Внимание на ненадејна и силна главоболка!

Внимание на ненадејна и силна главоболка!

Главоболката е состојба што скоро секој ја доживува често. Меѓутоа, фактот дека главоболката што ја доживувате е ненадејна и силна, всушност може да укажува на друга, основна болест. Затоа, ако доживувате главоболка каква што никогаш досега не сте имале, како ‘најсилната главоболка во мојот живот, како да ми експлодира бомба во главата’, корисно е веднаш да се консултирате со лекар…Проф. д-р Mustafa Bozbuğa и ние разговаравме за ненадејните и силните главоболки што, всушност, можат да се појават во секој период од нашиот живот, како и за церебралните аневризми, една од нивните основни причини, и за она што е непознато и што луѓето сакаат да го дознаат…

Внимание на ненадејна, многу силна и непоминувачка главоболка!

За нас, ненадејно започната, многу силна и непоминувачка главоболка е најважниот симптом на тешко мозочно крварење што го нарекуваме спонтана субарахноидна хеморагија (SAK). Овој вид крварење има многу тешки последици, но ако се интервенира навреме, состојбата има голема шанса за лекување и висока стапка на успех. Главоболката, која лицето ја доживува посилна отколку кога било претходно, може истовремено да биде придружена со вратна вкоченост, мачнина, повраќање, нарушување на нивото на свеста, слабост или губење на сила на едната страна на телото, нарушувања на чувствителноста, губење на способноста за разбирање и/или изразување, говорно нарушување, нарушувања на видот, епилептични напади (епилепсија) и сите други неуролошки и не-неуролошки симптоми што можат да се замислат.

Богатата клиничка слика зависи од брзиот развој на настанот, од излевање на голем волумен крв под многу висок притисок во мозокот, рбетниот мозок и нервите и, со тоа, од целосно влијание врз целиот нервен систем, како волуметриски, така и функционално. Субарахноидната хеморагија во 80% од случаите настанува поради кинење на балончеста испакнатина (аневризма) на мозочна артерија со крварење. Субарахноидната хеморагија предизвикана од мозочна аневризма и нејзино крварење бара, за дијагноза и лекување, високоопремен центар и искусен тим, основно составен од неврохирург, анестезиолог и специјалист за интензивна нега и неурорадиолог. Со добар третман почнат од самиот почеток се обезбедува заштита на мозокот, а ако аневризмата се затвори, можно е да се постигнат добри резултати.

Што е аневризма?

По значење на зборот, тоа значи проширување, а мозочната аневризма е трајна балонеста промена во структурата на мозочниот сад. Аневризмите во мозочните садови се делат на типови според причините за настанување, местото, односот со садот, обликот и големината (сакуларни / фузиформни; конгенитални / микотични / трауматски / дисекантни / атеросклеротични /…; тесно вратени / широко вратени / тенкозидни / дебелозидни; мали аневризми / големи аневризми / гигантски аневризми / тромбозирани аневризми / и многу други аспекти). Аневризмите што ги среќаваме често во нашата клиничка практика се конгенитални сакуларни аневризми, односно аневризми што се јавуваат поради вродени нарушувања, на кои подоцна се додаваат фактори што влијаат на протокот на крвта; тие се појавуваат на местата каде артериите се разгрануваат или каде се одвојуваат гранки, и најчесто имаат облик сличен на цреша. Аневризмите што предизвикуваат многу тешка клиничка слика, спонтана субарахноидна хеморагија (SAK), управо се од овој тип.

Како и зошто се формира аневризма во мозокот?

Структурата на мозочните садови се разликува од структурата на садовите во другите органи. Слоевите на ѕидот на мозочниот сад кај некои луѓе може да бидат отсутни или послаби. Поради тоа, особено на местата каде артериите се разгрануваат или на излезите на садовите, каде што е дефектен мускулниот слој на ѕидот и еластичниот слој што ја обложува внатрешноста на садот, садот формира балон и така настанува аневризма. Широко прифатено е мислењето дека аневризмите настануваат кога на вродената слабост на ѕидот на садот се додаваат стекнати фактори поврзани со протокот на крвта и процеси што ја менуваат структурата на ѕидот на садот; сепак, точната причина сè уште не е позната.

Во која возрасна група аневризмите се јавуваат почесто?

Иако конгениталните сакуларни аневризми на мозочните садови имаат вроден почеток, појавата на овие лезии обично е помеѓу 40 и 60 години и многу често се манифестира со тешко мозочно крварење, SAK (спонтана субарахноидна хеморагија). Се разбира, гледаме и крајни примери; се сеќавам на едно дете од 11 години што дојде кај нас со спонтана субарахноидна хеморагија, а при ангиографијата констатиравме 4 аневризми. Имаме и пациенти во понапредна возраст, на пример во деветтата деценија (во осумдесетите години). Накратко, може да се каже дека, иако може да се јави во секоја возрасна група, појавата на овие лезии се засилува во петата и шестата деценија.

Факторите на ризик можат да ја предизвикаат појавата на аневризма!

Расата и регионалните особености се важни за честотата на мозочните аневризми; кај некои популации и семејства стапката на појава на аневризма е многу висока. Затоа, може да се каже дека генетските фактори се важни. Меѓутоа, иако во последните години се откриени нови генетски податоци поврзани со мозочната аневризма, нивните улоги и природа сè уште не се целосно разјаснети. Кај приближно една десетина од пациентите со мозочна аневризма и спонтана субарахноидна хеморагија постои семејна анамнеза; кај овие пациенти, се знае дека клиничката слика обично се јавува порано и тече потешко. Кај некои системски болести на сврзното ткиво, како Ehlers-Danlos синдром, Marfan синдром, pseudoxanthoma elasticum, неурофиброматоза, поликистична бубрежна болест и коарктација на аортата, се зголемува можноста за појава на мозочна аневризма.

Возраста и полот се исто така важни фактори. Иако се јавува во сите возрасни групи, кај жените се среќава малку почесто во групата од 40 до 60 години. Од стекнатите фактори што влијаат на структурата на садовите и динамиката на протокот на крвта, хипертензијата, дијабетесот, пушењето, наркотиците, алкохолизмот, инфекциите како воспаление на крвта/сепса и повредите на главата и мозокот (краниоцеребрални трауми) имаат улога во настанувањето на аневризмата. Кај природниот тек на мозочните аневризми, повеќе од 90% се манифестираат со кинење и крварење на аневризмата. Тоа е SAK (спонтана субарахноидна хеморагија), многу тешко мозочно крварење. Во оваа клиничка слика треба да се лекува тешкото мозочно крварење што ја придружува аневризмата, како и низата компликации предизвикани од ова крварење. Овој многу сложен и тежок третман треба да се спроведе во високоопремен центар, со динамичен третман од страна на искусен тим што работи во соработка, составен од неурохирурзи/цереброваскуларни хирурзи, неуроанестезиолози и специјалисти за интензивна нега и неурорадиолози, со искуство во микрохирургија на мозочните садови.

Ако постојат овие симптоми, бидете многу внимателни!

Кај многу малку пациенти (помалку од 10%) може да дојде до притисок од масата на аневризмата врз околните мозочни структури и до појава на неуролошки наоди поврзани со тоа. Овие симптоми и наоди се:

Нарушувања на видот,

Ограничување на движењата на очите и во врска со тоа двоен вид,

Болки околу окото и/или на лицето,

Говорни нарушувања,

Губење на сила или чувство на едната страна на телото,

Нарушувања на одењето,

Деменција,

Нарушувања на емоциите,

Главоболка.

Ако лекарот правилно ги протолкува овие наоди и се направат потребните испитувања, постои можност аневризмата да се дијагностицира уште пред крварење. Понекогаш, при снимања направени од други причини, аневризмата може случајно да се открие. Дијагнозата на аневризма пред крварење е многу среќна околност и за пациентот и за лекарот.

Кои испитувања се користат за дијагностицирање на аневризмите?

Во текот на овој динамичен процес, од почеток до крај, неопходно е постојано да се следат основната морфолошка структура на мозокот, составот во лобањата, мозочното дрво на садовите и патолошките промени во него, местото, големината и текот на крварењето, како и тоа како мозокот и системот на садовите реагираат на процесот, снабдувањето на мозокот со крв и неговата функционална мапа, како и состојбата на виталните функции на телото и на сите други системи. За ова се направени многу испитувања, кои меѓусебно се надополнуваат. Компјутеризираната томографија на мозокот е корисна за прикажување на крварењето, неговите ефекти и можната етиолошка лезија; церебралната ангиографија (DSA) за детално прикажување на мозочното дрво на садовите и мозочната аневризма или друга васкуларна лезија (како мозочна васкуларна малформација); церебралното магнетно-резонантно снимање (MRG) за подетални информации за снимањето на мозокот и мозочните функции; а различните инвазивни мониторинзи што ги користиме во Единицата за невро-интензивна нега се корисни за следење на целото тело и особено на виталните функции, како и за одржување на овие вредности во оптимален опсег.

Кои симптоми се јавуваат кога ќе пукне мозочна аневризма?

Кога ќе пукне мозочна аневризма, клинички се јавува спонтана субарахноидна хеморагија (SAK): главоболката (особености на главоболката: ненадејна, сосема необично силна, каква што никогаш претходно не била доживеана, никако да не поминува, упорна главоболка) е кардинален симптом и многу е важна за поставување на дијагнозата. Ова треба да го знаат не само сите лекари, студенти по медицина и здравствени работници, туку и сите припадници на заедницата. Бидејќи, ако на оваа клиничка слика се помисли што поскоро, дијагнозата се постави рано и пациентот се пренесе до соодветен центар, резултатот ќе биде соодветно подобар. Додека пациентот не се пренесе до соодветниот центар, мора да се обезбеди дишењето и работата на срцето; пациентот треба да се држи во удобна положба.

Во овој процес треба да се извести Екипата за прва помош и пациентот да се превезе во болница во соодветни услови. Најважната точка овде е дека болницата во која ќе се транспортира пациентот мора да биде високоопремен центар со искусен тим специјализиран за оваа област. Кај пациентите со субарахноидна хеморагија предизвикана од крварење на аневризма, современиот третман подразбира пациентот што поскоро (во минути-часови) да се смести во Единицата за невро-интензивна нега, при што од првите минути сите витални функции се ставаат под контрола.

Како тече процесот на операцијата?

Кај овие пациенти, нашиот пристап е по раната дијагноза веднаш да се смести пациентот во Единицата за интензивна нега, каде се спроведуваат мониторинг интервенции што обезбедуваат континуирано следење на сите витални функции. Во овој процес, проценката на другите системи на пациентот, обезбедувањето најдобри услови и третман за мозочниот метаболизам и крвоснабдувањето, како и спроведувањето на операцијата што е можно побрзо по сите потребни напредни испитувања, претставуваат еден од најважните и одлучувачки чекори.

Овие постапки, според современата неврохирургија, треба да се спроведат во првите 72 часа/3 дена (понекогаш дури и во првите 96 часа/4 дена) и се препорачуваат; во нашата болница, сите овие постапки можат да се завршат во рок од неколку часа, така што пациентот може да биде опериран во првите 6 часа. Во операцијата, главната цел е аневризмата што предизвикала крварење да се затвори со специјална легура наречена клип, милиметарска направа со димензии слични на мандала, и тоа да се направи без никакво оштетување на нормалните мозочни садови. Исто така, основни цели на операцијата се чистење на крварењето, испитување на мозочното дрво на садовите и преземање мерки против можните компликации што може да се јават во текот на процесот.

За овие пациенти, по операцијата е неопходен многу специфичен, напреден надзор и интензивен третман, исто така во Единицата за интензивна нега. Со овој пристап, на оштетувањето на мозокот предизвикано од крварењето може да се реагира многу рано, се спречува повторно крварење од аневризмата, а процесот што започнал со крварење и, одејќи по посебен пат, предизвикува дополнително оштетување на мозокот, се прекинува, и другите сериозни компликации се отстрануваат пред да настанат. Така, главните линии на третманот се заштита на мозокот во текот на целиот тек и отстранување на настанот што предизвикал крварење.

Како изгледа процесот после операцијата?

Времетраењето на престојот во болница варира од пациент до пациент, но не е помалку од 14 дена. Враќањето на пациентот во секојдневниот живот зависи од него самиот. Според податоците од сите научни публикации во оваа област, некои пациенти, и покрај најдобриот медицински третман и операцијата, може да останат со тешко неуролошко нарушување, а кај некои пациенти може да продолжи лесно неуролошко нарушување. Меѓутоа, многу сме среќни што во нашата серија најчест исход е дека пациентот се враќа во својот стар нормален живот со добра психокогнитивна и неуролошка состојба. Тоа е можно приблизно еден месец по крварењето и операцијата.

Пациентот со операција на аневризма кога мора итно да се јави кај лекар при кои симптоми?

Овие пациенти се меѓу најтешките и најделикатните случаи во неврохирургијата, затоа никогаш не ги отпуштаме од болница додека неврологијата и другата системска состојба на пациентот не се стабилни и не достигнат оптимално ниво. При отпуштањето, детално објаснуваме што може да се случи и што треба да прават, и постојано сме во контакт со овие пациенти, ги повикуваме на контроли во болница во кратки интервали. Иако не толку често, особено главоболката, мачнината и повраќањето, промените во свеста, епилептичните напади, слабоста во раката и нозете и слични симптоми и наоди се ситуации во кои пациентите мора да не известат. Меѓутоа, во практиката често гледаме едно однесување: овие пациенти се речиси зависни од нас. Дури и по години, па дури и во сосем неповрзана ситуација, како грипозна инфекција, тие чувствуваат потреба да нè консултираат. Ова им овозможува на многу проблеми да се реагира уште пред тие да се појават.

Што треба да внимава пациентот?

Важно е пациентите да запомнат дека во нивниот живот започнала нова страница; при секое, дури и најмало, планирање не смеат да ја занемаруваат преболената болест и операцијата. Редовен живот, занимање што се сака и се одржува со интерес, постојан контакт со своите лекари и непропуштање на периодичните контроли се точките на кои инсистираме.