Кривo стапало (Pes Equinovarus): што е и како се лекува?

Кривото стапало, познато и како club foot, е една од најчесто сретаните вродени ортопедски аномалии. Се карактеризира со внатрешно свртување на едното или на двете стапала и е честа ортопедска состојба која се јавува кај 1 до 2 од секои 1000 живородени. Најчесто се дијагностицира при рутинско ултразвучно испитување во текот на бременоста, а во некои случаи може да се забележи веднаш по раѓањето. Причините, факторите на ризик, дијагностичките и терапевтските методи за кривото стапало се опфатени во продолжение на текстот.

Што е кривo стапало (Pes Equinovarus)?

Во нормални услови, кај здрава бременост, долниот екстремитет (нозете и стапалата) на фетусот започнува да се развива во 4. недела од бременоста. Обично по 20. недела од бременоста долните екстремитети ја достигнуваат потребната должина, а стапалата почнуваат да се свртуваат нанадвор и до 28. недела ја достигнуваат природната положба. Кај pes equinovarus едното или двете стапала се свртени навнатре. Кај club foot, вродена аномалија, табанот на стапалото е свртен настрана или нагоре, додека прстите обично се свртени навнатре. Pes equinovarus што не се лекува во раната фаза може со текот на времето, во зависност од степенот на аномалијата, да предизвика тешки нарушувања во одењето.

Кои се симптомите на кривото стапало?

Кога се зборува за симптомите на кривото стапало, првото што се помисла е едното или двете стапала да бидат свртени навнатре, различно од нивната природна положба. Овој деформитет на стапалото, обично забележан при рутинско ултразвучно испитување, има неколку карактеристични особини. Главните симптоми може да се набројат како што следува:

Вдлабнатина на внатрешната страна на стапалото во облик на бубрег,

Засегнатата нога или стапало е пократок во споредба со другата страна,

Набори на горниот или долниот дел од стапалото,

Лакот од табанот до петицата е повисок од нормалното,

Мускулите на потколеницата се послаби,

Вкочанетост и ограничено движење во глуждот.

Покрај наведеното, кај бебињата во почетокот не се јавува болка, но кога бебето ќе почне да оди, поради обидот да стапка на надворешниот раб на стапалото, може да се јават болка и нарасници на стапалата. Затоа е важно бебињата со дијагноза pes equinovarus да почнат со лекување под надзор на доктор специјалист во рок кратко по раѓањето. Ако и вашето бебе има синдром на club foot, не одолговлекувајте и не занемарувајте да побарате помош од доктор специјалист.

Кои се причините за кривото стапало (Pes Equinovarus)?

Точната причина за кривото стапало не е позната. Затоа, pes equinovarus во некои извори се нарекува и идиопатски (точната причина е непозната) pes equinovarus. Покрај тоа, според некои научни студии кои ги истражуваат причините, генетската предиспозиција, неповолностите во текот на бременоста или факторите од средината може да предизвикаат вродени аномалии кај бебињата. Главните причини за pes equinovarus може да се набројат како што следува :

Генетски фактори: Според спроведените научни студии, поголемиот дел од случаите на pes equinovarus се поврзани со генетските фактори. Со други зборови, кај бебињата во чие семејство има pes equinovarus, ризикот може да биде повисок во споредба со другите бебиња.

Недоволно количество амнионска течност (водичка на бебето): Некои проблеми во текот на бременоста, како недоволното количество амнионска течност, можат негативно да влијаат на развојот на фетусот. Некои истражувања сугерираат дека намалувањето на амнионската течност во матката може да создаде притисок врз фетусот, да ги попречи движењата на фетусот и поради тоа да се јави деформитет pes equinovarus.

Мускулни аномалии: Мускулните проблеми играат важна улога во развојот на pes equinovarus. Некои мускулни заболувања може да предизвикаат деформитети на долниот екстремитет и да доведат до тоа стапалото да не може да се постави во правилна положба.

Васкуларни аномалии: Некои студии покажуваат дека кај лицата со club foot проблем, во артеријата dorsalis pedis на горниот дел од стапалото протокот на крв е мал, а пулсот послаб. Недоволниот проток на крв до стапалото може во текот на развојот да предизвика pes equinovarus.

Мускулни и нервни заболувања (невромускулни заболувања): Според некои научници, една од најважните причини за кривото стапало се невромускулните заболувања, кои предизвикуваат нерамнотежа во мускулите.

Фактори од средината: Некои лекови што мајката ги користи во текот на бременоста можат да предизвикаат вродено кривo стапало кај бебињата. Понатаму, штетните навики на идната мајка, како употребата на алкохол и цигари, може да го зголемат ризикот од pes equinovarus кај бебињата.

Како се поставува дијагнозата на кривo стапало?

Во нормални услови, идните мајки во текот на бременоста редовно се следат од доктор специјалист. За време на овие контроли, докторите специјалисти користат ултразвучни методи на снимање за да го проверат здравјето на идната мајка и на фетусот. Дијагнозата најчесто се поставува при рутинско ултразвучно испитување, спроведено по 20. недела од бременоста. Кривото стапало е вродена аномалија која лесно може да се забележи однадвор. Во некои случаи, веднаш по раѓањето, докторот специјалист може да забележи дека бебето има pes equinovarus. За поставување на дијагнозата најчесто е доволен физикален преглед. Сепак, во некои случаи докторите може да користат и други методи на снимање за да исклучат други здравствени проблеми.

Кај бебињата со синдром на кривo стапало, голем дел од нив имаат семејна историја на pes equinovarus. Затоа, најпрво педијатрите ја земаат медицинската анамнеза на пациентот и на членовите на семејството. Добиените информации можат да им помогнат на специјалистите во дијагностиката и лекувањето на кривото стапало.

Pes equinovarus спаѓа во групата идиопатски (непозната причина) заболувања, но во некои случаи може да се јави и како продолжение на некој невролошки здравствен проблем. Затоа, кај бебињата родени со овој синдром, важно е најпрво да се направи општ физикален преглед. За да може терапијата правилно да се планира, докторите може да побараат одредени испитувања за да утврдат дали кај бебето постои некој друг анатомски или невролошки здравствен проблем. Понатаму, во фазата на дијагностиката често се користат радиолошки методи на снимање. Пред, за време и по лекувањето, за да се разбере општата состојба на пациентот, најчесто се прибегнува кон рендгенско снимање.

Кои се методите за лекување на кривото стапало?

Синдромот на кривo стапало е аномалија која се среќава уште во старите египетски извори, па дури и во изворите од Хипократовата ера. Затоа, од античко време постојат голем број научни студии за лекувањето. Во фазата на лекување најпрво се цели стапалото на пациентот да има изглед и функција што се најблиски до нормалните, без потреба од гипс или поддршка.

Денес, pes equinovarus се лекува преку два главни пристапа, пред сè конзервативни и хируршки методи. Во текот на планирањето на терапијата, докторите специјалисти, земајќи го предвид и мислењето на родителите, може прво да сакаат да користат конзервативни методи без операција. Главните методи на лекување може да се набројат како што следува:

Понсетиев метод: Еден од најчесто користените методи за лекување на кривото стапало (pes equinovarus) е Понсетиевиот метод. При лекувањето со Понсетиевиот метод, најпрво стапалото на бебето се става во гипс. Неколку недели, на интервали од 4-7 дена, гипсот се менува и при секое менување стапалото на бебето се доведува малку поблизу до правилната положба. Пред докторот специјалист да постави последен гипс, може да ја издолжи Ахиловата тетива, која ја поврзува петицата со мускулите на потколеницата, и да го направи стапалото полесно подвижно, со мала хируршка интервенција кај бебето. За време на оваа операција, докторот прави мал рез во подрачјето на Ахиловата тетива со локална анестезија; бидејќи резот е многу мал, обично не е потребно шиење. По операцијата, за заздравување на тетивата се потребни приближно 3 недели. За тоа време стапалото на бебето повторно се става во гипс. За да се постигне позитивен резултат со Понсетиевиот метод, важно е бебето редовно да прави вежби за истегнување, да носи специјални чевли што ќе ги препорача докторот во одреден период и да користи ортоза (помошно средство за поддршка на стапалото).

Француски метод: Францускиот метод е сличен на Понсетиевиот, но медицинската опрема што се користи при лекувањето е различна. Кај Понсетиевиот метод, за да се даде правилна положба на стапалото, се користат гипсови, додека кај францускиот метод се користат шини и завои. Лекувањето по францускиот метод го спроведуваат физиотерапевти. Во текот на лекувањето, стапалото на бебето мора секој ден и најмалку 2 месеци да биде фиксирано со завои и шини. Овој метод може да го применуваат и родителите дома, но важно е бебето редовно, на интервали од неколку недели, да го контролира физиотерапевт за да се следи неговата состојба. Како и кај Понсетиевиот метод, и по францускиот метод може да биде потребна операција на Ахиловата тетива. Ефектот од лекувањето по францускиот метод во просек се појавува во рок од 3 месеци. Сепак, за да се одржи правилната положба на стапалото, родителите можеби ќе треба да го повторуваат лекувањето во интервалите што ги препорачува физиотерапевтот, до бебето да наполни 2-3 години.

Операција на кривото стапало (pes equinovarus): Кај лекувањето на pes equinovarus, операцијата обично се избира во последна фаза. Хируршките методи се користат во случаи кога не се постигнува резултат со Понсетиевиот или францускиот метод и/или кога синдромот кај бебето е тежок. Оваа операција обично треба да се направи пред бебето да почне да оди. Во текот на операцијата, искусниот хирург ги олабавува некои од тетивите што ги поврзуваат мускулите со коските, го исправа стапалото до одреден степен и го става во гипс. Стапалата на овој начин остануваат во гипс 2 недели. Потоа стапалото целосно се исправа и повторно се става во гипс. Откако стапалото на бебето ќе остане во гипс на овој начин 6 недели, се проверува дали стапалото се исправило, а ако е потребно, може повторно да се постави гипс.

Важно е лекувањето да започне кратко по раѓањето. Затоа, ако вашето бебе има синдром pes equinovarus, и вие не одолговлекувајте и без одлагање побарајте помош од доктор специјалист.

Колку трае лекувањето на кривото стапало?

Времетраењето на лекувањето може да варира во зависност од применетиот метод. Кога се користат методи како Понсетиевиот и францускиот, обично во текот на првите 3 месеци кај засегнатото стапало на бебето се забележува видливо подобрување. Кај пациентите на кои е направена операција, подобрување на стапалото на бебето може да се забележи приближно во рок од 2-3 месеци. Покрај тоа, по спроведените третмани, може да биде потребно бебето до 3-4 години да носи специјални чевли или да користи ортоза.

Често поставувани прашања

Кривото стапало (pes equinovarus) е една од најчесто сретаните вродени ортопедски аномалии во светот. Подолу се детално објаснети некои од прашањата што најчесто се постават за pes equinovarus. Кај пациентите со проблем на кривото стапало, најпрво се разгледуваат опции за лекување без операција. Најчесто, со конзервативни методи без операција, како Понсетиевиот или францускиот метод, кривото стапало може да се лекува. Децата родени со оваа аномалија имаат стапала свртени навнатре и настрана. Однадвор лесно може да се забележи. Club foot што не е лекувано во раната фаза може во подоцнежните години да предизвика проблеми со одењето и последователен инвалидитет. Успешноста на операцијата е доста висока, иако зависи и од степенот на деформитетот на стапалото. По успешно лекување стапалото зазема положба што е најблиску до нормалната, па така е можно нормално да се оди. Бидејќи е вродена аномалија, club foot не се поправа сам по себе, ниту со спорт, ниту на друг начин. Ако pes equinovarus не се лекува, во иднина може да предизвика сериозно ограничување на движењата. Ако мислите дека вашето дете има кривo стапало, не занемарувајте да закажете преглед кај доктор специјалист и да ги направите потребните контроли што е можно побрзо.