Рак на дојката

Што е рак на дојка?

Ракот на дојка е малиген тумор што се развива со неконтролирано размножување на клетките што ги градат млечните канали или млечните жлезди (лобулите) во ткивото на дојката. Тоа е најчестиот вид рак кај жените, како во светот, така и во Турција. Кога ќе се открие во рана фаза, успехот на лекувањето е многу висок; затоа редовниот скрининг и навременото препознавање на симптомите се од витално значење.

Накратко:

• Според податоците на Светската здравствена организација (СЗО), во 2022 година во светот околу 2,3 милиони жени добиле дијагноза рак на дојка, а околу 670 илјади жени починале од оваа болест.

• Најчест симптом е тврда маса во дојката или под пазувата што може да се напипа и најчесто не боли.

• Ракот на дојка најпрвин се шири во лимфните јазли под пазувата; од оддалечените органи најчесто метастазира во коските, белите дробови, црниот дроб и мозокот.

• Кога болеста е дијагностицирана додека е ограничена на едно место, петгодишната стапка на преживување е околу 99%.

• Може да се јави и кај мажите; околу 1% од сите случаи на рак на дојка се кај мажи.

Кои се симптомите на рак на дојка?

Најчест симптом на рак на дојка е новооткриена, обично безболна маса во дојката или под пазувата. Во раната фаза често нема никакви симптоми; затоа скринингот е важен и кога нема поплаки. Ако забележите некоја од следниве промени, обратете се кај лекар:

• Маса или задебелување во дојката или под пазувата што може да се напипа

• Спонтан исцедок од брадавицата, особено крвав или едностран

• Вовлекување на брадавицата, промена на нејзината насока или рана што не заздравува

• Вовлекување, вдлабнување, црвенило на кожата на дојката или изглед на портокалова кора

• Новонастаната разлика во големината или обликот на дојката

• Оток, едем или зголемена топлина во дојката

Повеќето маси во дојката се бенигни (како цисти или фиброаденоми). Сепак, природата на масата може да се утврди само со преглед, снимање и, доколку е потребно, биопсија.

Дали ракот на дојка во прв стадиум има симптоми?

Ракот на дојка во стадиум 1 најчесто не дава симптоми и обично се открива на скрининг-мамографија или ултразвук. Ако се појави симптом, тоа најчесто е мала, безболна маса што може да се напипа.

Дали болката под пазувата е симптом на рак на дојка?

Најчести причини за болка под пазувата се истегнување на мускулите, воспаление на влакнените фоликули или чувствителност поврзана со менструалниот циклус. Ракот на дојка под пазувата обично се манифестира како безболен оток или задебелување. Ако забележите оток под пазувата што не поминува неколку недели, треба да се прегледате.

Како настанува ракот на дојка?

Млечната жлезда се состои од 15–20 лобуси распоредени околу брадавицата. Лобусите се составени од лобули – мали единици што произведуваат млеко; лобулите се поврзани со брадавицата преку млечните канали. Во дојката има и лимфни садови што водат до лимфните јазли под пазувата, околу клучната коска и во вратот.

Ткивото на дојката се развива под влијание на хормоните, пред сè естрогенот и прогестеронот. Ракот на дојка настанува кога клетките што ги обложуваат млечните канали или лобулите почнуваат неконтролирано да се размножуваат поради насобрани генетски промени. Со текот на времето, ракот може да се прошири во други делови од телото преку лимфните садови и крвта.

Кои се видовите на рак на дојка?

Неинвазивен (in situ) рак

Дуктален карцином in situ (DCIS) е најраниот стадиум (стадиум 0), во кој клетките на ракот остануваат ограничени во млечниот канал и не се шират во околното ткиво. Со лекување, стапката на излекување е многу висока.

Инвазивни видови рак

• Инвазивен дуктален карцином: Најчестиот вид (околу 70–80% од случаите на рак на дојка), кој започнува во млечните канали и се шири во околното ткиво.

• Инвазивен лобуларен карцином: Започнува во млечните жлезди и сочинува околу 10–15% од случаите на рак на дојка. Во споредба со другите видови, почесто се јавува во двете дојки истовремено.

• Инфламаторен рак на дојка: Редок е; се манифестира со брзо развиено црвенило, оток, топлина и изглед на портокалова кора на дојката и брзо напредува. За повеќе детали, прочитајте ја нашата статија Што е инфламаторен рак на дојка?.

Молекуларни подтипови

Една од најважните информации што го одредуваат лекувањето е статусот на туморот во однос на хормонските рецептори (естроген, прогестерон) и протеинот HER2. Според тоа, ракот на дојка се дели на подтипови како позитивен на хормонски рецептори, HER2 позитивен и троен негативен. Оваа информација се добива со патолошка анализа на материјалот од биопсијата или операцијата.

Кои се факторите на ризик за рак на дојка?

Најважните фактори на ризик за рак на дојка се женскиот пол и напредната возраст. Повеќето случаи на рак на дојка се јавуваат по 50-годишна возраст. Присуството на фактори на ризик не значи дека лицето сигурно ќе се разболи; кај голем дел од жените со дијагноза рак на дојка нема познат фактор на ризик.

Фактори на ризик што не можат да се променат

• Напредна возраст

• Рак на дојка или јајници кај роднини од прв степен (мајка, сестра, ќерка); ризикот е поголем ако болеста се јавила пред менопаузата

• Наследни генски промени како BRCA1 и BRCA2 (околу 5–10% од случаите на рак на дојка се наследни)

• Претходен рак на дојка или одредени бенигни заболувања на дојката

• Рана прва менструација (пред 12-годишна возраст) и доцна менопауза (по 55-годишна возраст)

• Густо ткиво на дојката на мамографија

• Претходна радиотерапија на градите во младоста

Фактори на ризик што можат да се променат

• Прекумерна телесна тежина и дебелина по менопаузата

• Консумирање алкохол

• Неактивен начин на живот

• Долготрајна хормонска терапија во менопауза

• Жени што никогаш не родиле или го родиле првото дете по 30-годишна возраст; познато е дека доењето малку го намалува ризикот

Рана дијагноза и скрининг на рак на дојка

Најефикасниот начин за рана дијагноза на рак на дојка е редовниот скрининг со мамографија. Мамографијата е снимање на дојката со нискодозни Х-зраци; може да покаже и тумори толку мали што не можат да се напипаат.

• Мамографија: Според националната програма за скрининг на Министерството за здравство на Република Турција, на жените на возраст од 40 до 69 години им се препорачува мамографија на секои две години. Кај жените со рак на дојка во семејството и кај оние со висок ризик, скринингот може да започне порано и може да се додаде магнетна резонанца на дојка; овој план го одредува вашиот лекар.

• Клинички преглед на дојка: На возраст од 20 до 39 години обично се препорачува лекарски преглед на секои 3 години, а по 40-годишна возраст – еднаш годишно.

• Самопреглед на дојките: Од 20-годишна возраст, по можност во неделата по менструацијата, запознајте го сопственото ткиво проверувајќи ги дојките пред огледало и со раце. Ако забележите нова промена, обратете се кај лекар.

Дозата на зрачење при мамографија е многу ниска и не претставува ризик од рак. За повеќе информации за методите на скрининг, погледнете ги нашите страници методи на снимање кај рак на дојка и мамографија со можност за истовремена биопсија.

Како се поставува дијагноза на рак на дојка?

Дијагнозата на рак на дојка може со сигурност да се постави само со биопсија. Дијагностичкиот процес обично ги опфаќа следниве чекори:

1. Преглед: Лекарот ги прегледува дојките и пазувите.

2. Снимање: Се прават мамографија и ултразвук на дојка; ултразвукот разликува дали масата е циста исполнета со течност или цврсто ткиво. Кога е потребно, се бара магнетна резонанца на дојка.

3. Биопсија: Ако се открие сомнително ткиво, под локална анестезија, обично под ултразвучна контрола, се зема примерок со игла (tru-cut биопсија). Постапката се изведува амбулантно и не бара општа анестезија. За детали, погледнете ја нашата страница биопсија на дојка.

4. Патолошка анализа: Во земеното ткиво се одредуваат видот и степенот на ракот, хормонските рецептори (ER, PR), статусот на HER2 и брзината на делење на клетките (Ki-67).

5. Одредување на стадиумот: За да се утврди дали болеста се проширила, кога е потребно се прават PET-CT, компјутерска томографија, коскена сцинтиграфија и крвни анализи.

Дали ракот на дојка се гледа во крвта?

Не. Не постои крвен тест што сам по себе го открива или исклучува ракот на дојка. Туморските маркери како CA 15-3 не се користат за дијагноза, туку за следење на одговорот на лекувањето и контролите кај пациентите со веќе поставена дијагноза. За дијагноза се потребни мамографија, ултразвук и биопсија.

Стадиуми на ракот на дојка

Ракот на дојка се дели на стадиуми од 0 до 4 според големината на туморот, дали се проширил во лимфните јазли и дали метастазирал во оддалечени органи.

• Стадиум 0: Клетките на ракот се ограничени во млечниот канал (DCIS).

• Стадиум 1: Туморот е мал (обично до 2 cm), без ширење или со многу ограничено ширење во лимфните јазли.

• Стадиум 2: Туморот е поголем и/или се проширил во неколку лимфни јазли под пазувата.

• Стадиум 3 (локално напреднат): Туморот е голем; се проширил во повеќе лимфни јазли, во градниот ѕид или во кожата на дојката.

• Стадиум 4 (метастатски): Болеста метастазирала во оддалечени органи како коските, белите дробови, црниот дроб или мозокот.

Каде најпрвин се шири ракот на дојка? Симптоми на метастази

Ракот на дојка најпрвин најчесто се шири во лимфните јазли под пазувата на истата страна. Од оддалечените органи најчесто метастазира во коските, а потоа во белите дробови, црниот дроб и мозокот. Ширењето на ракот во органи надвор од дојката се нарекува метастаза. Симптомите на метастазите зависат од органот во кој се проширила болеста:

• Коски: Болка во грбот, слабината, колкот или нозете што не поминува и се засилува ноќе; лесни фрактури

• Бели дробови: Кашлица што не поминува, отежнато дишење, болка во градите

• Црн дроб: Болка во горниот десен дел од стомакот, губење апетит, губење тежина, пожолтување на кожата и очите

• Мозок: Силна главоболка што постепено се засилува, вртоглавица, гадење и повраќање, нарушување на видот, губење рамнотежа, напади

Дали ракот на дојка предизвикува главоболка или вртоглавица?

Ракот на дојка ограничен во дојката не предизвикува главоболка или вртоглавица. Овие симптоми може да се појават само кога болеста ќе се прошири во мозокот. Главоболката има многу безопасни причини; но ако сте лекувани од рак на дојка и имате новонастаната главоболка што се засилува или е придружена со гадење, нарушување на видот или слабост, обратете се кај вашиот лекар без да го чекате закажаниот контролен преглед.

Како се лекува ракот на дојка?

Лекувањето на ракот на дојка се планира индивидуално, според стадиумот на болеста, молекуларниот подтип на туморот, возраста на пациентката, менопаузалниот статус и општата здравствена состојба. Одлуката за лекување се донесува на мултидисциплинарен туморски конзилиум, на кој заедно одлучуваат општ хирург, медицински онколог, радиотерапевт-онколог, радиолог и патолог. Повеќето пациенти добиваат комбинација од повеќе методи на лекување.

Хируршко лекување

• Хирургија со зачувување на дојката (лумпектомија): Се отстранува само туморот и дел од здравото ткиво околу него. Се претпочита кај повеќето пациенти во ран стадиум, по што следува радиотерапија.

• Мастектомија: Отстранување на целата дојка. Се претпочита во случаи како голем тумор, неповолна локализација, повеќе жаришта или наследен ризик. Кај соодветни пациенти, во истата операција или подоцна може да се направи реконструкција на дојката.

• Биопсија на сентинелен лимфен јазол: Се пронаоѓа и испитува лимфниот јазол под пазувата до кој ракот би стигнал прв (стражарски лимфен јазол). Ако е чист, не е потребно отстранување на другите лимфни јазли под пазувата; со тоа се намалува ризикот од оток на раката (лимфедем).

За детални информации за видовите операции, прочитајте ја нашата страница хируршки методи кај рак на дојка.

Радиотерапија (зрачење)

Со високоенергетски зраци се уништуваат клетките на ракот што можеби останале во регионот по операцијата. Кај пациентите со хирургија со зачувување на дојката обично се применува радиотерапија. Лекувањето е амбулантно и, во зависност од шемата, обично трае 3–6 недели. Лицето што прима радиотерапија не зрачи кон околината. Детали: Зрачење (радиотерапија) кај рак на дојка.

Хемотерапија

Има за цел да ги уништи клетките на ракот со лекови. Може да се даде пред операцијата (неоадјувантно) за да се намали туморот или по операцијата (адјувантно) за да се намали ризикот од повторување на болеста. Обично се дава интравенски, во циклуси на одредени интервали.

Хормонска терапија

Кај туморите позитивни на хормонски рецептори се користат лекови што го блокираат дејството на естрогенот, кој го поттикнува растот на клетките на ракот. Кај жените пред менопауза често се користи тамоксифен, а по менопаузата – инхибитори на ароматаза. Хормонската терапија обично трае 5–10 години. Детали: Хормонска терапија кај рак на дојка.

Таргетирана терапија и имунотерапија

Кај HER2 позитивниот рак на дојка, лековите што го таргетираат протеинот HER2 значително го зголемија успехот на лекувањето. Кај некои троен негативни карциноми на дојка може да се примени имунотерапија заедно со хемотерапија. Кој лек е соодветен се одредува според патолошките карактеристики на туморот.

Лекување на метастатска болест (стадиум 4)

Кај метастатскиот рак на дојка целта е болеста да се држи под контрола, да се продолжи животот и да се зачува квалитетот на животот. Се користат хормонска терапија, таргетирани лекови, хемотерапија и, по потреба, радиотерапија. Денес многу пациенти со метастатски рак на дојка можат со години да ја држат болеста под контрола со лекување.

На што треба да се внимава за време и по лекувањето?

За спречување оток на раката (лимфедем)

Кај пациентите на кои им се отстранети лимфните јазли под пазувата, лимфната циркулација во таа рака може да се забави. За да го намалите ризикот:

• Започнете со вежбите за раката што ги препорачал вашиот лекар рано по операцијата и правете ги редовно.

• Не давајте крв од раката на оперираната страна и обидете се да не примате инјекции и инфузии во неа; мерете го крвниот притисок на другата рака.

• Заштитете ја раката од исеченици, изгореници и убоди од инсекти; користете ракавици при работа во градина и кујна.

• Ако забележите црвенило, топлина или оток на раката, обратете се кај вашиот лекар.

За време на хемотерапијата

• Ако имате температура од 38 °C или повеќе, веднаш јавете се на вашиот тим за лекување; поради ослабениот имунитет, ризикот од инфекција може да се зголеми.

• Колку што е можно, избегнувајте преполни и затворени простори и често мијте ги рацете.

• Повеќето несакани ефекти, како гадење, рани во устата и опаѓање на косата, се привремени и можат да се контролираат со лекови.

Исхрана и начин на живот

По лекувањето на ракот на дојка нема специјално забранета храна. Избалансираната исхрана, одржувањето идеална телесна тежина, избегнувањето алкохол и редовната физичка активност го штитат општото здравје и придонесуваат за намалување на ризикот од повторување. Не користете додатоци во исхраната и билни производи без да се консултирате со вашиот лекар, бидејќи може да стапат во интеракција со некои лекови.

Психолошка поддршка

Анксиозноста и депресијата се чести во текот на дијагностиката и лекувањето; психолошката поддршка го олеснува овој период и ја подобрува соработката во лекувањето. На оваа тема можете да ја прочитате нашата статија важноста на психологијата кај рак на дојка.

Следење

Следењето се врши со редовни прегледи, почести во првите години по лекувањето, и со годишна мамографија. За детали за следењето и контролите, погледнете ја нашата статија процеси на лекување и следење на рак на дојка.

Рак на дојка кај мажите

Ракот на дојка се јавува и кај мажите; околу 1% од сите случаи на рак на дојка се кај мажи. Обично се јавува по 60-годишна возраст. Ризикот го зголемуваат рак на дојка во семејството, промена во генот BRCA2, состојби што доведуваат до високо ниво на естроген и заболувања на црниот дроб. Мажите што ќе забележат безболна маса зад брадавицата, вовлекување на брадавицата или исцедок треба да се обратат кај лекар. Дијагнозата и лекувањето се спроведуваат слично како кај ракот на дојка кај жените.

Рак на дојка и бременост

Ракот на дојка може да се јави и за време на бременоста, а дијагнозата може безбедно да се постави и во бременост. Лекувањето се планира според неделата на бременоста; некои лекови за хемотерапија може да се применат по првиот триместар. Бидејќи хемотерапијата може да влијае на јајниците и да предизвика привремена или трајна неплодност, со пациентките што сакаат да имаат деца пред лекувањето треба да се разговара за можностите за зачувување на плодноста. Многу жени што го завршиле лекувањето можат да забременат под надзор на лекар.

Погрешни верувања за ракот на дојка

• „Ако го нема во моето семејство, нема да го добијам.“ Погрешно. Кај најголемиот дел од жените со дијагноза рак на дојка нема рак на дојка во семејството.

• „Ако не се пипа маса, нема рак.“ Погрешно. Раните стадиуми на рак често не можат да се напипаат; затоа мамографијата е важна.

• „Мамографијата предизвикува рак.“ Погрешно. Дозата на зрачење при мамографија е многу ниска.

• „Биопсијата го шири ракот.“ Погрешно. Биопсијата е најсигурниот начин да се утврди природата на масата и не предизвикува ширење на ракот.

• „При операција на рак на дојка, дојката секогаш се отстранува.“ Погрешно. Кај повеќето пациенти во ран стадиум може да се изведе хирургија со зачувување на дојката.

За повеќе, прочитајте ја нашата статија погрешни верувања за здравјето на дојките.

Дијагноза и лекување на рак на дојка во Hisar Hospital Intercontinental

Во Hisar Hospital Intercontinental (Умраније, Истанбул), пациентите што доаѓаат со сомнение за рак на дојка се прегледуваат во Клиниката за здравје на дојки. Дијагностичките постапки како преглед, мамографија, ултразвук, магнетна резонанца и биопсија се планираат во истиот центар. Лекувањето на пациентите со поставена дијагноза се планира индивидуално, според препораката на мултидисциплинарниот туморски конзилиум, во Центарот за интегрирана онкологија, каде заедно работат специјалисти по општа хирургија, медицинска онкологија, радиотерапија, радиологија, патологија, пластична хирургија и психоонкологија.

Најчесто поставувани прашања

Дали ракот на дојка е смртоносен?

Ракот на дојка е еден од карциномите со најголеми шанси за излекување кога ќе се открие рано. Според податоците на Националниот институт за рак на САД (SEER), петгодишната релативна стапка на преживување е околу 99% кога болеста е ограничена на дојката, околу 86% кога се проширила во регионалните лимфни јазли и околу 31% кога метастазирала во оддалечени органи. Овие стапки се просеци; текот кај секој пациент е различен, во зависност од карактеристиките на туморот и одговорот на лекувањето.

Дали „рак на градите“ и „рак на дојка“ се исто?

Да. „Рак на градите“ е израз што во секојдневниот говор се користи за ракот на дојка; медицинскиот назив е рак на дојка.

Дали ракот на дојка боли?

Ракот на дојка обично не боли. Најчеста причина за болка во дојката се хормонските промени. Сепак, и безболната маса задолжително треба да се прегледа.

Може ли ракот на дојка да се јави во двете дојки истовремено?

Може, но не е често. Истовремен рак во двете дојки почесто се јавува кај лобуларниот тип на рак на дојка и кај лица со наследна предиспозиција.

Дали ракот на дојка се повторува?

По лекувањето, болеста може повторно да се појави во истата дојка, во градниот ѕид, во лимфните јазли или во оддалечени органи. Кај пациентите лекувани во ран стадиум, ризикот од повторување е низок. Редовното следење овозможува повторувањето навреме да се открие.

На кое одделение треба да се обратам за рак на дојка?

На лицата што ќе забележат маса или промена во дојката им се препорачува да се обратат на општа хирургија или во клиника за здравје на дојки. По поставувањето на дијагнозата, лекувањето се спроведува заедно со медицинската онкологија и радиотерапијата.

Извори

• Светска здравствена организација (СЗО), Breast cancer – Fact sheet

• Меѓународна агенција за истражување на ракот (IARC), Global Cancer Observatory (GLOBOCAN)

• Министерство за здравство на Република Турција, Генерален директорат за јавно здравје, Програми за скрининг на рак

• Национален институт за рак на САД, SEER Cancer Stat Facts: Female Breast Cancer

• American Cancer Society, Breast Cancer