Што е морбили? Симптоми, причини, начини на пренос и лекување

Морбили

Морбилите се една од најзаразните вирусни инфективни болести со кои се соочила историјата на човештвото, каде што симптомите како висока температура и кашлица се придружени со карактеристичен осип на кожата. Вирусот на морбили лесно може да се пренесе преку вдишување на капки што се шират во воздухот при кашлање или кивање, или преку контакт со контаминирани површини. Денес, вакцината против морбили, заушки и рубеола, позната и како ММР вакцина, е најдозволениот и најефикасниот начин за спречување на инфекција со морбили. Особено кај децата под 5-годишна возраст, инфекцијата со морбили може да предизвика сериозни компликации. Поради оваа причина, важно е да се преземат неопходните мерки пред болеста воопшто да се појави.

Што е морбили?

Морбилите, познати и како рубеола (rubeola), се високо заразна инфективна болест предизвикана од обвиен, едноверижен РНК вирус кој припаѓа на родот Morbillivirus од фамилијата Paramyxoviridae. Иако во почетокот се мешале со сипаници поради осипот што го предизвикуваат, откако биле опишани од лекарот Закарија Рази во 9-тиот век, тие се прифатени како посебна инфекција од сипаниците.

Болеста лесно може да се пренесе преку капки што заразеното лице ги шири во околината при кашлање, кивање и зборување. Во раната фаза на болеста може да се забележат висока температура, сува кашлица, течење на носот, црвенило во очите и рани во устата. По овие симптоми се развиваат кожни лезии познати како осип од морбили, кои започнуваат на лицето и со текот на времето се шират по целото тело, со црвена, кафеава или виолетова боја.

Контролата на морбилите започнува со воведувањето на првата жива атенуирана вакцина добиена од сојот Edmonston во 1963 година. Ако се погледне периодот пред вакцинацијата, може да се види дека човештвото се соочувало со епидемија на морбили на секои 2 до 5 години. Светската здравствена организација проценува дека со проширувањето на програмите за вакцинација, помеѓу 2000 и 2023 година се спречени повеќе од 60 милиони смртни случаи ширум светот.

Денес, поради ширењето на анти-вакцинални ставови предизвикани од дезинформации или поради ограничен пристап до вакцини во некои земји, болеста морбили покажува тренд на повторен пораст. Морбилите можат да предизвикаат сериозни компликации кај доенчињата и лицата со слаб имунолошки систем. Во извештаите подготвени од Светската здравствена организација, се гледа дека само во 2019 година се случиле повеќе од 207.000 смртни случаи поврзани со морбили.

Кои се симптомите на морбили?

По изложување на вирусот на морбили, симптомите може да не се појават веднаш. Според студиите, периодот на инкубација на морбилите варира помеѓу 10 и 14 дена. Морбилите се инфективна болест која ги зафаќа респираторниот тракт и кожата. Во првата фаза, болеста се манифестира со симптоми слични на грип, како што се висока температура, кашлица и течење на носот. Кај лицата кои примиле две дози вакцина, многу е малку веројатно да се заболи, а дури и ако дојде до инфекција, болеста може да се прележи со многу поблаги симптоми. Сепак, кај невакцинираните лица, особено кај децата и доенчињата, морбилите можат да предизвикаат посериозни симптоми.

Во периодот кога се присутни симптоми слични на грип, имунолошкиот систем обично слабее. Во овој период може да се развијат бели лезии во устата. Една од карактеристичните одлики на морбилите се токму овие лезии што се појавуваат во устата. Во деновите што следат по лезиите, започнува осипот од морбили, кој почнува од пределот на главата и се шири по целото тело, а може да биде и рамен и испакнат. Првиот изглед на морбилите кај луѓе со светла кожа е обично црвеникав, а кај луѓе со потемен тен е во виолетови или кафеави нијанси. По појавата на осипот, кај некои пациенти температурата може дополнително да се зголеми.

Главните симптоми на морбили се:

Висока температура, обично над 38,5°C,

Сува кашлица,

Болки во грлото,

Течење на носот,

Црвенило во очите,

Бели дамки во устата,

Осип кој започнува од пределот на главата и се шири по телото, обично без чешање,

Главоболка,

Болки во мускулите и зглобовите,

Дигестивни проблеми како дијареа, болки во стомакот, повраќање.

Кај доенчињата, покрај горенаведените, симптомите на морбили вклучуваат и губење на апетит и вознемиреност. Иако се смета дека морбилите се јавуваат главно кај доенчиња и деца, тие можат да предизвикаат сериозни компликации кај возрасните, особено кај оние кои не се вакцинирани. Поради оваа причина, важно е возрасните кои претходно не биле вакцинирани, веднаш да се консултираат со специјалист лекар откако ќе бидат во контакт со лице кое покажува симптоми на морбили.

Што предизвикува морбили?

Морбилите се заразна вирусна инфективна болест предизвикана од вирусот на морбили, кој е обвиен, едноверижен РНК вирус со негативен поларитет, од родот Morbillivirus на фамилијата Paramyxoviridae. Вирусот на морбили се пренесува особено преку вдишување на капки што заразените лица ги шират во воздухот при кашлање, кивање или зборување. Капките што се шират во воздухот можат да останат суспендирани во воздухот со часови. Покрај тоа, постои ризик од пренос на вирусот и од контаминирани површини.

Студиите покажуваат дека вирусот на морбили може да остане жив на површините до 2 часа.

Морбилите лесно можат да се пренесат кога здрави лица ќе ги вдишат капките што се наоѓаат во околината или ќе ги допрат устата, носот или очите откако ќе допрат површина контаминирана со вирусот. Истражувањата покажуваат дека речиси 90% од луѓето кои немаат имунитет на морбили се заразуваат откако ќе бидат во иста просторија со заразено лице. Овде се појавува и разликата помеѓу морбили и рубеола, кои често се мешаат во јавноста. Иако рубеолата, како и морбилите, е заразна инфективна болест, таа не е толку заразна како морбилите.

Како се дијагностицираат морбилите?

Во процесот на дијагностицирање на морбилите, експертите прво детално ги оценуваат симптомите на пациентот. Високата температура, кашлицата, течењето на носот, црвенилото во очите и осипот што започнува од пределот на лицето и се шири по целото тело се главните симптоми на морбилите. Исто така, придружбата на висока температура и кашлица со бели лезии во устата може да создаде силно сомневање за морбили кај експертите. Сепак, физичкиот преглед можеби нема да биде доволен за дефинитивна дијагноза. Здравствените власти препорачуваат користење на различни методи за тестирање на морбили за дефинитивна дијагноза.

Еден од главните методи што се користат во процесот на дијагностицирање на морбили се серолошките тестови. Откривањето на IgM антитела во примерокот од серум по појавата на осип од морбили може да укаже на тековна или неодамна прележана болест. Сепак, серолошкиот тест може да даде лажно негативен резултат на почетокот. Ако симптомите продолжат и покрај негативниот резултат, тестот можеби ќе треба да се повтори во рок од 3-10 дена. Покрај серолошките тестови, друг метод што се користи во дијагностицирањето на морбилите е RT-PCR тестот, кој е метод за молекуларна дијагностика. Методот RT-PCR, односно PCR тестот во реално време, може да ја открие РНК на морбилите во примерок од брис земен од грлото или носот.

Како се лекуваат морбилите?

Денес не постои лек за кој се знае дека е ефикасен за лекување на морбили. Поради оваа причина, најважно е да се преземат превентивни мерки пред морбилите воопшто да се пренесат. Симптомите на морбили можат да поминат сами по себе во просек за 3 недели. Во овој процес, експертите можат да користат некои методи за да помогнат во контролата на симптомите. На пример, некои истражувања покажуваат дека примената на вакцина против морбили во рок од 72 часа по изложувањето на вирусот или препишувањето на протеин наречен имуноглобулин во рок од 6 дена може да ги ублажи симптомите.

Кај доенчињата, децата и лицата чиј имунолошки систем е потиснат од која било причина, морбилите можат да доведат до сериозни компликации како пневмонија и губење на видот. Експертите во некои случаи можат да користат додаток на витамин А за да го намалат ризикот од сериозни компликации како што е губење на видот и за поддршка на имунолошкиот систем. Сепак, важно е витаминот А да не се користи освен ако не е препишан од лекар, бидејќи може да предизвика токсичен ефект.

Често поставувани прашања

Морбилите лесно можат да се пренесат преку вдишување на капки што се шират во околината при кивање, кашлање или зборување на заразено лице. Исто така, вирусот што предизвикува морбили може да преживее на неживи површини до 2 часа. Поради оваа причина, допирањето на лицето без миење на рацете со многу вода и сапун по допирање на површини контаминирани со вирусот, исто така може да доведе до пренос на болеста. Морбилите се почести кај луѓе кои никогаш не биле вакцинирани или примиле нецелосна доза поради причини како што се ограничен пристап до вакцини и анти-вакцинални ставови. Особено децата под 5-годишна возраст, бремените жени и оние со потиснат имунолошки систем се изложени на поголем ризик од заболување од морбили. Вакцината против морбили се применува како ММР (Морбили-Мурси-Рубеола) вакцина. Оваа вакцина се дава на деца во две дози, првата доза на 12-тиот месец, а втората доза на 48-миот месец. Покрај тоа, важно е вакцината против морбили да им се даде и на возрасните кои претходно не биле вакцинирани или не се сеќаваат дали биле вакцинирани. Бидејќи вакцината против морбили е жива вакцина, не се препорачува да се прима за време на бременоста. Сепак, важно е невакцинираните трудници да се вакцинираат веднаш по породувањето. Сè додека не се забележат компликации како пневмонија или губење на видот, морбилите обично поминуваат сами по себе за 10-14 дена. Осипот од морбили се појавува на кожата во форма на црвени, виолетови или кафеави дамки и испакнатини. Осипот обично започнува од пределот на лицето и се шири кон трупот, а потоа кон рацете и нозете. Болеста морбили може да предизвика сериозни компликации кај луѓето од ризичните групи. Меѓу овие компликации, воспаление на увото, тешка дијареа, дехидрација, бронхитис, ларингитис и пневмонија се на прво место. Во потешки случаи, може да се видат сериозни компликации како губење на видот, воспаление на мозокот и субакутен склерозирачки паненцефалитис, што е ретка, но фатална болест на нервниот систем. Откако еднаш ќе се прележи инфекцијата со морбили, таа обично обезбедува доживотен имунитет. Имунитетот стекнат со вакцинација е исто така долготраен. Сепак, во некои случаи, инфекцијата може да се повтори поради недоволен имунолошки одговор. Во такви случаи, доколку е потребно, може да се примени засилувачка доза. Бидејќи морбилите се високо заразна вирусна инфективна болест, важно е пациентите да се изолираат. Експертите препорачуваат избегнување на социјални средини 4 дена по повлекувањето на осипот од морбили. Во овој процес, важно е да се консумира многу течности, редовно да се користат лековите препишани од лекарите за контрола на симптомите како што е температурата, да се храни балансирано и здраво и да се одмора. Благите симптоми на морбили може да се прележат дома со методи како што се пиење многу вода, одмор и здрава исхрана. Топол туш или користење на навлажнувач на воздух може да помогне во ублажување на симптомите како кашлица. За деца со сомневање за морбили, прво може да се консултира специјалист по педијатрија. Педијатрите можат да го упатат пациентот на одделението за инфективни болести доколку е потребно.

Раната дијагноза и правилното управување со заразни болести како морбилите се од витално значење, особено за децата и поединците од ризичните групи.

Во Hisar Hospital Intercontinental, нашите специјалисти по педијатрија и инфективни болести безбедно ги спроведуваат процесите на дијагноза, лекување и вакцинација во согласност со актуелните медицински пристапи.

Ако имате симптоми на морбили или сакате да добиете информации за статусот на вакцинација, можете да закажете преглед кај нашите специјалисти лекари за детална проценка.

Ние сме со вас за вашето здравје со гаранцијата на Hisar Hospital.