Што е епилепсија? Кои се симптомите? Како се лекува?

Дали епилепсијата е генетска или улога играат и други фактори?

Ова прашање е едно од најчесто поставуваните прашања за ова невролошко нарушување кое погодува милиони луѓе. Епилепсијата е болест на мозокот која се јавува како резултат на абнормална електрична активност во нервните клетки во мозокот и се манифестира со напади.

Оваа болест обично се појавува во форма на ненадејни напади, а за време на овие напади може да се забележи губење на свеста, неконтролирани грчеви или неволни движења. Всушност, епилепсијата е болест која се одвива во форма на напади, а помеѓу нападите пациентот може да биде целосно здрав. Сепак, нападите можат да се доживеат на различни начини, од неколкусекундно губење на свеста до неконтролирани движења на телото, и можат значително да влијаат на вашиот секојдневен живот.

Во овој текст, ќе ви објасниме важни теми како што се што е епилепсија, кои се нејзините симптоми и како се лекува. Исто така, ќе добиете информации за тоа дали епилепсијата е генетска и зошто се појавува.

Што е епилепсија? Основна дефиниција и концепти

Абнормалните електрични флуктуации во мозочната активност ја формираат основата на епилепсијата. Епилепсијата е невролошко нарушување кое доведува до повторливи напади како резултат на неправилни електрични празнења на нервните клетки во мозокот. За време на овие напади може да се забележат грчеви, губење на свеста или неволни движења.

Што е епилептичар?

Епилептичар е лице кое доживува повторливи напади како резултат на абнормална електрична активност во мозокот. Сепак, важна точка: лице кое доживеало напад само еднаш во животот не се смета за епилептичар.

Според меѓународните организации за епилепсија, за дијагноза на епилепсија е потребно присуство на една од следниве состојби:

Доживување на два или повеќе неиспровоцирани (спонтани) напади со интервал од најмалку 24 часа

Доживување на еден неиспровоциран напад и ризик од повторување на нападот поголем од 60% во рок од 10 години

Присуство на епилептичен синдром

Епилептичарот може да биде целосно здрав во периодот помеѓу нападите. Нападите се привремени состојби кои влијаат на квалитетот на живот на пациентот.

Дали има разлика помеѓу болеста „сара“ и епилепсијата?

Не, нема никаква разлика помеѓу болеста „сара“ и епилепсијата. „Сара“ е народното име за епилепсијата. Двата термина ја означуваат истата невролошка состојба. Додека во медицинскиот свет се користи терминот „епилепсија“, во општеството почесто се претпочита изразот „болест сара“.

Оваа болест е болест на централниот нервен систем која се јавува како резултат на абнормални електрични активности во мозочните клетки и се манифестира со повторливи напади. Овие напади можат да се појават во форма на губење на свеста, грчеви или неволни движења.

Дали епилепсијата е генетска?

Некои видови на епилепсија се поврзани со генетски фактори. Кај лицата со семејна историја на епилепсија, ризикот од заболување може да биде поголем. Генетската предиспозиција може да се манифестира во форма на генски мутации или хромозомски абнормалности и може да влијае на електричната активност на мозочните клетки.

Сепак, покрај генетските фактори, постојат и други причини кои можат да доведат до епилепсија. Мозочни трауми, тумори, инфекции, компликации при породување, цереброваскуларни болести и метаболички нарушувања можат да придонесат за развој на епилепсија. Поради ова, епилепсијата може да се појави како резултат на интеракција на генетски и еколошки фактори.

Како резултат на тоа, додека некои случаи на епилепсија можат да бидат поврзани со генетски фактори, други се развиваат поради стекнати причини. Точната причина за болеста не секогаш може да се утврди.

Видови епилепсија и типови на напади

Лекарите денес дефинираат повеќе од 30 различни видови на епилептични напади. Овие напади варираат од краткотрајно губење на вниманието до долготрајни грчеви. Секој тип на напад има свои специфични симптоми, а правилната дијагноза е од големо значење за ефикасен третман.

Едноставен парцијален напад

Едноставните парцијални напади влијаат на мал дел од мозокот и не предизвикуваат губење на свеста. За време на овие напади, вашата свест останува јасна, но тоа не значи дека можете да го запрете нападот. Кога се јавуваат во различни региони на мозокот, покажуваат различни симптоми:

Ако потекнува од темпоралниот лобус: ненадеен страв, чувство на дежа-ву, перцепција на непријатни мириси и вкусови

Ако потекнува од фронталниот лобус: вртење на главата, кревање на раката, скокачки движења во екстремитетите

Ако потекнува од париеталниот лобус: чудни сензации, привремена вкочанетост

Ако потекнува од окципиталниот лобус: гледање светла во форма на блесоци, различни бои

Овие напади се краткотрајни и обично можат да траат од неколку секунди до неколку минути.

Комплексен парцијален напад

Комплексните парцијални напади се карактеризираат со нарушување на свеста. За време на нападот, вашата свест се исклучува и не се сеќавате на она што сте го доживеале по нападот. Чести симптоми се:

Автоматизми како џвакање, лижење, голтање

Збунет поглед како да барате нешто

Повлекување на облеката, шетање наоколу

Постојана желба за голтање и џвакање

Фиксирање на погледот во една точка

Овие напади се најчестиот тип на напад кај епилептичарите. Најчесто потекнуваат од темпоралниот лобус и можат да траат со минути.

Генерализиран напад

Генерализираните напади се напади кои истовремено влијаат на двете хемисфери на мозокот. Кај овој тип на напади се доживува губење на свеста. Тоа е типот на напад што паѓа на памет кога во јавноста ќе се спомене „епилептичен напад“.

Кај генерализираните напади, лицето прво се вкочанува и паѓа на земја. Потоа се забележуваат грчеви и опуштања во сите мускули на телото. Овие напади обично траат една до две минути. Ако нападот трае подолго од пет минути или ако доживувате напад за прв пат, мора веднаш да побарате медицинска помош.

Абсанс, тонично-клонични и миоклонични напади

Абсанс нападите обично се гледаат кај деца. Се доживува краткотрајно губење на свеста и останувате во состојба на отсутност, како да сте замислени. Овие напади, кога се многу често повторувани, можат да влијаат на вашиот секојдневен живот. Абсанс нападите често се гледаат на возраст меѓу 6-12 години и се почести кај девојчињата.

Тонично-клоничните напади се напади кај кои мускулите прво се вкочануваат (тонична фаза), а потоа следат грчеви и тресење (клонична фаза). Обично започнува со крик и се забележува губење на свеста, грчеви, отежнато дишење.

Миоклоничните напади се манифестираат со краткотрајни ненадејни скокови во мускулите.

Епилептични напади во сон

Епилептичните напади во сон се појавуваат за време на спиењето. Овие напади се случуваат во длабоките фази на ноќниот сон и може да не бидат забележани. Меѓу симптомите се:

Неволни движења на мускулите за време на спиењето

Паѓање од кревет

Неможност за будење

Често будење

Уморно будење наутро

За време на генерализираните напади во сон, лицето обично не се буди и го поминува нападот под негово влијание. Понекогаш тонично-клоничните напади можат да се појават и за време на ноќниот сон.

Зошто се јавува епилепсија? Фактори на ризик

Причините за епилепсијата, која погодува околу 50 милиони луѓе ширум светот, се прилично разновидни. Иако во некои случаи точната причина за епилепсијата не може да се утврди, многу фактори, од генетски фактори до повреди на мозокот, од инфекции до животни навики, можат да доведат до епилепсија.

Генетски и наследни фактори

Во околу 30-40% од случаите на епилепсија, постои директно или индиректно влијание на генетски мутации. Особено кај епилепсиите кои започнуваат во доенечка возраст и се отпорни на лекување, често улога играат мутации на еден ген.

Кај лицата со семејна историја на епилепсија, ризикот од заболување е поголем. Генетската предиспозиција може да се манифестира во форма на генски мутации или хромозомски абнормалности и може да влијае на електричната активност на мозочните клетки.

Сепак, епилепсијата не зависи само од еден генетски фактор, туку може да се појави заедно со еколошки влијанија. Поради ова, присуството на епилепсија во семејството не значи дефинитивно дека и вие ќе доживеете епилепсија.

Мозочни трауми и тумори

Фреквенцијата на епилепсија кај пациенти со мозочни тумори варира помеѓу 30 и 70%. Напади се забележуваат кај 60-85% од пациентите со тумори на мозокот со низок степен, кај 20-40% од оние со тумори со висок степен и кај 15-20% од метастазите.

Локацијата на туморот во мозокот е исто така ефикасна во развојот на епилепсија. Епилепсијата се гледа почесто кај тумори кои ги зафаќаат кортикалните структури во споредба со оние кои го зафаќаат ткивото на белата маса. Ризикот од развој на напад е најголем во темпоралниот кортекс, примарниот сензомоторен кортекс или дополнителната моторна област.

Покрај овие, состојби како трауми на главата, мозочни крварења и мозочен удар (инсулт) исто така можат да го зголемат ризикот од епилепсија. Особено недостигот на кислород во мозокот за време или по породувањето е фактор на ризик за развој на епилепсија во иднина.

Инфекции и компликации при породување

Инфекциите кои влијаат на централниот нервен систем, како што се менингитис и енцефалитис, можат да го оштетат мозочното ткиво и да создадат основа за епилепсија. Оштетувањето на мозочното ткиво по вакви инфекции може да биде трајно.

Компликациите при породување, особено во случај кога бебето не добива доволно кислород, можат да предизвикаат трајни оштетувања на мозочните клетки. Предвременото породување, мала родилна тежина и траума при породување се исто така фактори кои го зголемуваат ризикот од епилепсија.

Исто така, фебрилните напади кои се гледаат за време на фебрилни болести кај децата обично не се претвораат во епилепсија, но во некои случаи можат да го зголемат ризикот од развој на епилепсија во иднина. Фактори кои го зголемуваат ризикот од развој на епилепсија по фебрилен напад се: развојно доцнење пред нападот, историја на напади во семејството и присуство на комплексен фебрилен напад.

Алкохол, употреба на супстанции и други предизвикувачи

Некои фактори повеќе играат улога на предизвикувачи на напади отколку што се причина за епилепсија. Меѓу нив се:

Прекумерна консумација на алкохол или апстиненција од алкохол

Употреба на дрога

Несоница и прекумерен замор

Стрес и анксиозност

Светли или трепкачки светла

Гладување или ниско ниво на шеќер во крвта

Висока температура

Хормонални промени

Овие предизвикувачи можат негативно да влијаат на болеста со намалување на прагот на напади кај епилептичарите. Особено режимот на спиење, редовната исхрана и управувањето со стресот се многу важни за епилептичарите.

Бидејќи епилепсијата може да се должи на многу различни причини, факторите на ризик се разликуваат за секој пациент. Поради ова, кај лицата на кои им е дијагностицирана епилепсија, утврдувањето на основната причина е од големо значење за планирање на третманот.

Кои се симптомите на епилепсија?

Препознавањето на епилептичните напади е од витално значење за пациентите и нивните блиски. Симптомите на нападот се менуваат во зависност од типот на нападот и кој регион на мозокот е зафатен. Познавањето на овие симптоми е првиот чекор за правилен третман и интервенција.

Губење на свеста и грчеви

Една од најистакнатите карактеристики на епилептичните напади е губењето на свеста. За време на нападот, пациентот може да не реагира на околината и да не забележува што се случува. Оваа состојба може да трае од неколку секунди до неколку минути. Губењето на свеста е често, особено кај генерализираните напади.

Неконтролираните грчеви се уште еден чест симптом на епилептичните напади. Овие грчеви можат да започнат во една мускулна група и да се прошират на целото тело. За време на грчевите се гледа дека телото се истегнува и се вкочанува. Потоа можат да продолжат ритмички тресења.

Кај некои пациенти можат да се забележат симптоми во форма на моментални отсуства, скокање во рацете, ритмичко нишање на главата или вкочанување на телото. Во сон, вртењето на главата на една страна може да биде знак за епилептичен напад.

Халуцинации и чувство на дежа-ву

За време на епилептичните напади, некои пациенти можат да доживеат халуцинации. Оваа состојба може да се појави во форма на промени во сетилата за вид, слух, вкус или мирис. На пример, може да се забележи чувство на лоши мириси слични на изгорена пластика или појава на чуден вкус во устата.

Чувството на дежа-ву, односно чувството како веќе да сте го доживеале тој момент, е симптом кој се гледа особено кај темпоралните епилепсии. Покрај ова, чувството како да сте излегле надвор од телото или ненадејното чувство на страв и вознемиреност исто така може да биде симптом на епилептичен напад.

Кај некои пациенти можат да се забележат бесмислени, бесцелни и повторливи движења (автоматизам). Движења како џвакање, голтање, плескање со усните се примери за ова.

Пена од устата, гризење на јазикот

Кај генерализираните тонично-клонични напади, пената од устата е чест симптом. Оваа состојба се појавува поради прекумерна работа на плунковните жлезди за време на нападот и грчење на мускулите во устата.

Гризењето на јазикот или стегањето на забите исто така може да се забележи за време на нападот. Особено гризењето на јазикот се јавува како резултат на неконтролирано грчење на мускулите во устата. Покрај ова, може да се забележи и неволно мокрење, губење на контролата на цревата или врескање.

Покрај овие симптоми, ненадејните падови, конфузијата на свеста и збунетоста по нападот се исто така чести симптоми на епилепсија.

Симптоми на аура пред напад

Некои епилептичари доживуваат предупредувачки симптоми наречени „аура“ пред да започне нападот. Овие симптоми можат да му помогнат на пациентот да преземе мерки со тоа што ќе го известат дека нападот се приближува.

Меѓу симптомите на аура може да се вбројат ненадејно појавениот интензивен страв и вознемиреност, гадење, вртоглавица, промени во видот. Исто така, може да има делумна неконтролираност во движењата на стапалата и рацете, чувство како да сте излегле надвор од телото или главоболка.

Други симптоми на аура вклучуваат перцепција на чуден мирис или вкус, визуелни халуцинации, чувство на дежа-ву и гадење. Овие симптоми обично траат од неколку секунди до неколку минути и можат да се појават на различни начини кај секој пациент.

Како се дијагностицира и лекува епилепсијата?

Дијагнозата и третманот на епилепсијата започнуваат со правилно разбирање на нападите. Кога ќе се постави правилна дијагноза, огромното мнозинство на пациенти можат да водат живот без напади со соодветен третман. Па, како се дијагностицира епилепсијата и кои се опциите за лекување?

Дијагностички методи како ЕЕГ, МР и КТ

Во дијагнозата на епилепсијата, важна улога играат историјата на нападите на пациентот и предизвикувачките фактори. Покрај ова, се користат различни дијагностички тестови:

Електроенцефалографија (ЕЕГ) е најчесто користениот тест во дијагнозата на епилепсија. Со електроди поставени на черепот се мери електричната активност во мозокот. Сепак, ЕЕГ само по себе не е доволно за поставување дијагноза на епилепсија.

Видео ЕЕГ мониторинг е златен стандард во дијагнозата. Додека пациентот се следи пред камера во посебна соба, се снима електричната активност на мозокот. На овој начин може да се разликуваат вистинските напади од психолошките напади.

За снимање на мозокот се користат Магнетна резонанца (МР) и Компјутеризирана томографија (КТ). Со овие методи се истражуваат состојби кои можат да предизвикаат епилепсија, како што се тумор, структурно нарушување или крварење во мозокот.

Третман со лекови и антиепилептични лекови

Во третманот на епилепсијата, прв избор се антиепилептичните лекови. Кај околу 70-80% од пациентите, нападите можат да се стават под контрола со лекови. Важно е лековите да се користат во дозата препорачана од лекарот и редовно.

Во третманот обично се започнува со еден лек за епилепсија. Ако не се добие доволен одговор, дозата може да се зголеми или може да се додаде втор лек. Лекарот ја оценува ефикасноста на лекот и несаканите ефекти при редовни контроли.

Во процесот на лекување се земаат предвид возраста на пациентот, типот на нападот и општата здравствена состојба. За време на третманот со лекови, редовните контроли се од големо значење.

Хируршка интервенција и епилептичен пејсмејкер (VNS)

Кај пациентите чии напади продолжуваат и покрај третманот со лекови (околу 30%), може да се размисли за хируршки третман. Целта на хирургијата е да се утврди и отстрани мозочниот регион од каде што потекнуваат нападите.

Вагусна нервна стимулација (VNS) е позната во јавноста како „епилептичен пејсмејкер“. Овој третман се применува со поставување на електроди на вагусниот нерв во пределот на вратот. Електродите испраќаат редовна електрична струја за да ги намалат нападите. Кај околу 50% од пациентите, фреквенцијата на нападите се намалува за половина.

Кетогена диета и алтернативни пристапи

Кетогената диета е ефикасна опција за лекување, особено кај епилепсија отпорна на лекови. Оваа специјална програма за исхрана, која содржи многу масти, доволно протеини и малку јаглехидрати, овозможува производство на кетонски тела во мозокот.

Постојат варијанти како класична кетогена диета, модифицирана Аткинсова кетогена диета, кетогена диета со триглицериди со среден ланец и третман со низок гликемиски индекс. Овој третман мора да се применува под надзор на специјалист.

Со третманот со кетогена диета, кај 50-70% од епилептичарите нападите се намалуваат за половина, додека кај околу 15-20% од пациентите тие целосно исчезнуваат.

Заклучок

Епилепсијата е болест која произлегува од нарушување на електричната активност во мозокот и погодува милиони луѓе. Може да се манифестира со различни видови на напади, а симптомите се разликуваат кај секој пациент.

Секој случај на епилепсија е уникатен. Кај некои пациенти во преден план се генетските фактори, додека кај други епилепсијата може да биде предизвикана од мозочни трауми или инфекции. Поради ова, за правилна дијагноза е потребен детален преглед.

Препознавањето на симптомите на нападот е од големо значење за пациентот и неговите блиски. Можноста да се забележат симптоми како губење на свеста, грчеви или чудни чувства може да биде животоспасувачка во однос на брзата интервенција.

Не треба да се заборави дека епилепсијата е болест која може да се лекува. Кај мнозинството пациенти, нападите можат да се стават под контрола со третман со лекови. Во случаи кога нема одговор на лековите, можат да се разгледаат опции како хирургија, епилептичен пејсмејкер или кетогена диета.

Како резултат на тоа, добивањето дијагноза на епилепсија не е крај на животот. Со редовен третман под лекарски надзор и регулација на животниот стил, епилептичарите можат да водат нормален живот. Особено внимавањето на режимот на спиење, избегнувањето на стресот и редовното користење на лековите се основни чекори за живот без напади.

Исто така, подигнувањето на свеста за епилепсијата во општеството е многу важно. На овој начин ќе се намалат предрасудите кон епилептичарите и ќе им се овозможи полесно вклучување во социјалниот живот.

Често поставувани прашања

Има многу прашања за кои луѓето се љубопитни во врска со епилепсијата. Особено за новодијагностицираните пациенти и нивните блиски, важно е да се најдат одговори на овие прашања. Еве ги најчесто поставуваните прашања за епилепсијата и нивните одговори:

Како да се помогне на некој што доживува епилептичен напад?

Преместете го лицето во безбеден простор и ставете мека подлога за да ја заштитите главата. Следете го времетраењето на нападот. Никогаш не паничете и обидете се да останете смирени.

Дали треба да се стави нешто во устата на лицето за време на епилептичен напад?

Дефинитивно не. Ставањето нешто во устата на лицето за време на епилептичен напад го зголемува ризикот од задушување и повреда.

Колку долго трае епилептичниот напад?

Обично нападите завршуваат за неколку минути. Кај нападите кои траат подолго од 5 минути, задолжително треба да се побара итна медицинска помош.

Дали епилепсијата може да биде смртоносна?

Особено долготрајните напади се итни медицински состојби кои можат да доведат до трајно оштетување на мозокот или смрт. Поради ова, брзата интервенција за лицето кое доживува напад е многу важна.

Дали стресот и анксиозноста влијаат на епилепсијата?

Да, стресот и анксиозноста можат да ги предизвикаат епилептичните напади. Од големо значење е епилептичарите да го стават стресот во својот живот под контрола.

Како треба да се хранат епилептичарите?

Многу е важно нивото на шеќер во крвта да биде избалансирано. Треба да се избегнуваат слатките јадења и оброците треба да бидат редовни. Долготрајното гладување може да го намали шеќерот во крвта и да го зголеми ризикот од напад.

Епилепсијата е болест карактеризирана со напади кои се јавуваат како резултат на абнормални електрични активности во мозочните клетки. Добијте детални информации за симптомите и методите на лекување.