Што е деменција? Симптоми, типови и методи на лекување

Деменцијата е синдром што се карактеризира со постепено и континуирано опаѓање на менталните функции, значително влијаејќи на способноста на личноста да ги извршува активностите во секојдневниот живот. Најчесто ги погодува лицата во постара возраст, но деменцијата може, поради различни причини, да влијае и на возрасните од средна возраст. Оваа состојба, која се манифестира со заборавање, нарушувања во перцепцијата и промени во однесувањето што ја отежнуваат секојдневната работа, е прогресивно здравствено нарушување. Сепак, препознавањето на симптомите во рана фаза и закажувањето преглед кај специјалист лекар и спроведувањето на потребните контроли може да помогне симптомите да се држат под контрола.

Што е деменција?

Деменцијата е невродегенеративен синдром што се манифестира со прогресивно опаѓање на когнитивните функции – меморијата, мисловната способност, перцепцијата, говорот и способноста за донесување одлуки – но и со промени во однесувањето. Синдромот го добил името од латинскиот збор „demens“, што значи да се изгуби умот; најкарактеристичната одлика на овој синдром е прогресивното нарушување на когнитивните функции. Во народот познат и под називот слабоумие, овој синдром може да настане поради многу причини кои можат да предизвикаат опаѓање на когнитивните и менталните функции. Поради тоа, експертите ја оценуваат деменцијата не како самостојно заболување, туку како синдром предизвикан од различни здравствени проблеми. Со постојаното стареење на популацијата во Турција и во светот, бројот на пациенти со деменција секој ден се зголемува. Во статистиките што ги објавила Светската здравствена организација (СЗО) за деменцијата, наведено е дека повеќе од 55 милиони луѓе живеат со овој синдром и дека, ако не се преземат мерки, овој број може дополнително да се зголеми.

Деменцијата настанува како резултат на оштетување на нервните клетки во мозокот. Во зависност од засегнатото подрачје во мозокот, постојат различни типови деменција, како што се деменција со Левиеви телца и фронтотемпорална деменција. Иако многу луѓе не ја разбираат целосно разликата помеѓу деменцијата и Алцхајмеровата болест, Алцхајмеровата болест е еден од типовите деменција. Алцхајмеровата болест, за која е познато дека сочинува околу 60-70% од случаите на деменција, е најчест тип на деменција. Главните типови на деменција се следниве:

Алцхајмерова болест: Кога во народот се зборува за слабоумие, прво на ум доаѓа Алцхајмеровата болест. Главната причина за тоа е што поголемиот дел од случаите на деменција се пациенти со Алцхајмерова болест. Алцхајмеровата болест настанува поради ненормално натрупување на амилоидни плаки и протеини наречени тау во мозокот, што предизвикува прекин на комуникацијата помеѓу нервните клетки. На почетокот се манифестира со благи нарушувања на меморијата, а со текот на времето пациентите може да имаат тешкотии да ги препознаат своите блиски, да ги најдат места каде што претходно често оделе и слично.

Васкуларна деменција: Васкуларната деменција настанува поради стеснување или запушување на крвните садови во мозокот, што доведува до намалување на протокот на крв и кислород до мозокот и последователно до оштетување на неврони.

Деменција со Левиеви телца: Натрупувањето протеини наречени Левиеви телца во мозокот предизвикува нарушување на комуникацијата помеѓу нервните клетки (неврони). Овој тип на деменција, кој сочинува околу 5-10% од случаите, во некои случаи може да се нарече и паркинсонова деменција. Најважната причина за ова е тоа што меѓу главните симптоми на деменцијата со Левиеви телца се забавувањето на движењата, вкочанетоста на мускулите, тресењето – типични симптоми на паркинсонизам.

Фронтотемпорална деменција: Овој тип на деменција, кој настанува поради оштетување на нервните клетки во фронталниот (предниот) или темпоралниот (страничниот) режањ на мозокот, е особено чест причинител на симптомите на деменција кај возрасните од средна возраст.

Како настанува деменцијата?

Деменцијата може да настане под влијание на многу фактори, пред сè природниот процес на стареење, генетските фактори и нездравите навики на животниот стил. Според тоа, главните фактори на ризик за деменција се следниве:

Возраст: Иако не е природна последица на стареењето, возраста е еден од главните фактори на ризик за деменција. Кај лицата постари од 65 години ризикот од појава на деменција може да биде поголем.

Генетска предиспозиција: Кај лицата кои имаат член на семејството со историја на деменција, ризикот од појава на деменција може да биде поголем.

Даунов синдром: Лицата со Даунов синдром, кога ќе достигнат средна возраст, може да имаат поголем ризик за развој на деменција во споредба со здравите лица.

Горенаведените фактори се непроменливите причини и фактори на ризик за деменција. Меѓутоа, постојат и променливи фактори на ризик за деменција. Тоа се следниве:

Здрава и избалансирана исхрана: Некои недостатоци на витамини и минерали можат да предизвикаат нарушување на когнитивните функции. Здравиот и избалансиран план за исхрана, богат со хранливи материи како витамини и минерали, може да го намали ризикот од деменција. Некои специјалисти покажуваат дека медитеранската диета, особено богата со овошје, полнозрнести житарки, ореви и семиња, може да помогне во зачувувањето на когнитивните функции.

Прекумерна конзумација на алкохол: Прекумерната конзумација на алкохол може да предизвика оштетување на мозочните клетки.

Фактори на ризик поврзани со кардиоваскуларни заболувања: Здравствени проблеми како дебелина и дијабетес, како и пушење и седентарни навики на животот, односно факторите што го зголемуваат ризикот од кардиоваскуларни заболувања, може негативно да влијаат и на когнитивните функции.

Губење на слухот и губење на видот: Иако причината не е целосно позната, некои специјалисти укажуваат дека кај лицата со здравствени проблеми како губење на слухот и губење на видот ризикот од деменција е поголем.

Недостаток на витамини: Особено недостаток на витамин B12 и B6, како и на други витамини и минерали, може да предизвика нарушување на когнитивните функции.

Хронични заболувања: Здравствени проблеми како бубрежна и црнодробна слабост може да го зголемат ризикот од деменција.

Инфекции: Инфективни заболувања како менингитис и ХИВ, оштетувајќи го мозочното ткиво, може да предизвикаат деменција.

Повреди на главата: Повредите на главата, кои се случуваат поради различни причини, може да предизвикаат оштетување на нервните клетки во мозокот.

Невролошки заболувања: Невролошките здравствени проблеми како мозочен удар и Паркинсонова болест може да го зголемат ризикот од деменција.

Освен наведеното, и околински фактори како загадување на воздухот, како и различни здравствени проблеми како депресија или апнеа во спиење, исто така може да го зголемат ризикот од деменција.

Кои се симптомите на деменцијата?

Почетните симптоми на деменцијата обично се манифестираат како благо опаѓање на когнитивните функции. Затоа, почетокот на деменцијата често може да не биде забележан ни од пациентите ни од нивните блиски. Сепак, бидејќи овој синдром е прогресивен, со текот на времето интензитетот на симптомите може да се зголеми, а личноста може дури и да стане зависна од другите. Главните симптоми на деменција се следниве:

Слабеење на меморијата: Слабеењето на меморијата е првото што на ум доаѓа кога се зборува за симптоми на деменција. Пациентите може да имаат тешкотии да се сетат на места и лица со кои претходно биле запознаени.

Тешкотии со јазикот и комуникацијата: Кај пациентите честопати се среќаваат симптоми како тешкотии при наоѓање зборови, составување реченици или паузи при зборување.

Слабеење на способноста за размислување и донесување одлуки: Личноста може да има тешкотии при извршување на секојдневни работи што претходно лесно ги завршувала, како планирање, решавање проблеми и донесување одлуки.

Нарушена перцепција за време и простор: Нарушената перцепција за време и простор е еден од често сретаните симптоми кај пациентите со деменција.

Тешкотии при извршување на секојдневните активности: Во напредните фази, пациентите може да не бидат во можност да ги задоволат своите основни потреби, како облекување, јадење и лична хигиена.

Покрај когнитивните симптоми на деменцијата, кај пациентите може да се јават и емоционални и однесувачки промени, како депресија, вознемиреност, нервоза, немир и агресивност.

Како се поставува дијагноза на деменција?

Бидејќи деменцијата е нарушување што може да има многу различни причини и да се манифестира со различни симптоми, за да се постави точна дијагноза потребни се детални испитувања. Во првата фаза на дијагностицирањето, специјалистот лекар му поставува прашања на пациентот и на неговите блиски, како што се: кои симптоми ги покажува пациентот, колку долго траат тие симптоми и каков тек имаат со текот на времето. Освен тоа, се испитуваат и општата медицинска историја на пациентот и дали во семејството има случаи на деменција. Еден од важните методи што се користат при дијагностицирање на деменција се неврокогнитивните тестови, кои помагаат во проценката на когнитивните способности на пациентот. Овие тестови, кои служат за испитување на менталните функции како меморија, внимание, решавање проблеми, јазични способности и способност за расудување, може да помогнат да се разбере степенот на когнитивното оштетување и во кои области настанале загуби.

Покрај тоа, за да се исклучат други здравствени проблеми што можат да предизвикаат симптоми на деменција, како недостатоци на витамини, проблеми со тироидната жлезда или инфективни заболувања, специјалистите можат да користат различни лабораториски испитувања. Методите на сликање како компјутеризирана томографија (КТ) и магнетна резонанца (МР) исто така играат важна улога во дијагностицирањето на деменцијата. Со овие методи на сликање специјалистите можат да проценат дали постојат абнормалности како тумор, мозочен удар или нагомилување течност во мозокот. За да се испитаат промените во мозокот, како нагомилувањето протеини што е често кај пациентите со Алцхајмерова болест, може да се направи позитронска емисиона томографија (ПЕТ). Дополнително, по потреба, специјалистите може да применат и методи на психијатриска проценка.

Како се лекува деменцијата?

При лекување на деменција, специјалистите најчесто планираат процес на терапија насочен кон контрола на симптомите и подобрување на квалитетот на животот на пациентот.Процесот на лекување е фокусиран на забавување на напредувањето на болеста и ублажување на симптомите. Заборавот предизвикан од такви причини како несакани ефекти на лекови, метаболни нарушувања, тумори на мозокот или повреда на главата може да се повлече со различни методи на лекување. Кај типовите деменција што не се повратливи, како Алцхајмеровата болест и васкуларната деменција, специјалистите при планирање на процесот на лекување имаат за цел да ги ублажат симптомите и да го забават напредувањето на болеста. Во овој процес важни се поддржувачките методи, како околински прилагодувања, чекори што ќе го олеснат секојдневниот живот на пациентот, физичка активност и социјални интеракции. Прилагодувањата направени дома за безбедноста на пациентите и повторното воспоставување на некои секојдневни рутини може да помогнат да се намали збунетоста кај пациентите. Вежбањето придонесува за зачувување на физичките и менталните функции, а истовремено може да ги ублажи психичките проблеми како депресијата.

Најчесто поставувани прашања

Деменцијата може да се развие како комбинација на генетски фактори и фактори од околината. Кај лицата во чие семејство има историја на деменција овој ризик може да биде поголем, но не може да се каже дека генетските фактори се одлучувачки во сите случаи. Денес постојат тестови за откривање на некои генетски промени што го зголемуваат ризикот од деменција.

Иако деменцијата не може целосно да се спречи, промените во животниот стил што ги намалуваат факторите на ризик може да ја минимизираат веројатноста за развој на болеста. Со рана дијагноза и лекување, симптомите може да се држат под контрола.

За да дознаете повеќе за бронхитисот и да ги истражите опциите за лекување, можете да стапите во контакт со нас.

Вашето здравје е важно за нас! Ако имате какви било прашања, можете да ја посетите нашата страница за закажување термин или за контакт.

Консултирајте се со нашите специјалисти за да го најдете најдоброто решение за вашето здравје.