Што е диспепсија (лошо варење)? Симптоми, причини и методи на лекување

Диспепсијата, односно лошото варење, е здравствен проблем кој се карактеризира со симптоми како што се болки во стомакот, запек, чувство на печење во стомакот. Лошото варење може да биде предизвикано од едноставна причина како прејадување, но болестите на дигестивниот систем како гастритис, камења во жолчното кесе исто така може да предизвикаат ваква состојба. Во случај на долготрајна диспепсија, важно е да се консултирате со доктор специјалист во својата област.

Што е диспепсија?

Диспепсијата, во народот позната како лошо варење, може да се дефинира како присуство на еден или повеќе симптоми на епигастрична (горниот дел од стомакот) болка, горушица, надуеност по јадење или рано заситување. Иако самата диспепсија не е здравствен проблем сама по себе, многу здравствени проблеми како рефлукс, гастритис, камења во жолчното кесе можат да предизвикаат диспепсија. Некои спроведени студии покажуваат дека приближно 30-40% од луѓето доживуваат проблеми со лошо варење од различни причини. Доживувањето симптоми како гадење, болки во стомакот по јадење може да биде показател дека дигестивниот систем не ја извршува својата функција како што треба. Меѓутоа, оваа состојба секогаш не произлегува од здравствен проблем. Многу фактори од околината како прекумерно консумирање масна храна, стрес, пушење и користење алкохол можат да бидат причина за лошо варење.

Лошото варење, кое обично се јавува по јадење, може да трае од неколку минути до неколку часа. Во овој период, панкреасот и жолчното кесе, кои се меѓу органите што помагаат во варењето, лачат жолчка и различни ензими за да го олеснат варењето. Со помош и на овие ензими, храната се пренесува од стомакот во цревата во просек за 3-5 часа. Ако времето за пренос на храната од стомакот во цревата се продолжи, оваа состојба може да се дефинира како лошо варење.

Како настанува диспепсијата?

Диспепсијата обично се јавува по тешки оброци. Главната причина за ова е што кога се јаде премногу храна, дигестивниот систем е принуден да работи понапорно за да го заврши процесот на варење. По тешките оброци, органите на дигестивниот систем како желудникот, жолчното кесе и панкреасот, како и органите кои помагаат во варењето, се контрахираат повеќе за да лачат дигестивни течности. Силните течности што се лачат во овој процес може да предизвикаат иритација во дигестивниот систем, а со тоа и појава на лошо варење - диспепсија. За разлика од ова, хроничната диспепсија, односно долготрајната, може да се развие како резултат на друг здравствен проблем. Во некои случаи, може да нема објаснива причина за хроничното лошо варење.

Диспепсијата се испитува во две класи според своите причини како органска диспепсија и функционална диспепсија. Органската диспепсија најчесто е поврзана со желудочната киселина што се наоѓа во содржината на желудочниот сок. Под нормални услови, заштитната бариера на желудникот покриена со слуз го штити желудникот од иритација предизвикана од киселината, но во некои случаи, заштитната бариера на желудникот може да се истроши поради причини како што се бактериска инфекција со H. pylori и прекумерна употреба на нестероидни антиинфламаторни лекови. Како резултат на тоа, слузницата на желудникот може да се оштети и да се воспали. Главните проблеми со дигестивниот систем кои можат да предизвикаат диспепсија се следниве:

● Гастричен улкус: Гастричниот улкус, односно чиревите на желудникот се меѓу главните причини за лошо варење. Инфекцијата со бактеријата H. pylori и долготрајната употреба на лекови против болки (особено нестероидни антиинфламаторни лекови) може да предизвикаат истрошување на слузницата на желудникот и создавање рани во желудникот. Кога станува збор за симптомите на чир на желудникот, првото нешто што паѓа на памет се горушицата и лошото варење.

● Гастроезофагеален рефлукс: Рефлуксот е враќање на желудочната киселина како резултат на оштетување од различни причини на вентилот наречен сфинктер кој се наоѓа во долниот дел на хранопроводот и спречува враќање на желудочната киселина во хранопроводот. Искусувањето горушица или лошо варење повеќе од двапати неделно може да укажува на рефлукс.

● Камења во жолчното кесе: Акумулацијата и кристализацијата на жолчните наслаги во жолчното кесе или жолчните канали може да ги затнат жолчните канали. Особено по јадење, може да се појават симптоми како лошо варење, надуеност и болки во стомакот.

● Гастритис: Гастритисот, кој се карактеризира со воспаление на заштитната слузница на желудникот поради причини како што се инфективни болести и прекумерна употреба на лекови, може да се манифестира со симптоми како болки во стомакот и диспепсија.

● Панкреатитис: Панкреатитисот, познат и како воспаление на панкреасот, може да предизвика симптоми како болки во стомакот, како и лошо варење што се јавува по јадење, надуеност, губење на апетит, необјаснето губење на тежината, масни столици.

● Синдром на иритабилни црева: Синдромот на иритабилни црева, наречен и синдром на нервозно црево, е здравствен проблем кој се развива како резултат на поголема или помала контракција на цревата отколку што треба. Меѓу неговите главни симптоми се диспепсијата, дијарејата и проблеми со празнењето на цревата како запек, а синдромот на нервозно црево најчесто може да се држи под контрола со промени во навиките во исхраната.

Покрај наведените, преосетливоста на храна како што е нетолеранцијата на глутен или нетолеранцијата на лактоза, или сериозни здравствени проблеми како рак на желудник исто така може да доведат до лошо варење. Луѓето кои доживуваат поплаки за хронична диспепсија генерално можат да доживеат симптоми слични на чир како болки во стомакот за време и по јадење, надуеност, горушица, подригнување. Сепак, се гледа дека само кај една третина од пациентите има чир, додека кај останатите причината за лошо варење е функционална диспепсија. Функционалната диспепсија е лошо варење кое продолжува долго време и често се повторува и покрај тоа што нема некој познат здравствен проблем. Главните причини за функционалната диспепсија се следниве:

● Нарушување на рамнотежата помеѓу штетните бактерии и корисните бактерии во цревата,

● Инфективни заболувања како што е гастроентеритисот, односно стомачниот грип,

● Бактеријата H. pylori,

● Штетни навики како што се пушењето и алкохолот,

● Нездрави навики во исхраната.

Околу 20% од луѓето ширум светот доживуваат симптоми на функционална диспепсија. Истражувањата покажуваат дека фактори како што се дебелината, високото ниво на стрес и акутниот гастроентеритис може да го зголемат ризикот од функционална диспепсија.

Кои се симптомите на диспепсија?

Кога се споменуваат симптомите на диспепсија, првото нешто што паѓа на памет се болките во стомакот и надуеноста. Ако органите на дигестивниот систем и помошните органи за варење имаат потешкотии во варењето на храната по јадење, може да се појават симптоми на лошо варење. Соодветно на тоа, главните симптоми на диспепсија се:

● Болка во горниот дел на стомакот каде што се наоѓа желудникот,

● Чувство на печење, киселина во желудникот,

● Рано заситување или чувство на ситост долго време,

● Надуеност,

● Заробени гасови,

● Гадење,

● Подригнување,

● Враќање на проголтаната храна назад од желудникот.

Ако причината за лошото варење е сериозен здравствен проблем, лошото варење може да биде придружено со симптоми како крваво или кафеаво повраќање, необјаснето губење на тежината, црна или приближно црна столица, тешкотии при голтањето. Во случај на појава на знаци како што се необјаснето губење на тежината, често повторувано повраќање, маса во горниот дел од стомакот што може да се наопапапи, анемија и жолтица, кои се класифицирани и како алармантни симптоми на диспепсија, важно е што поскоро да се утврди основната органска причина и да се испланира потребниот третман.

Како се дијагностицира диспепсијата?

За време на дијагнозата на диспепсија, експертите прво го прегледуваат пациентот физички. Ако лошото варење е придружено со лесни симптоми и пациентите немаат симптоми како што се необјаснето губење на тежината или често повторувано повраќање, експертите може да не прибегнат кон дополнителни испитувања. Меѓутоа, ако диспепсијата е придружена со симптоми како губење на тежината, повторувано повраќање и започнува ненадејно, експертите можат да имаат корист од други испитувања.

Во оваа фаза, гастроентеролозите прво користат лабораториски испитувања за да го истражат присуството на анемија, бактериска инфекција со Helicobacter pylori или други болести. Исто така, за истражување на бактеријата H. pylori, можат да се користат тестови како што се тест на здив, тест на столица.

Ако пациентот има алармантни знаци како што се брзо губење на тежината, знаци на крварење или сериозни тешкотии при голтање, може да се користат напредни дијагностички методи како што е ендоскопијата. Со помош на ендоскопија, желудникот и хранопроводот може да се испитаат детално и да се откријат чиреви, рефлукс или други структурни проблеми. Покрај овие, доколку постои сомневање дека здравствен проблем како што е цревна опструкција може да предизвика лошо варење, може да се користат и методи за снимање како што се рендген или компјутерска томографија. Ако извештајот даден од лекарот по извршените испитувања ја содржи фразата „к30 диспепсија“, оваа фраза значи дека пациентот има проблем со лошо варење. Ако како резултат на испитувањата нема здравствен проблем што предизвикува лошо варење, во овој случај експертите можат да дијагностицираат функционална диспепсија.

Како се лекува диспепсијата?

Третманот на диспепсија варира во зависност од основната причина за проблемот. Навиките во исхраната играат важна улога кај диспепсијата. Најчесто, одредени промени во исхраната и навиките во животниот стил можат да помогнат во олеснувањето на симптомите. Некои препораки кои можат да помогнат во олеснувањето на симптомите на диспепсија се:

● Избегнување на храна што може да предизвика лошо варење, особено премногу масна храна,

● Јадење помалку и почесто наместо големи оброци,

● Избегнување на штетни навики како што се алкохолот и пушењето,

● Ограничување на консумирањето пијалоци што содржат кофеин,

● Ограничување на употребата на лекови против болки освен ако тоа не го препорачал лекарот,

● Користење на методи како што е медитацијата за управување со стресот и анксиозноста.

Ако промените во исхраната и навиките во животниот стил не помагаат да се држат симптомите под контрола, експертите можат да препишат разни лекови. За време на третманот на диспепсија, може да се препорачаат одредени лекови според основниот здравствен проблем. Во случаи кога причината за лошо варење е инфекција со H. pylori, може да се прибегне кон третман со антибиотици. Исто така, може да се користат и одредени лекови кои му помагаат на желудникот побрзо да се испразни.

Често поставувани прашања

Диспепсијата најчесто може да биде предизвикана од едноставна причина како што е прејадувањето, додека во некои случаи сериозни здравствени проблеми како што е ракот на желудник исто така може да бидат причина за лошо варење. Според некои студии, стресот е главната причина за функционална диспепсија кај која симптомите како чир, рак на желудник, рефлукс се исклучени со помош на извршените испитувања. Нелекуваната или резистентна диспепсија, во зависност од причините за проблемот, може да довеведе до сериозни компликации во идните периоди. На пример, ако причината за лошо варење е здравствен проблем како воспаление на панкреасот, нелекуваниот панкреатитис може да доведе до рак на панкреасот. Пациентите со диспепсија можат да помогнат во олеснувањето на симптомите со тоа што ќе избегнуваат храна што може да го оптовари желудникот, како што се масна храна, пржена храна, брза храна и алкохол. Наместо овие, диетата против диспепсија треба да се состои од зеленчук, цели зрна и нискомаслена храна што не го вознемирува желудникот. Некои истражувања покажуваат дека брокулата, ротквицата, цечерот, маслиновото масло и јаткастите плодови можат да ги поттикнат симптомите кај некои пациенти. Покрај овие, редовното пиење вода исто така помага да се олесни варењето. Диспепсијата генерално не доведува до потење. Придружувањето на лошо варење со симптоми како што се потење, отежнато дишење, чувство на притисок во градите може да укажува на сериозен здравствен проблем како срцев удар, па затоа е важно да се консултирате со доктор специјалист без губење време. Оние кои имаат проблем со лошо варење можат да се обратат кај лекар специјалист по интерна медицина или специјалист по гастроентерологија. Јадењето бавно, избегнувањето газирани пијалоци и пијалоци со кофеин, консумирањето пијалоци како ѓумбир, коморач, чај од нане, користењето јаболков оцет во случаи кога ниското ниво на желудочна киселина предизвикува лошо варење, може да помогне во олеснувањето на симптомите на диспепсија. Намалувањето на порциите и користењето техники за управување со стресот исто така можат да ги олеснат симптомите на диспепсија. Се препорачува пациентите со диспепсија да избегнуваат храна што може да ги поттикне симптомите на рефлукс, како што се масна и зачинета храна, алкохол, газирани пијалоци, кофеин, чоколадо, кромид. Диспепсијата генерално се појавува заедно со симптоми како гадење, повраќање, рано заситување или долготрајно чувство на ситост. Од оваа гледна точка, диспепсијата индиректно може да предизвика губење на тежината. Ако диспепсијата напредува, оштетувањето на заштитната бариера на желудникот може да напредува. Оваа состојба може да доведе до хронични болести на дигестивниот систем. Исто така, како што диспепсијата напредува, можат да се развијат сериозни компликации како тешкотии при голтањето, крвава столица, губење на тежината.

Ако имате поплаки за долготрајна болка во стомакот, надуеност, рано заситување или лошо варење, основната причина секако треба да се истражи.

Во одделот за Интерна медицина на Hisar Hospital Intercontinental, сите болести на дигестивниот систем што можат да доведат до диспепсија се оценуваат со модерни дијагностички методи и се креираат планови за третман прилагодени за секој поединец.

Не го одложувајте здравјето на вашиот желудник, закажете го вашиот детален преглед со закажување термин кај лекарите специјалисти по Интерна медицина.