A’dan Z’ye Кансер және Химиотерапия

1-7 Сәуір Кансер Апталығында, кансер және химиотерапия туралы қызықты және белгісіз ақпараттарды сіздер үшін дайындадық…

Кансер неден тұрады?

Кансер дене жасушаларының бақылаусыз көбейуімен пайда болатын ауру. Дені сау дене жасушалары (бұлшықет және жүйке жасушаларынан басқа) бөліну қабілетіне ие. Бірақ бұл қабілеттері шектеулі. Олар шексіз бөлінбейді. Әр жасушаның өмірі бойы белгілі бір бөліну саны бар. Дені сау жасуша қажетті жерде және қажетті мөлшерде бөлінетінін біледі. Ал кансер жасушалары бұл сананы жоғалтады, бақылаусыз бөлініп, көбейеді. Кансер жасушалары жиналып, ісіктерді (көптіктерді) құрайды, ісіктер қалыпты тіндерді қысуы, ішіне сіңуі немесе зақымдауы мүмкін.

Елімізде кансердің жиілігі қандай?

Кансер бүкіл әлемде өлімнің себебі ретінде, жүрек және тамыр ауруларынан кейін келеді. Батыс қоғамдарында жыл сайын 250-350 адамның бірі кансерге шалдығады. 60 жастан асқан топта кансердің жиілігі одан да артып, 300 адамда 4-5-ке дейін көтеріледі. Елімізде нақты статистикалар болмағанымен, жиіліктің осының жартысы шамасында екені болжануда.

Кансердің себептері қандай?

Кансердің пайда болуына әсер ететін көптеген себептер бар. Отбасылық және генетикалық факторлардан басқа, адамның өмір салты мен сыртқы факторлардан туындайтын себептер де бар.

Темекі және алкогольді пайдалану, ұзақ уақыт күнде болу, нашар тамақтану әдеттері осы топқа жатады. Сонымен қатар, кансерге себеп болатын сыртқы факторлар да бар. Бұлар; жоғары дозада рентген сәулесіне ұшырау, химиялық заттар, вирустар (Гепатит B,C, адам папиллома вирусы..), ауа ластануы, радиацияға ұшырау сияқты факторлар кансердің пайда болуына себеп болуы мүмкін.

Кансердің белгілері қандай?

Жатырдан немесе анусынан келген, қалыпты емес қан кету

Кеудеде немесе денеде пайда болған ісіктер

Жазылмайтын жаралар,

Ауызда жазылмайтын ауырулы/ауырсыз жаралар,

Ауыз ішінде және ерінде ақ немесе қызыл тақталар, көптік немесе қаттылықтар,

Ұзаққа созылған дауыс өзгерісі және жөтел

Қанды, жаман иісті қақырық,

Жұту қиындықтары немесе асқазанның бұзылуы

Тері немесе бородавкаларда пайда болған өсу, түс өзгерісі және қан кету

Дәрет шығару өзгерістері

Қанды зәр

Түс, форма және көлемі өзгерген, тез қанайтын немесе жараланатын терілер,

Кеудеде қолға ұсталған көптік,

Кеуде терісінде қалыңдау, батып кету немесе тартылу,

Кеуде емшегінен мөлдір немесе қан аралас сұйықтық,

Ұзаққа созылған диарея немесе запор,

Түсініксіз салмақ жоғалту

Менструацияда тұрақсыздық, көп қан кету немесе ұзақ уақыт қан кету,

Менструация кезеңдері арасында немесе менопауза соңында қан кету,

Жыныстық қатынастан кейін қан кету,

Қалыптыдан көп вагинальды сұйықтық,

Ұзаққа созылған және түсініксіз қызулар,

Бұл белгілер болғанда уақытты жоғалтпай дәрігерге жүгіну керек.

Ең жиі кездесетін кансер түрлері қандай?

Кеуде кансеры

Өкпе кансеры

Простат кансеры

Асқазан, ішек және тоқ ішек кансерлері

Бас-бой кансерлері

Жұмыртқа, жатыр мойны және жатыр кансерлері

Химиотерапия неден тұрады?

Кансер ауруын емдеуде химиотерапия маңызды орын алады. Химиотерапия кансерді дәрі-дәрмекпен емдеу. Химиотерапия арқылы кансер жасушасын өлтіруге тырысады және өсуін баяулатады. Пайдаланылатын дәрілер кансер дәрісі (антикансер дәрісі, антинопластикалық дәрі) ретінде белгілі химиотерапевтикалық заттар. (Химиялық дәрілер.)

Науқастың емдеуінде Хирургия және Радиациялық терапия, жергілікті емдеу функцияларын атқаратын әдістер болып табылады, олардың артынан химиотерапия және иммунотерапия сияқты жүйелік емдеулер қолданылады.

Химиотерапия цитотоксикалық дәрілермен жүргізілгендіктен, арнайы мамандықты қажет етеді. Әсерлі дозаларда, бірақ науқасты жанама әсерлерден қорғау арқылы жүргізілуі қажет. Дәрілер қан арқылы денеге таралып, бақылаусыз өсіп жатқан ісік жасушаларының көбейуін тоқтатады.

Химиотерапияның Мақсаты:

Кансер ауруын емдеу,

Басқа органдарға таралуын, жайылуын болдырмау,

Ісік өсуін баяулату,

Басқа жерлерге таралған болса, бұл жасушаларды жою,

Кансер ауруының туғызған ыңғайсыздықтарын, шағымдарын азайту немесе жою.

Химиотерапияны кім жүргізеді?

Химиотерапиямен айналысатын ғылым саласы Медициналық Онкология, бұл салада жұмыс істейтін дәрігер Медициналық Онколог. Медициналық Онколог ісік емдеуі бойынша маманданған Ішкі аурулар маманы.

Химиотерапияның берілу түрлері қандай?

Нео-Адъювант Химиотерапия Терапиясы; Ісік шектелген және хирургиялық жолмен алынып тасталуы мүмкін науқастарда, көптікті кішірейту және операцияны жеңілдету мақсатында беріледі.

Адъювант Химиотерапия Терапиясы; Науқас операциядан кейін, қайта пайда болу қаупі бағаланып, жергілікті қайталануды болдырмау немесе аурудың жайылуын болдырмау мақсатында беріледі.

Паллиатив Химиотерапия Терапиясы; Жиі ауруда ісікті азайту немесе бақылауда ұстау немесе ісікке байланысты симптомдарды жою мақсатында беріледі.

Химиотерапия қалай жүргізіледі?

Химиотерапияның әртүрлі жүргізу түрлері бар.

Химиотерапия дәрілері жиі тамыр арқылы (интравенозды) беріледі. Сонымен қатар; ауыз арқылы (ауыздан) қабылданатын таблеткалар және дене қуысында (бұлшықет ішіне, тері астына инъекция, жатыр ішіне және өкпе қабығы арасына қолдану) әдістері де бар.

Химиотерапияның жанама әсерлері қандай?

Химиотерапия терапиясы ісік жасушаларын әсер ететін терапия. Дамып келе жатқан медицина технологиясымен өндірілген дәрілердің көпшілігі, жанама әсерлерді науқас үшін айтарлықтай минимизациялады. Дегенмен, бұл процесс кезінде қалыпты жасушалардың да әсерленуі мүмкін.

Химиотерапияда жиі кездесетін жанама әсерлер - жүрек айну, құсу, әлсіздік, тәбет жоғалту, шаш түсу, диарея немесе запор, дене ауырсынулары, қол мен аяқтарда ұйып қалу, ауыз ішіндегі жаралар, есту мен дәм сезу қабілетінің төмендеуі, сүйек кемігінің басылуы; қызыл қан (гемоглобин және гематокрит) төмендеуіне байланысты әлсіздік, ақ қан (лейкоцит және нейтрофил) төмендеуіне байланысты инфекция қаупі, сары қан (тромбоцит) төмендеуіне байланысты қан кетулер.

Дегенмен, бұл жанама әсерлердің бәрі бір уақытта пайда болмайды. Химиотерапияда қолданылатын елуден астам дәрінің өзіне тән жанама әсерлері бар. Аурудың кезеңіне, орнына, науқастың жасы, жынысы; қатарлас басқа аурулар мен дене ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі ауырлықта болуы мүмкін. Науқас алатын дәрінің жанама әсерлері туралы толық ақпаратты дәрігерінен алуы керек.

Химиотерапияға байланысты жанама әсерлерді болдырмауға бола ма?

Химиотерапияға байланысты жанама әсерлер әдетте 24-48 сағат ішінде басталады және көбінесе 7-10 күн ішінде азаяды немесе жоғалады. Кейбір жанама әсерлер ұзаққа созылуы мүмкін.

Жүрек айну мен құсу үшін мидың жүрек айну және құсу орталығын басатын дәрілер қолданылады.

Тәбет жоғалту және салмақ жоғалту пайда болған науқастарда ауыз арқылы тамақтану өнімдері қолданылады.

Шаштар кейбір дәрілерде алғашқы курсынан кейін түсе бастайды және химиотерапия аяқталғаннан кейін бірнеше айдан кейін қайта шығады. Емдеу алдында мүмкін болса шаштарды қысқа кесу керек.

Қызыл қан деңгейі төмен науқастарға қызыл қан, сары қан деңгейі төмен және қан кетуі бар науқастарға сары қан беріледі. Ақ қан деңгейі төмен және ауыр инфекция қаупі бар кейбір топ науқастарға сүйек кемігін қоздыратын дәрілер беріледі. Ақ қан деңгейі төмен науқастарда (нейтрофил