Ойын терапиясы

Ойын терапиясы

Ежелгі заманнан бүгінге дейін ойын балалардың ең маңызды ісі болып келеді. Балалар ойын арқылы эмпатияны, бөлісуді, сезімдерін білдіруді және шекара қоюды үйренеді. Ересектер сезімдерін білдіруде қиналмайды, ал балаларда жағдай басқаша. Балалар ашуын, стресін, қайғысын, қуанышы мен сүйіспеншілігін білдіре алмайды — бұл сезімдерді ойын арқылы көрсетеді. Сондықтан ойын терапиясы — балаларға жол тауып, олардың мәселелерін шешу үшін ойынның емдік күшін пайдаланатын аналитикалық араласу әдісі.

Ойын терапиясының мақсаты қандай?

Ол баланың мәселелерін ойын терапиясы әдісімен шешуге бағытталған. Бұл үдерісте терапевт ойын терапиясы арқылы баланың ішкі әлемін зерттеп, оның мәселелерін анықтауына және олармен бетпе-бет келуіне көмектеседі. Осылайша бала ойын терапиясы арқылы мәселелерінен арылуға жол тартады.

Қашан қажет?

Қай жағдайларда ойын терапиясына жүгінуге болады?

Балаңызда төменде көрсетілген әлеуметтік, эмоционалдық, психологиялық және танымдық мәселелер болуы мүмкін. Отбасы ретінде қажетті тәсілдерді қолдансаңыз да, оларды еңсере алмасаңыз, 2–12 жастағы балалар үшін ойын терапиясына жүгінуге болады.

• Балаңызда өзін-өзі қабылдау мәселелері болса

• Балаңызда мінез-құлық мәселелері болса

• Балаңызда қарым-қатынас мәселелері болса

• Балаңызда сөйлеу мәселелері болса

• Балаңызда ұйқы мәселелері болса

• Балаңызда тамақтану мәселелері болса

Балаңызда өзін-өзі қабылдау мәселелері болса

• Отбасында және достары арасында жағымсыз жағдайға тап болғанда тез өкпелейтін және отбасына үнемі «Өкпеледім» деп эмоционалдық назар талап ететін балаларда «шамадан тыс сезімталдық» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Достарының ортасына қосылғанда ұялатын, жаңа ортада шетте қалып бақылайтын, отбасындағы үлкендермен немесе қоғамдағы ересектермен сөйлескенде ұялатын, мұғалімнен рұқсат сұраудан ұялғандықтан мектепте зәрін ұстай алмайтын және дос табу қиын болғандықтан достары аз балаларда «өзіне сенімсіздік» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Киімдерін ұнатпағандықтан кигісі келмейтін және өзінен үнемі кемшілік табатын балаларда «өзін ұнатпау» байқалады және ойын терапиясы қажет.

2. Балаңызда мінез-құлық мәселелері болса

• Анасына үнемі мұқтаж, анасы тамақ әзірлеп жатқанда да қасынан шықпайтын, үйде үнемі оның жанында ойнайтын, қоғамдық ортада анасынан ажырамайтын және анаға байлану мәселелері бар балаларда «анаға жабысқақтық» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Үнемі қозғалыста жүретін, бір орында тұра алмайтын және импульсивті мінез көрсететін, отбасы жиі ескерту жасайтын (тоқта, секірме, істеме) және мектепте де, үйде де үнемі қозғалыста болып, бір орында тұра алмайтыны үшін шағым түсетін балаларда «гиперактивтілік» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Сәби кезінен көрпесін қолынан тастай алмайтын, аюшығы немесе ойыншығынсыз ұйықтай алмайтын және өзін қорғайды деп санайтын заттардан ажырай алмайтын балаларда «бір затқа тәуелділік» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Достарымен ойнағанда тіпті абайсызда басқаларға зиян келтіретін, үйде үнемі ашулы жүретін немесе кенеттен бірдеңе сындыратын, үй заттарын әдейі немесе абайсызда бүлдіретін және өзіне зиян келтіретін балаларда «мінез-құлқын бақылай алмау» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Стресс немесе бос уақытта киімінің жеңін тістейтін, жағасын үнемі тістеп жыртатын, креслолар мен орындықтарды кеміретін балаларда «заттарды кеміру және жеу» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Ұйқыда, фильм көргенде немесе жылағанда саусағын сорып, үнемі сорудан саусағының пішіні өзгере бастаған балаларда «саусақ сору» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Ешқандай ережеге бағынбай, шекараларды бұзатын, отбасын тыңдамағандықтан үнемі жазалауға тура келетін және үйдегі, қонақтағы, мектептегі ережелерді сақтауда қиналатын балаларда «шекарасыздық пен ережесіздік» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Ата-анасын немесе бауырларын ұратын, стресс кезінде бірден айқайлап, шабуылдайтын, достарына ашумен жауап беріп, оларға қорлық көрсететін балаларда «агрессивтілік» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Жасына сай міндеттер мен жауапкершіліктерді орындамайтын, ойыншықтарын жинамайтын және отбасылық міндеттерін атқармайтын балаларда «жауапсыздық» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Теледидардан, планшеттен және телефоннан мүлдем ажырағысы келмейтін, үнемі компьютерлік ойындар ойнағысы келетін, планшетті қолынан тастамайтын және оны сұрағанда отбасына ашуланатын балаларда «технологияға тәуелділік» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Стресс кезінде, емтихан нәтижелері жарияланғанда немесе фильм көргенде, сондай-ақ толқығанда немесе қорыққанда кенеттен тырнағын тістейтін балаларда «тырнақ тістеу» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• 3 жастан асса да әлі зәрін ұстай алмайтын, таңертең үнемі дымқыл оянатын, бақыласаңыз да жиі зәрін ұстай алмайтын және әдетте қоғамдық ортада (мектеп, аула, саябақ) зәрін ұстай алмайтын балаларда «дәретхана мәселелері» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Жылағанда әдетте тынысы тарылатын, мәселе деп санайтын кез келген жағдайда жылап, үнемі тынысы бітелетін балаларда «жылау ұстамалары» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Бауырымен әдетте ұрсысатын, әр қарым-қатынаста ашуланып, дөрекі сөздер қолданатын, бауырын жақсы көрмейтінін және оны үнемі қаламайтынын айтатын, отбасына үнемі «қайсымызды көбірек жақсы көресің?» деген қызғаныш сөздерін айтатын балаларда «бауырлар арасындағы қызғаныш» байқалады және ойын терапиясы қажет.

• Қорқыныштарына байланысты жалғыз ұйықтай алмайтын, ұйықтар алдында ата-анасын үнемі қасына шақыратын және қараңғыда дәретханаға немесе басқа жерге баруға қиналатын балаларда «қорқыныштар»  байқалады және ойын терапиясы қажет.

3. Балаңызда қарым-қатынас мәселелері болса

• Үйдегі ережелерді және ата-анасын тыңдамайтын, отбасын мүлдем тыңдамай, оларды үнемі жазалауға мәжбүрлейтін мінез көрсететін, ата-анасын ұратын немесе оларға айқайлайтын және ата-анасының шешімдеріне айқайлап, жылайтын балаларда «ата-анаға қарсылық» байқалады және ойын терапиясы қажет.

4. Балаңызда сөйлеу мәселелері болса

• Сөйлегенде тұтығатын, үнемі сөздерді қайталап сөйлейтін, жасына сай сөздерді дұрыс айта алмайтын немесе сәбидей сөйлейтін балаларда «сөйлеу мәселелері» байқалады және ойын терапиясы қажет.

5. Балаңызда ұйқы мәселелері болса

Ұйықтап кетуге қиналатын, стресс немесе ұйқы мәселелеріне байланысты үнемі тісін қышырлататын, түнде жиі қорқынышты түс көріп оянатын және сау ұйықтай алмайтын балаларда «ұйқы мәселелері» байқалады және ойын терапиясы қажет.

6. Балаңызда тамақтану мәселелері болса

Тамақты сағаттап аузында ұстайтын, мүлдем тамақ жемейтін немесе тым талғампаз, үнемі ашпын деп шамадан тыс жейтін, тамақ кезінде жүрегі айнитын, тамақ жеуге қиналғандықтан өзін құсдыратын немесе отбасының қысымымен күштеп жейтін балаларда «тамақтану мәселелері» байқалады және ойын терапиясы қажет.

Балалар үйде ойнай алмай ма?

Неліктен ойын терапиясы?

Сіздің ойыңызға мынадай сұрақ келуі мүмкін: «Балам үйде күнде ойнайды, оған қаншама ойыншық алдық — мәселені солармен шеше алмаймын ба? Міндетті түрде ойын терапиясына бару керек пе?» Үйлеріңіз әдетте балаларды қызықтыратын, оларға ұнайтын ойыншықтарға толы. Сондай-ақ біз қолдағымыз келетін даму салаларына сай білім беретін ойыншықтар да болуы мүмкін.

Ойын терапиясында таңдалған ойыншықтардың терапиялық мәні бар. Ойын терапиясы бөлмесі баланың сезімдерін көрсете алатын арнайы ойыншықтармен жабдықталған және балалар бөлмесінен ерекшеленеді. Бұл бөлмеде терапевт сеанстарды бала көрсеткен мәселеге сай құрып, баланы зерттеуге, мәселелерді анықтап, шешуге кіріседі. Сондықтан ойын терапиясы осы салада білім алған маманның қатысуымен жүргізілуі керек.