Радиойодтерапия

Радиойодтерапия (атомдық терапия) дегеніміз не?

Ағзаның ішкі тепе-теңдігі гормон бөлетін бездерден тұратын эндокриндік жүйе арқылы қамтамасыз етіледі. Эндокриндік жүйенің негізгі бездерінің бірі — қалқанша без. Қалқанша без мойынның алдыңғы бөлігінде орналасқан және көбелекке ұқсас пішінге ие. Ол тироксин, трийодтиронин, кальцитонин сияқты гормондарды бөледі. Осы гормондар арқылы ағзадағы көптеген функцияларды бақылай алады. Оның негізгі міндеттеріне қабылданған тағамды энергияға айналдыру үдерісін қамтитын зат алмасу жылдамдығын бақылау және қандағы кальций мөлшерін реттеу жатады.

Қалқанша бездің шамадан тыс немесе әлсіз жұмыс істеуі бірқатар проблемаларға әкеледі. Без түрлі себептермен шамадан тыс жұмыс істегенде, ағзаға қажетінен көп қалқанша без гормондары өндіріледі. Бұл жағдай гипертиреоз деп аталады. Гипертиреоз зат алмасуды да жылдамдатуы мүмкін. Керісінше, қалқанша без гормондары жеткілікті мөлшерде бөлінбеген жағдайда гипотиреоз пайда болады. Гипотиреоз кезінде зат алмасу баяулауы мүмкін. Жемсау — қалқанша бездің қалыптыдан әлдеқайда ұлғаюы, ол әдетте йод тапшылығында пайда болады. Соңында қалқанша без аурулары арасында қалқанша без обырын атап өтуге болады. Қалқанша без тіндерінде бақылаусыз бөлінетін жасушалар қалқанша без обырын тудырады.

Атомдық терапия деп те аталатын радиойодтерапия — қалқанша без ауруларында қолданылатын емдеу әдісі. Қалқанша безге жұмыс істеу үшін йод қажет екеніне сүйене отырып, ем кезінде науқасқа аз мөлшерде радиоактивті йод (I-131) беріледі. Радиоактивті йод ағзадан шыққанға дейін гамма және бета сәулелерін шығарады. Гамма сәулелерінің арқасында оның орны өлшеу құрылғыларымен оңай анықталады. Бета сәулелері жасушаларды жоюға немесе құртуға көмектеседі. Яғни гамма сәулелері диагностикалық, ал бета сәулелері емдік әсерге ие. Мұнда қолданылатын сәулелену тек қалқанша безге бағытталады. Осының арқасында ағзаның қалған бөлігіндегі сау тіндерге сәулелену айтарлықтай әсер етпейді.

Радиойодтерапияның (РЙТ) бірнеше қолданылу саласы бар. Мысалы, оны хирургиялық жолмен алып тастауға болмайтын обыр зақымдаған қалқанша без тінін немесе метастаз берген обыр жасушаларын жою үшін қолдануға болады. Бұл ем хирургиялық жолмен алынбайтын қалқанша без тінін жою немесе лимфа түйіндеріне және ағзаның басқа бөліктеріне таралған қалқанша без обырының кейбір түрлерін емдеу үшін қолданылуы мүмкін. Радиойодтерапия мойынға немесе ағзаның басқа аймақтарына таралған папиллярлық немесе фолликулярлық қалқанша без обырын емдеуде қолданылады және мұндай жағдайларда стандартты тәжірибе болып табылады. РЙТ хирургиялық емге балама емес. Егер обыр таралмаған және оны операциямен алып тастауға болатын болса, оны РЙТ арқылы емдеуге тырысу емнің тиімділігін төмендетуі мүмкін. Радиойодтерапия анапластикалық және медуллярлық қалқанша без карциномаларын емдеу үшін қолданылмайды, себебі обырдың бұл түрлері йодты сіңірмейді.

Радиойодтерапия (атомдық терапия) қандай ауруларды емдеуде қолданылады?

Атомдық терапия деп те аталатын радиойодтерапияның бірнеше қолданылу саласы бар. РЙТ келесі жағдайларда таңдалуы мүмкін:

• Гипертиреоз

• Үлкен бөлігі хирургиялық жолмен алынған ісіктен қалған тіндерді жою

• Ағзаның басқа бөліктеріне таралған обыр жасушаларын жою

• Жемсау

• Хирургиялық жолмен алынбаған қалқанша без тінін жою

Қалқанша безге өз гормондарын өндіру үшін йод қажет. Радиойодтерапияда (РЙТ) ағзаға радиоактивті йод енгізіліп, қалқанша без жасушалары зақымдалады немесе жойылады. РЙТ ауыз арқылы капсула түрінде қабылдануы мүмкін және доза жоғары болмаса, ауруханаға жатуды қажет етпейді. Емдік дозаны алғаннан кейін үйге қайта аласыз. Емнен кейін радиоактивті йодты ағзадан шығару үшін көп су ішу қажет. Сонымен қатар кемінде жеті күн йодсыз тамақтану қажет болуы мүмкін. Мұндай жағдайда дәрігеріңіз бен диетологыңыз сізге бұл туралы ақпарат береді.

Гипертиреозды емдеуде бірнеше доза жеткілікті болуы мүмкін. Ал қалқанша без обырын емдеуде радиоактивті йодтың жоғары дозасы қажет болуы мүмкін. Қалқанша без обырында тек РЙТ қолдану жеткіліксіз болуы мүмкін. Алайда обыр тінінің үлкен бөлігі хирургиялық жолмен алынғаннан кейін қалған массаны жою үшін таңдалуы мүмкін. Қалған обыр тінін немесе басқа тіндерге метастаз берген жасушаларды бақылау үшін радиоактивті йодтың «индикаторлық» дозасы берілуі мүмкін. Бұл дозаның мақсаты — РЙТ қажеттілігін анықтау немесе обырдың басқа қай аймақтарда шоғырланғанын анықтау.

РЙТ кейбір жағдайларда ең жақсы нұсқа болса, кейбір жағдайларда басқа емдеу әдістерін таңдау қажет болуы мүмкін. Мысалы, сізде хирургиялық жолмен толық алып тастауға болатын ісік болса, РЙТ сіз үшін дұрыс шешім болмауы мүмкін. Сондықтан емдеу нұсқалары және олардың қайсысы сізге ең қолайлы екені туралы дәрігеріңізбен егжей-тегжейлі сөйлескеніңіз жөн.

Радиойодтерапияның (атомдық терапияның) қандай нұсқалары бар?

Атомдық терапияда берілетін радиоактивті йодтың бірнеше түрі бар: таблетка, сұйықтық немесе көктамыр ішіне енгізілетін түр. Сонымен қатар процедура алдында жүрек айнуының алдын алу үшін сізге құсуға қарсы дәрі берілуі мүмкін. Қай түрі сізге қолайлы әрі ыңғайлы екенін дәрігеріңізбен бірге шеше аласыз.

Радиойодтерапияның (атомдық терапияның) қаупі мен жанама әсерлері

Бүгінгі дамыған технологияның арқасында көптеген аурулар үшін бірнеше емдеу нұсқасы бар. Бұл нұсқалардың бірі екіншісінен жақсырақ болуы мүмкін. Қай емдеу нұсқасы жақсы екені адамнан адамға өзгеруі мүмкін. Әр әдістің белгілі бір қаупі мен жанама әсерлері болуы қалыпты жағдай. Кез келген емдеу әдісін таңдамас бұрын барлық нұсқалар туралы толық ақпарат алып, олардың қаупі мен жанама әсерлерін егжей-тегжейлі сұрағаныңыз жөн. РЙТ-ның кейбір жанама әсерлері:

• Мойындағы сезімталдық немесе ісіну

• Жүрек айнуы

• Сілекей бездерінің ісінуі немесе сезімталдығы

• Ауыздың құрғауы

• Дәм сезудің өзгеруі

• Көз жасының азаюына байланысты көздің құрғауы

• Ерлерде сперматозоидтар санының азаюы

• Әйелдерде етеккір циклінің бұзылуы

Радиойодтерапияның жүктілікке дейінгі немесе кейінгі әсері де жиі қойылатын сұрақтардың бірі. РЙТ-дан кейін кемінде 6 ай, әдетте 1 жыл бойы жүкті болу ұсынылмайды. Бұрын ем алған науқастардың балаларында ешқандай жанама әсер байқалмаған. Сонымен қатар радиоактивті йод емшек сүтіне өтуі мүмкін болғандықтан, бала емізетін әйелдерге бұл ем таңдалмайды. Сирек кездессе де, РЙТ-ның ұзақ мерзімді асқынуларына лейкоз, асқазан обыры немесе сілекей безі обырының даму қаупінің артуы жатады. Басқа сұрақтарыңыз болса, сенімді аурухананың тиісті бөліміне жазылып, дәрігеріңізбен сөйлескеніңіз жөн.

Ауруханамыздағы радиойодтерапия (атомдық терапия) палаталары (2 оқшауланған палата)

РЙТ толық әсер етуі үшін қанда қалқанша безді ынталандыратын гормонның (ТТГ) деңгейі жоғары болуы керек. ТТГ-ның жоғары мөлшері радиоактивті йодтың қалқанша без тіндеріне сіңуін қамтамасыз етеді. Сондықтан қалқанша безі алынған адамдарда алдымен ТТГ мөлшерін арттыру көзделеді. Мұның бір жолы — тиротропин инъекциясы. Екінші жолы — қалқанша безіңіз алынғаннан кейін қабылдай бастаған таблеткаларды тоқтату немесе олардың дозасын азайту. Екі әдіс те ағзадағы ТТГ мөлшерінің артуына әкеледі. Сонымен қатар дәрігеріңіздің нұсқауына байланысты бірнеше күн йодсыз диета ұстану қажет болуы мүмкін (3).

РЙТ әдетте емханада немесе аурухананың ядролық медицина деп аталатын арнайы бөлімінде жүргізіледі. Радиоактивті йодты қабылдағаннан кейін ағзаңыз біраз уақыт бойы сәуле шығаруды жалғастырады. Айналаңыздағылардың сәулеленуіне жол бермеу үшін алған дозаңызға байланысты бірнеше күн ауруханадағы арнайы оқшауланған палаталарда болу қажет болуы мүмкін. Процедурадан кейін үйге қайтуға рұқсат етілсе, айналаңыздағыларды сәулеленуден қалай қорғау керектігі туралы ақпарат беріледі. Емнен кейін жақындарыңыздың денсаулығы үшін адамдармен, әсіресе жүкті әйелдермен және кішкентай балалармен жақын байланыстан аулақ болған жөн. Сіңірілмеген йод бірнеше күн ішінде негізінен зәр арқылы, сондай-ақ сілекей, тер, көз жасы немесе нәжіс арқылы ағзадан шығарылады.

Hisar Hospital Intercontinental ядролық медицина бөлімінде 2 оқшауланған радиойодтерапия палатасына ие. Тәжірибелі дәрігерлер мен олардың командасы жүргізетін емдеу үдерісі туралы толық ақпарат алу үшін ауруханамен байланысуыңызға болады.

Радиойодтерапияда (атомдық терапияда) дәрі қалай дайындалады?

Ем тиімді болуы үшін дұрыс дәріні дұрыс дозада қабылдау қажет екенін көпшілік біледі. Алайда дәрілерді дұрыс дайындау жиі назардан тыс қалады. Ал дәрінің дайындалу үдерісі оның тиімділігіне дәл солай әсер етеді. Технологияның дамуымен пайда болған роботтандырылған дәрі дайындау тұжырымдамасы адам қателіктерінің алдын алуға көмектеседі. Бүгінде құрылғы ішінде толық автоматты түрде дайындалатын дәрілердің арқасында гигиенаның ең жоғары деңгейі қамтамасыз етіледі. Роботтандырылған дәрі дайындау арқылы үдерісті дәрігер дәріні жазған сәттен бастап науқасқа жеткенге дейін бақылауға болады. Бұл дәрілерді кері тексеру мүмкіндігін де береді. Роботтандырылған дәрі дайындау әдісімен науқастың қауіпсіздігі ең жоғары деңгейде болады.

Радиойодтерапияның не екені және қалай жүргізілетіні туралы түсінік алғаннан кейін тағы бір сұрақ туындауы мүмкін — радиойодтерапияның құны. РЙТ құны сіз таңдаған медициналық мекемеге және күтулеріңізге байланысты өзгеруі мүмкін. Емнің Түркияның Әлеуметтік қамсыздандыру мекемесі (SGK) тарапынан өтелетін-өтелмейтінін және үдеріс туралы толық ақпаратты білу үшін медициналық мекемеңізбен байланысқаныңыз жөн.

Радиойодтерапия туралы жиі қойылатын сұрақтар

Радиойодтерапия — қалқанша без ауруларын емдеуде қолданылатын тиімді әдістердің бірі. Төменде радиойодтерапия туралы жиі қойылатын сұрақтардың кейбіріне жауап берілген.

Радиойодтерапияның жанама әсерлері бар ма?

Радиойодтерапиядан кейін кейбір жанама әсерлер байқалуы мүмкін. Емнің жанама әсерлері берілген дозаға және науқастың жалпы денсаулық жағдайына байланысты жеңілден ауырға дейін өзгеруі мүмкін. Радиойодтерапияның жанама әсерлері сеанстан кейін көп ұзамай немесе ұзақ мерзімде пайда болуы мүмкін. Аурудың жағдайына байланысты емнің ерте жанама әсерлеріне жүрек айнуы, құсу, қышу, есекжем, қалқанша без гормонының уақытша артуы, ауыздағы дәмнің өзгеруі, иіс сезудің бұзылуы, бас пен мойын ауыруы және ми ісінуі жатады. Бұл әсерлердің барлығы уақытша және тез арада қалпына келеді. Кеш асқынуларды ықтимал және сирек әсерлер деп екіге бөлуге болады. Ықтимал жанама әсерлерге сілекей және көз жасы бездерінің функциясының жоғалуы жатады. Сирек жанама әсерлер әдетте аурудың қаншалықты асқынғанына және радиойодтерапияның қайталап, өте жоғары дозада жүргізілгеніне байланысты дамиды. Сирек жанама әсерлерге ұрпақ өрбіту функциясына әсер, өкпе фиброзы, сүйек кемігінің бәсеңдеуі және қайталама обыр сияқты денсаулық проблемалары жатуы мүмкін. Бұл өте сирек кездесетін, бірақ ауыр асқынулар. Сондықтан атомдық терапияда қолданылатын радиоактивті йодтың дозасын денсаулық проблемасының түріне және науқастың жалпы жағдайына қарай тәжірибелі ядролық медицина дәрігері белгілеуі қажет.

Радиойодтерапия алдында дайындық қажет пе?

Радиойодтерапия сәтті болуы үшін қалқанша безді ынталандыратын гормонның (ТТГ немесе тиротропин) деңгейі жоғары болуы керек. Мұның басты себебі — радиоактивті йодты қалқанша без тіні пайдаланады. Гормон жеткілікті өндірілмеген жағдайда ем сәтсіз болуы мүмкін.

Атомдық терапия алдында қолданылатын әдістердің бірі — қалқанша без гормоны таблеткаларын бірнеше апта қабылдамау. Бұл әдіс қалқанша без гормондарының өте төмен деңгейіне (гипотиреоз) әкеліп, гипофиз безін көбірек ТТГ бөлуге итермелеуі мүмкін. Маман бақылауымен туғызылған бұл гипотиреоз жағдайы уақытша. Дегенмен науқастарда шаршау, депрессия, салмақ қосу, іш қату, бұлшықет ауыруы, ұмытшақтық және зейіннің төмендеуі сияқты белгілер байқалуы мүмкін. Сонымен қатар мамандар ем алдында 1 немесе 2 апта бойы йоды аз диета ұстануды ұсынуы мүмкін. Бұл кезде науқастарға йодталған тұз бен теңіз өнімдерінен, сондай-ақ сүт өнімдері, жұмыртқа және соя өнімдері бар тағамдардан аулақ болу қажет болуы мүмкін.

Радиойодтерапия қай бөлімде жүргізіледі?

Радиойодтерапияны тек ядролық медицина мамандары Түркияның Ядролық реттеу агенттігі лицензиялаған бөлімде жүргізеді.

Радиойодтерапия кезінде не жеуге болады?

Радиойодтерапия кезінде йоды аз диета ұстану қажет болуы мүмкін. Бұл кезде йодталған тұз, теңіз өнімдері, сүт және сүт өнімдері сияқты тағамдардан аулақ болу пайдалы болуы мүмкін.

Радиойодтерапия қай жерде жүргізіледі?

Радиойодтерапияны тәжірибелі дәрігерлер тек Түркияның Ядролық реттеу агенттігі лицензиялаған ядролық медицина бөлімінде жүргізеді. Бұл кезде науқастар арнайы жобаланған әйнек қабырғалы палаталарға орналастырылуы мүмкін. Осының арқасында тұйық кеңістіктен қорқу сезімі болмайды және олар қоғамнан оқшауланбайды.

Радиоактивті йод науқасқа қалай беріледі?

Радиоактивті йод науқасқа ауыз арқылы капсула немесе сұйықтық түрінде немесе көктамыр арқылы берілуі мүмкін.

Радиойодтерапиядан кейін науқас сәуле шығара ма?

Атомдық терапияда қолданылатын йодтың дозасына байланысты емнен кейін бірнеше күн бойы науқастар өте қарқынды сәуле шығарады. Сондықтан алғашқы бірнеше күнде науқастарға басқа адамдардан кемінде 2 метр қашықтықта болу және заттарын басқалармен бөліспеу ұсынылады.

Радиойодтерапия қалқанша бездің шамадан тыс белсенділігі немесе қалқанша без обыры сияқты қалқанша без ауруларында кеңінен қолданылады. Hisar Hospital Intercontinental ауруханасында радиойодтерапияны осы салада тәжірибелі ядролық медицина дәрігерлері науқас өзін жайлы әрі қауіпсіз сезінетін және қоғамнан оқшауланбайтын арнайы жобаланған әйнек қабырғалы палаталарда жүргізеді. Сонымен қатар науқастар обырды емдеудің бүкіл үдерісін Біріктірілген онкология орталығында бір ғимаратта аяқтап, ауруханадан шыға алады. Йодпен емдеу туралы толық ақпарат алу үшін тәжірибелі ядролық медицина дәрігеріне жазылуды ұмытпаңыз.

Радиойодтерапия алдында дайындық қажет пе?

Радиойодтерапия сәтті болуы үшін қалқанша безді ынталандыратын гормонның (ТТГ немесе тиротропин) деңгейі жоғары болуы керек. Мұның басты себебі — радиоактивті йодты қалқанша без тіні пайдаланады. Гормон жеткілікті өндірілмеген жағдайда ем сәтсіз болуы мүмкін.

Атомдық терапия алдында қолданылатын әдістердің бірі — қалқанша без гормоны таблеткаларын бірнеше апта қабылдамау. Бұл әдіс қалқанша без гормондарының өте төмен деңгейіне (гипотиреоз) әкеліп, гипофиз безін көбірек ТТГ бөлуге итермелеуі мүмкін. Маман бақылауымен туғызылған бұл гипотиреоз жағдайы уақытша. Дегенмен науқастарда шаршау, депрессия, салмақ қосу, іш қату, бұлшықет ауыруы, ұмытшақтық және зейіннің төмендеуі сияқты белгілер байқалуы мүмкін. Сонымен қатар мамандар ем алдында 1 немесе 2 апта бойы йоды аз диета ұстануды ұсынуы мүмкін. Бұл кезде науқастарға йодталған тұз бен теңіз өнімдерінен, сондай-ақ сүт өнімдері, жұмыртқа және соя өнімдері бар тағамдардан аулақ болу қажет болуы мүмкін.

Мамандарымыздан сұраңыз