Радиациялық онкология

Радиациялық онкология (сәулелік терапия) дегеніміз не?

Сәулелік терапия — қатерлі ісік жасушаларын жою үшін жоғары энергиялы рентген сәулелерін немесе соған ұқсас басқа бөлшектерді қолданатын қатерлі ісікті емдеу түрі. Осы салада маманданған радиациялық онкологтар қатерлі ісікті емдеу үшін сәулелік терапияны қолданады. Сәулелік ем курсы әдетте белгілі бір уақыт ішінде берілетін белгілі бір мөлшердегі дозалардан тұрады. Радиациялық онкологтар бұл дозаларды және олардың берілу жиілігін пациенттің жалпы жағдайы, ісіктің түрі мен сатысы сияқты факторларды ескере отырып белгілейді.

Сәулелік терапия қатерлі ісіктің көптеген түрлерін емдеу үшін қолданылуы мүмкін, сондай-ақ химиотерапия немесе хирургия сияқты басқа емдеу әдістерімен бірге таңдалуы мүмкін. Егер қатерлі ісікті емдеуге байланысты мәселеңіз болса немесе күтпеген жанама әсерлерден зардап шегіп жүрсеңіз, жақын маңдағы медициналық мекемеге жүгінуіңізге болады.

Сәулелік терапияның қолданылуы мен мақсаттары ісіктің түріне және оның айналадағы тіндерге таралған-таралмағанына (метастаз), таралса қаншалықты алысқа таралғанына байланысты өзгеруі мүмкін. Ісік түріне қарай жасалған ем жоспарында сәулелік терапия жеке немесе басқа емнің бір бөлігі ретінде берілуі мүмкін. Радиациялық онкологияда сәулелік терапияны қолданудың кейбір тәсілдері:

• Негізгі ем ретінде: Көбінесе сәулелік терапияның мақсаты — ісіктен толықтай әрі біржола арылу және оның қайта пайда болуының алдын алу.

• Басқа емдерден бұрын: Сәулелік терапия үлкен ісікті кішірейту үшін немесе ісікті толық алып тастауға арналған ота сияқты араласулардан бұрын берілуі мүмкін. Бұл «неоадъювантты сәулелік терапия» деп аталады.

• Басқа емдерден кейін: Сәулелік терапия емнен кейін қалған қатерлі ісік жасушаларын жою үшін берілуі мүмкін. Бұл «адъювантты сәулелік терапия» деп аталады.

• Симптомдарды жеңілдету үшін: Сәулелік терапия қатерлі ісіктің белгілері мен симптомдарын жеңілдету үшін қолданылуы мүмкін. Бұл «паллиативтік сәулелік терапия» деп аталады.

Сәулелік терапия қатерлі ісіктің көптеген түрлерін емдеу үшін қолданылуы мүмкін. Онкологиялық пациенттердің көпшілігі емдеудің қандай да бір кезеңінде сәулелік терапия алады. Кейбір ісіктер үшін тек сәулелік терапияның өзі тиімді ем болса, басқа түрлері үшін емдеу әдістерінің үйлесімі ең жақсы нәтиже береді. Сәулелік терапия сондай-ақ қайталанған ісік (емнен кейін жойылып, кейін қайта пайда болған) кезінде, сонымен қатар метастаздық ісікті (бастапқы орнынан дененің басқа бөліктеріне таралған) емдеу үшін де қолданылуы мүмкін.

Сәулелік терапия түрі қалай анықталады?

Сәулелік терапия ісіктің түріне, сатысына және пациенттегі басқа денсаулық мәселелеріне сәйкес жоспарланады. Әр ісік түрі мен әр пациентте әртүрлі болғанымен, сәулелеу ерте сатыдағы ісікті емдеу, ісіктің қайталануын болдырмау және асқынған ісік тудыратын симптомдарды жеңілдету үшін таңдалатын ем әдісі болып табылады. Кейбір жағдайларда сәулелік терапияның өзі жеткілікті болса, кейбір ісік түрлерінде ем басқа әдістермен үйлесімде жоспарланады.

Біздің біріктірілген онкология орталығымызда онкологиялық пациенттер ісік кеңесі (консилиум) арқылы көпсалалы тәсілмен бағаланады. Диагноз, емдеу әдістері және ем барысы пациенттің жеке жағдайын ескере отырып анықталады. Кеңесте қабылданған шешімдер диагноз қойылғаннан бастап сауыққанға дейін медицина ғылымындағы соңғы жетістіктерге сәйкес қайта қаралады.

Сәулелік терапия ауруға қалай әсер етеді?

Жоғары дозада қолданылғанда сәулелік терапия қатерлі ісік жасушаларын өлтіреді немесе олардың ДНҚ-сын зақымдау арқылы өсуін баяулатады. ДНҚ (дезоксирибонуклеин қышқылы) барлық тірі ағзалардың тіршілік әрекеті, биологиялық дамуы және көбеюі үшін қажетті генетикалық ақпаратты тасымалдайтын үлгі қызметін атқарады. Бұл үлгі зақымданғанда жасушалар дұрыс жұмыс істей алмайды. Сондықтан ДНҚ-ны зақымдау қатерлі ісік жасушаларының бөлінуін тоқтату немесе оларды жою үшін қолданылады. ДНҚ-сы зақымданған бұл ісік жасушалары өлгенде, ағза оларды ыдыратып, кейін сыртқа шығарады.

Сәулелік терапия ісік жасушаларын тез өлтіру арқылы әсер етпейді; керісінше, ДНҚ ісік жасушаларының өлуіне жеткілікті дәрежеде зақымдалуы үшін бірнеше күн, тіпті бірнеше апта қажет. Бұл процесс соншалықты ұзаққа созылатыны сонша, сәулелік терапия аяқталғаннан кейін де ісік жасушалары өлуін жалғастырады.

Қатерлі ісікті емдеуде жиі қолданылатын сәулелік терапияның көптеген түрлері бар. Радиациялық онкология бөлімінде сізді бақылайтын топ немесе маман дәрігеріңіз сізге келесі сәулелік терапия түрлерінің бірін ұсынуы мүмкін:

• Сыртқы сәулелік терапия: Денеңізден тыс орналасқан аппарат ісік орналасқан жерге сәуле жібереді. Аппарат сәулені денеңіздің белгіленген бөлігіне әр бағыттан бағыттау үшін айналаңызда қозғала алады. Ем кезінде ол теріңізге тимейді. Ауруханада немесе емдеу орталығында бірнеше апта бойы жүргізілетін сыртқы сәулелік терапия сізді радиоактивті етпейді, сондықтан айналаңыздағы адамдардың қасыңызда болуы қауіпсіз.

• Ішкі сәулелік терапия: Бұл процедура үшін радиациялық онколог дәрігер денеңіздің ішіне қатты немесе сұйық сәулелену көзін орналастырады. Жағдайыңызға қарай ол «брахитерапия» деп аталатын ішкі сәулелік терапия түрін де ұсынуы мүмкін. Бұл процедурада сәулелену көзі капсулада немесе басқа имплантта болады. Маман дәрігер имплантты ісік аймағының ішіне немесе жанына орналастыру үшін әдетте аппликаторды немесе жіңішке, иілгіш катетерді пайдаланады. Сәулелену көзінің денеңізде қанша уақыт қалатыны ем жоспарына қарай өзгереді; шамамен бұл бірнеше минут, бірнеше күн немесе одан да ұзақ болуы мүмкін.

• Ішкі және сыртқы сәулелік терапиядан басқа, «жүйелік сәулелік терапия» деп аталатын ішкі сәулелік терапияның тағы бір түрі бар. Бұл емде радиоактивті зат сұйық түрде ауыз арқылы немесе көктамыр арқылы қабылданады. Ол ісік жасушаларын тауып, жою үшін ағза бойынша таралады.

Ішкі сәулелік ем денеңіздің сәуле шығаруына себеп болуы мүмкін. Дозасына қарай өзіңізді және айналаңыздағыларды қорғау үшін барлық қажетті қауіпсіздік шаралары мен нұсқауларды сақтауыңыз қажет болуы мүмкін. Егер сәулелік терапияның күтпеген жанама әсерлеріне күдіктенсеңіз немесе ем барысы туралы сұрақтарыңыз болса, жақын маңдағы медициналық мекемеге жүгінуіңізге болады.

Сәулелік терапия тобына кімдер кіреді?

Қатерлі ісікті емдеу барысында кешенді ем жоспарын әзірлеуге және жүзеге асыруға жауапты топ қатысады. Топты радиациялық онколог дәрігер басқарады; сонымен қатар сәулелік терапия тобына онкологиялық мейірбике, медициналық физик және сәулелік терапия технигі кіреді.

• Радиациялық онколог дәрігер: Сәулелік терапияны қолдану және онкологиялық пациенттерге жалпы күтім көрсету бойынша білім алған маман дәрігер. Бұл дәрігерлер ем барысын қадағалайды.

• Онкологиялық мейірбике: Еміңіз және ем кезінде сізді не күтіп тұрғаны туралы ақпарат береді. Сондай-ақ емнен кейінгі жанама әсерлерді басқаруға көмектеседі.

• Медициналық физика маманы: Сіз алатын сәуле мөлшерін, сәулелердің тиісті бұрыштары мен пішіндерін анықтау арқылы сәулелік еміңізді жоспарлайды.

• Сәулелік терапия технигі: Дайындалған сәулелік терапия жоспары мен доза есептеулеріне сәйкес сәулелік терапия аппаратын пайдаланып емді жүргізеді.

Радиациялық онкологияда қандай құрылғылар қолданылады?

Сәулелік терапияда соңғы технологиялық жетістіктерді қолдану ісікті бақылауға, емнің жанама әсерлерін азайтуға, өмір сапасын арттыруға және жекелендірілген ем ұсынуға мүмкіндік береді. Радиациялық онкологияда қолданылатын құрылғылар:

• MR-Linac: Сәулелену дозасын ісік пен айналадағы сау тіннің қазіргі орны мен пішініне бейімдей отырып, сәулелік терапия жүргізуге мүмкіндік беретін жүйе. Сәулелік терапия кезінде нақты уақыт режимінде магниттік-резонанстық бейнелеу қамтамасыз етіледі. Жоғары дәлдікпен нысанаға алу ісікті бақылауды жеңілдетеді, осылайша ісік тініне көбірек сәуле беріп, айналадағы сау тіндердің зақымдануын барынша азайтуға болады. Қозғалмалы тіндерді тиімді емдейді.

• Linac: Жоғары энергиялы рентген сәулелері ісік аймағына бағытталады. Ем айналадағы сау тінді қорғай отырып, ісік жасушаларын жоятындай жоспарланады. Қозғалмайтын тіндерді тиімді емдейді.

• Брахитерапия: Радиоактивті материал тікелей ісіктің ішіне немесе жанына орналастырылады. Жоғары энергиялы сәулелер ісікке бағытталып, айналадағы тіндердің сәулеленуін болдырмауға мүмкіндік береді.

• CT-Sim: Компьютерлік томография симуляторы. Жоғары энергиялы рентген сәулелерін тін арқылы өткізіп, сау және ісік тіндері арасындағы байланысты түсінуге арналған бейне жасайды. Бұл деректер жылдам өңдеу қабілеті бар, кіріктірілген жоғары өнімді компьютер арқылы алынады. Кейін ақпарат сақталып, егжей-тегжейлі талданады, ал алынған бейнелер оңтайлы ем жоспарын құру үшін пайдаланылады.

Сәулелік терапиядағы ең заманауи құрылғылар қандай?

Linac — жоғары энергиялы сәулелерді ісікке бағыттап, айналадағы сау тіндердің зақымдануын болдырмай ем жүргізетін жоғары технологиялы сәулелік терапия аппараты. Оны дененің кез келген дерлік бөлігіндегі ісіктер үшін қолдануға болады.

Дәстүрлі linac аппараттарына қарағанда көптеген артықшылықтары бар 1,5 тесла MR-Linac аппараттарымен жоғары сапалы МР-бейнелер алып, дәл ем жоспарын жасауға болады. Емделетін ісік тінінің орны мен ішкі ағзалардың анатомиясын емнің әр кезеңінде бақылауға болады.

Заманауи технологияларды пайдаланып, JCI стандарттарына сай қызмет көрсететін ауруханамыздағы бұл құрылғылардың барлығы ем барысында ең жоғары сапада, сенімді әрі жайлы түрде қолданылады.

Сәулелік терапия қандай аурулар мен қатерлі ісік түрлерін емдеуде қолданылады?

Сәулелік терапия қатерлі ісіктің көптеген түрлерін емдеуде қолданылады. Әр ісік түрі үшін тиімді сәулелік емнің әртүрлі нұсқалары бар.

Өкпе обырындағы сәулелік терапия

Өкпе обыры жасушаларын жою үшін жоғары энергиялы сәулелер қолданылады. Өкпе обырында ең жиі әрі ең тиімді қолданылатын сәулелік ем — сыртқы сәулелеу. Сыртқы сәуле дененің сыртындағы аппараттан (MR-Linac немесе Linac) шығады, ол жоғары энергиялы сәулелерді ісік тініне бағыттайды.

Тоқ ішек обырындағы сәулелік терапия

Функционалдық бейнелеу мен жетілдірілген бейне талдауын қолдану үлкен үміт береді. Ісік және сау тіндерді бейнелеу және анатомиялық өзгерістерді бақылау арқасында айналадағы тіндерді қорғау ем жоспарлауда маңызды орын алады. Соңғы технологиялық жетістіктердің бірі — MR-Linac аппараты тоқ ішек обырының сәулелік терапиясында өте тиімді әрі маңызды.

Сүт безі обырындағы сәулелік терапия

Бұл кең таралған ем әдісі. Жоғары энергиялы сәулелерді ісікке бағыттайтын сыртқы сәулелік терапия жиі қолданылады. Linac аппараты сүт безі обырының сәулелік терапиясындағы ең тиімді нұсқа. Ауруханамыздағы аппараттардың беттік бақылау жүйесі (SGRT) арқасында сүт безі обыры бар пациенттерімізге жүректі сәулеленуден қорғай отырып сәулелеу жүргізіледі.

Простата обырындағы сәулелік терапия

Сау тінді қорғайтын жоғары технологиялы MR-Linac арқылы тікелей бейнелік бақылаумен сәулелеу жүргізіледі, бұл дәстүрлі сәулелік терапиямен салыстырғанда қауіпсіз әрі тиімді нәтижелер береді.

Ұйқы безі обырындағы сәулелік терапия

Қозғалмалы ағзалардағы ісіктерді емдеуде ең тиімді нұсқа — MR-Linac аппараты. Бұл аппарат ота жасауға келмейтін ұйқы безі ісіктерінде жоғары сапалы бейнелеу арқылы дәл сәулелеу жүргізіп, ісік жасушаларын жояды.

Гинекологиялық обырлардағы сәулелік терапия

Гинекологиялық обырлар ішкі сәулелеу деп те аталатын брахитерапиямен емделеді. Бұл әдісте радиоактивті материал ісік жасушаларының ішіне немесе жанына орналастырылады.

Бауыр обырындағы сәулелік терапия

Бауыр обыры жасушалары жоғары бейнелеу сапасы бар MR-Linac аппараттарын қолдану арқылы жойылады.

Бас пен мойын обырларындағы сәулелік терапия

Көптеген тіндер бір-біріне жақын орналасқан бас пен мойын аймағының обырларын емдеуде сәулелік терапия маңызды ем әдісі болып табылады. Сау тіндерді қорғау және жоғары энергиялы сәулені тек ісік аймағына жіберу қағидасы бойынша Linac аппараты ең тиімді ем нұсқасы болып табылады.

Омыртқа обырларындағы сәулелік терапия

Хирургиялық араласу мүмкін болмаған жағдайда, сәулелік терапия омыртқа обырларында кеңінен қолданылатын ем әдісі. Linac аппаратымен ісік аймағына сәуле жіберу арқылы ісікті бақылауға қол жеткізуге болады.

Ми обырларындағы сәулелік терапия

Егер қандай да бір себеппен ісікті алып тастау үшін ота жасау мүмкін болмаса, сәулелік терапия ми ісіктерін емдеудің негізгі нұсқасы болуы мүмкін. Linac аппаратымен сәулелер ісіктің пішініне сәйкес келетіндей қалыптастырылады. Осылайша ісік жоғары доза, ал айналадағы сау тіндер төмен доза алады. Ми ісіктерінде Linac аппаратымен қатар 1,5 тесла бейне сапасы бар MR-Linac аппараттарымен де тиімді ем жүргізуге болады. Ауруханамыздағы Versa HD Linac аппараты 1 мм-ге дейінгі дәлдіктегі арнайы құралдар арқасында ми ісіктерін емдей алады.

Метастаздық обырлардағы сәулелік терапия

Ісіктің бастапқы тінінен дененің басқа бөліктеріне таралуы метастаз деп аталады. Нақты уақыттағы бейнелеу сияқты өте маңызды мүмкіндігі бар MR-Linac аппараты мұндай обырлар үшін кеңінен қолданылатын ең тиімді нұсқа.

Сыртқы сәулелік терапияны қолдану

Сыртқы сәулелік терапия — дененің сыртынан сәуле шоғын жіберетін аппаратты пайдалану. Ол сәуле тікелей дененің ішіне берілетін ішкі сәулелік терапиядан ерекшеленеді. Мұндай емде көптеген сәулелік терапия жабдықтары қолданылады. Ең жиі қолданылатын сәулелік терапия аппараты — сызықтық үдеткіш (Linac), ол сәуле шоғын жасау үшін электр қуатын пайдаланады. Жанама әсерлерді азайту үшін сау тіндерге өте аз доза сәуле беріледі. Ісігіңіздің түріне және денедегі орналасуына қарай сәулелік терапияның әртүрлі әдістері бар. Ісікті сәулемен жоятын, бейнелік бақылаумен жүргізілетін ақылды сәулелік терапия әдісі — MR-Linac арқасында ем кезінде қозғалатын ағзалардың өзінде де ісік жасушаларын дәл жоюға болады.

Қатерлі ісіктің әр түрінде ем қанша уақытқа созылады?

Қатерлі ісікті емдеу ұзақтығы ісіктің түріне, денеңіздегі орналасуына, қабылдап жүрген немесе сізге жоспарланған басқа емдерге және жалпы денсаулығыңызға байланысты өзгереді. Сәулелік терапия әдетте 1 аптадан 7 аптаға дейін созылады. Дәрігеріңіз еміңіздің қанша уақытқа созылатынын айтады. Әдетте апта ішінде күніне бір сеанс өткізіледі, бірақ бір күнде бірнеше сеанс жүргізу де мүмкін. Ең жиі қолданылатын Linac аппаратымен сыртқы сәулелік терапияда әр сеанс жылдам өтеді және шамамен 15 минутқа созылады. Әдетте аптасына 5 сеанс жүргізіледі, ал 2 күндік үзіліс ағзаңызға зақымды қалпына келтіруге уақыт береді. Ем жоспарыңызға қарай бұл кесте 3 аптадан 9 аптаға дейін өзгеруі мүмкін.

Ішкі сәулелік ем нұсқасы болып табылатын брахитерапия әдісі бірнеше күнге созылатын қайталанатын процедураларға негізделген. Мұндай ем ауруханада қысқа мерзім жатуды қажет етуі мүмкін. Ем барысында радиациялық онкологыңыз емнің тиімді жүріп жатқанын бақылайды және қажет болса ем жоспарын түзете алады. Ем аяқталғаннан кейін бақылау қабылдауларына баруды жалғастыру маңызды. Сауығуыңызды тексеру және жанама әсерлерді бақылау үшін дәрігеріңізге қаралуыңыз керек.

Ауруханамызда радиациялық онкологияның (сәулелік терапияның) қандай түрлері қолданылады?

Сәулелік терапия — ісік жасушаларын жою, оларды әрекетсіз ету және көбеюін тоқтату үшін ағзаға сәуле жіберу арқылы жүргізілетін радиациялық онкология бөлімінің ем әдісі. Сәуленің іштен немесе сырттан берілуіне қарай ішкі және сыртқы сәулелік терапия болып екіге бөлінеді. Олардың ішінде әртүрлі ем әдістері мен әртүрлі құрылғылар бар. Олардың ең маңыздыларының кейбірі:

Брахитерапия

Брахитерапия — дененің ішіне сәулелену көзін орналастыру арқылы жүргізілетін радиациялық онкология емінің түрі. Бұл инвазивті ем (яғни тері тұтастығын бұзып, дененің ішінде жүргізілетін) болғандықтан, ішкі сәулелік терапия әдісіне жатады. Сәулелену көзі капсула немесе имплант тәрізді көрінеді. Оны маман дәрігер аппликатор немесе катетер арқылы ісік аймағына орналастырады. Ісік аймағының жанында оған ең жақсы әсер ете алатын орын болса, көз сол жерге де орналастырылуы мүмкін. Ем ұзақтығы сәулелену көзінің дозасына қарай өзгеруі мүмкін. Яғни пациентке жоғары дозалы ем берілсе немесе пациенттің денсаулық жағдайы аз сәуле алуды талап етсе, ем бірнеше минутта аяқталуы мүмкін. Алайда дозаға байланысты дәл сол ем бірнеше күнге немесе одан да ұзаққа созылуы мүмкін.

Linac

Сыртқы сәулелік терапия аппараты болып табылатын бұл құрылғы өкпе, бауыр, сүйек, ми сияқты ағзаларда пайда болатын ісіктердің көпшілігіне әсер ете алады. Радиациялық онкологияның көптеген ем әдістері сияқты, Linac та бақылаусыз көбейетін ісік жасушаларының ДНҚ-сын нысанаға алады. Басқа медициналық бейнелеу құрылғыларымен бірге қолданылғанда, ол емделетін тін айналасындағы сау жасушаларға зиян келтірмей жұмыс істеуге арналған. Құрылымының арқасында ол нысанаға жіберетін жоғары энергиялы рентген сәулелерін немесе электрондарды ісіктің пішініне сәйкес қалыптастырады. Осылайша айналадағы тінге ең аз зиян келтіріп, ісік жасушаларынан арылуға болады. Ол сызықтық үдеткішті пайдаланады.

MR-Linac (1,5 тесла)

MR-Linac та Linac аппараты сияқты сызықтық үдеткішті пайдаланады және дерлік бірдей қағидамен жұмыс істейді. Ол МРТ бейнелеуді ісіктің пішініне сай қалыптастырылған жоғары энергиялы рентген сәулелерін немесе электрондарды нысанаға жіберетін Linac аппаратымен біріктіреді. МРТ аппараты — иондаушы сәулесі жоқ, қауіпсіз және алып магнит арқылы жұмыс істейтін бейнелеу құрылғысы. Осы екі әдісті біріктіру арқылы айналадағы тіндерді қорғай отырып, нысанадағы ісік жасушаларына барынша зақым келтіру көзделген. Бұрын тек хирургиялық жолмен ғана мүмкін болған мұндай араласулар MR-Linac арқасында әлдеқайда жылдам әрі дәл шешімдер ретінде қолжетімді болды. Ем барысына қатысты сұрақтарыңызды маман дәрігеріңізге қоюыңызға болады.

Hisar Hospital Intercontinental біріктірілген онкология бөлімі — қатерлі ісікті анықтау, емдеу және күтім жасау бойынша маманданған медициналық топтардан тұратын бөлім. Ауруханамызда пациенттерге қатерлі ісік емінің физикалық және эмоционалдық жанама әсерлерін жеңуге және ең жаңа ем әдістеріне, технологияларға және клиникаларға қол жеткізуге көмектесетін заманауи мүмкіндіктер бар. Қатерлі ісікпен күрестің барлық кезеңін жеңіл өткізіп, одан барынша аз зардап шегу үшін бізбен хабарласыңыз.