите, предизвикувајќи едем. Кај пациентите со цироза, во нозете и во трбухот се собира значителна количина течност, наречена асцит.

Лекови: Лекови што предизвикуваат задржување на вода и сол во телото и со тоа го зголемуваат хидростатскиот притисок, или ги прошируваат wall-ovите на садовите и со тоа ја намалуваат отпорноста на ткивата, доведуваат до едем. Најпознати се некои калциумски блокатори што се користат во лекувањето на хипертензија, женскиот полов хормон естроген, кортизон, некои лекови за ревматизам и слично.

Варикозни вени: Вените во нозете ја враќаат крвта што ги храни нозете назад кон срцето. Ако се појават структурни нарушувања што ја спречуваат оваа функција, крвната течност, односно плазмата, преминува надвор од садовите и предизвикува едем во нозете. Исто така, флебитисот што се развива во истите вени може да доведе до долготрајни едеми.

Лимфен едем: Во телото има течност наречена лимфа, која циркулира речиси низ целото тело и се наоѓа во лимфните садови. Ако протокот на лимфата е попречен од која било причина, лимфната течност преминува надвор и предизвикува едем. За разлика од другите видови едем, лимфните едеми се тврди. Тоа значи дека при притискање не се вдлабнуваат. Најпознатата форма е едемот на раката кај пациенти оперирани поради рак на дојка. Исто така, нарушување на лимфниот јазол од која било причина, на пример поради раковите клетки, може да доведе до лимфен едем. Особено при едем само на едната страна на некој екстремитет, мора да се земе предвид дека може да постои рак што ја нарушува лимфната циркулација или маса што притиска на лимфните јазли одозгора, па затоа треба да се направи испитување.

Други причини што предизвикуваат едем:

Хипотиреоза: Ако штитната жлезда не функционира доволно, поради нарушување на функцијата на многу органи се собираат некои материи што задржуваат вода, што може да предизвика и едем.

Предменструална напнатост: Периодичен едем кај жените што се јавува пред менструацијата. Се смета дека настанува поради нерамнотежа во лачењето на различни хормони. Од 4 до 10 дена пред менструацијата се јавуваат подуеност на стомакот, едем на нозете, рацете и градите и болка. Оваа состојба е важна не само поради едемот, туку и затоа што влијае на психолошката состојба на жените. Во тие периоди жените се поагресивни и склони кон погрешни постапки.

Бременост: Овде, поради хормонските промени, телото задржува вода и сол, се јавува раширен едем, а растечката матка притиска големи вени што минуваат низ карлицата, па затоа варикозните вени и едемот во нозете се честа појава.

Ревматизам: Кај повеќето ревматски заболувања, поради воспалителниот процес, количината на течност во зглобот се зголемува. Исто така, може да се појави едем во меките ткива околу зглобот. Некои тешки ревматски заболувања, пак, можат да влијаат на бубрезите и срцето, предизвикувајќи губење на албумин или задржување на вода и сол, што доведува до едем.

Заклучно, едемот треба да се сфати сериозно. Особено кај едемите само на едната страна на екстремитетите, кај раширените едеми и кај случаите со дополнителни тегоби, мора да се испита дали постои системска причина.

Како се лекува едемот?

За лекување на едем, најпрво мора да се утврди причината што го предизвикува и таа да се лекува. Општо земено, најлесниот начин да се ослободи од едем е отстранување на течноста од телото. Со таа цел, лекарите најчесто ги користат диуретиците, односно лековите за истерување урина. Не е точно пациентот сам да земе различни средства за истерување урина за да се обиде да го исфрли едемот од телото. Бидејќи неконтролираната употреба на овие лекови може да доведе до прекумерно губење течност од телото, особено натриум и калиум, и до губење електролити, пациентот може да претрпи сериозна штета. Пациентите кои мора да земаат диуретици треба повремено да се прегледуваат кај лекар и да ги проверуваат електролитите, како натриум и калиум.

Постојат ли билни лекови за намалување на едемот?

Да. Некои билни чаеви и зелишта што се користат во народот можат да предизвикаат истерување вода од телото. Црниот чај и кафето се супстанции со диуретичко дејство. Сепак, не е соодветно да се користат за исфрлање на едем. Некои од чаевите: жалфија, липа, зелен чај, кантарион, анасон, рузмарин, фенхел, нане и лимон, делумно ја исфрлаат течноста преку мочниот тракт, а делумно преку забрзување на цревата. Некои од нив ја регулираат цревната функција, па можат да ја отстранат гасот во цревата и да ја намалат подуеноста на стомакот.

Но, пациентот кој смета дека има едем мора задолжително да се обрати кај лекар. Најчеста грешка е едемот да се смета за едноставна непријатност. Едемот не смее да се потцени0. Имајќи предвид дека под него може да се кријат сериозни болести, мора да се утврди причината што го предизвикува едемот и најпрво да се лекува. Во спротивно, ако едемот се обидуваме да го лекуваме само со средства што ја исфрлаат водата и солта од телото, може да дојде до сериозни нарушувања на течноста и електролитите и до штета по пациентот.