Онкологиялық диагностика

Онкологиялық диагностика деген не?

Қатерлі ісік — ағзадағы жасушалардың бақылаусыз өсіп, көбейетін ауруы. Бұл жасушалар кейде ағзаның түрлі бөліктеріне таралады, кейде таралмайды. Онкологиялық диагноз қою үшін алдымен дәрігер қатерлі ісікке күдіктенуі керек. Дәрігерге уақытында жүгіну үшін адамның өз ағзасындағы өзгерістерді мұқият қадағалауы маңызды. Қатерлі ісіктің ерте белгілеріне ағзаның қалыпты үдерістеріндегі айырмашылықтар, мысалы күнделікті ағза әдеттеріндегі өзгерістер жатады. Сонымен қатар түсініксіз түйіннің пайда болуы да жиі кездесетін белгі. Алайда бұл жағдайлар әрқашан адамның қатерлі ісікпен ауыратынын білдірмейді. Сондықтан диагнозды дәрігердің қоюы маңызды. Диагноз профилактикалық тексерулер кезінде де қойылуы мүмкін.

Көптеген қатерлі жасушалар баяу өседі және белгілердің пайда болуына ұзақ уақыт кетуі мүмкін. Дегенмен ерте диагностика емдеу үшін маңызды фактор. Қатерлі ісікті дұрыс анықтау да уақыт алуы мүмкін. Диагностикалық зерттеулерге қан анализдері, рентген, компьютерлік томография, МРТ немесе УДЗ жатуы мүмкін. Нақты диагноз қою үшін күдікті аймақтан тін үлгісін алу қажет болуы мүмкін. Биопсия деп аталатын бұл процедура зертханада қатерлі ісікке тексерілетін тін үлгісін алуды қамтиды.

Ерте диагностика бағдарламалары кеш анықталған науқастардың үлесін азайтуды мақсат етеді. Ерте диагностика әсіресе сүт безі, жатыр мойны, ауыз қуысы, көмей, ішек және тері қатерлі ісіктерінде өмір сүру көрсеткішін арттыруы мүмкін. Тек осы қатерлі ісіктерде ғана емес, барлық түрлерінде ерте диагностика емдеу үшін маңызды.

Онкологиялық диагностикамен қандай аурулар анықталады?

Адам ағзасында дамитын қатерлі ісіктің кез келген түрін онкологиялық диагностикамен анықтауға болады. Өзіңізде немесе жақыныңызда қатерлі ісікке күдіктенсеңіз, қажетті тексерулер үшін медициналық мекемеге жүгінуді кешіктірмеңіз. Ең жиі кездесетін және жиі анықталатын қатерлі ісіктердің кейбірі:

• Қуық обыры: Қуық — іштің төменгі бөлігінде орналасқан, зәрді жинайтын шағын мүше. Қуық обыры — қуықтағы жасушалардың қалыпсыз өсуі және бақылаусыз бөлінуі. Ерте анықталса, емдеу мүмкіндігі жоғары.

• Сүт безі обыры: Сүт безі обыры сүт безіндегі жасушалар қалыпсыз өсіп, ісік түзгенде пайда болады. Белгілерге сүт безіндегі түйін, емізіктен бөлінді және сүт безінің сыртқы түріндегі өзгерістер жатуы мүмкін. Ерте диагностика үшін сүт безін тұрақты тексеру ерекше маңызды.

• Ішек обыры: Колоректальді обыр деп те аталатын ішек обыры тоқ ішек қабырғасындағы жасушалар қалыпсыз өсіп, ісік түзгенде пайда болады. Ол ерте кезеңде тік ішектен қан кетуімен, қанды нәжіспен немесе ішек әдеттерінің өзгеруімен білінуі мүмкін. Кеш диагностика өмір сүру мүмкіндігін азайтуы мүмкін. Сондықтан онкологиялық диагностиканың ерте жүргізілуі маңызды.

• Бүйрек обыры: Бұл бүйрек тінінде дамитын қатерлі ісік түрі. Ол кішкентай болып басталады, бірақ уақыт өте келе өсіп, ақырында ағзаның басқа бөліктеріне таралуы мүмкін. Қатерлі ісік әдетте бүйректің қанды сүзетін бөлігінде дамиды. Ерте анықталған бүйрек обыры әдетте емделеді.

• Өкпе обыры: Өкпе обыры — өкпедегі жасушалар бақылаусыз өскенде пайда болатын қатерлі ісік түрі. Ол алдымен өкпеде дамуы немесе ағзаның басқа жеріндегі ісіктен өкпеге таралуы мүмкін. Өкпе обыры — ең жиі кездесетін қатерлі ісіктердің бірі және тез таралады. Ол бірқатар анализдер мен зерттеулер арқылы анықталады. Қатерлі ісік белгілері байқалғанда өкпені бейнелеу үшін рентген және компьютерлік томография (КТ) сияқты зерттеулер қажет болуы мүмкін.

• Лимфома: Лимфа жүйесі ағзадағы лимфа тамырлары мен лимфа түйіндерінің желісінен тұрады. Лимфома — лимфа жүйесін зақымдайтын қатерлі ісік. Лимфома ауыр ауру болғанымен, түрлі емдеу нұсқалары бар. Оның екі түрі бар: Ходжкин лимфомасы және Ходжкиндік емес лимфома. Нақты диагноз үшін зақымданған лимфа түйінінен биопсия алынады. Бұл үлгіні зерттеу арқылы нақты диагноз қоюға болады.

• Ұйқы безі обыры: Ұйқы безі — асқазан мен аш ішекке жақын орналасқан мүше. Бұл без тамақтың қорытылуына көмектеседі және қанға гормондарды, соның ішінде инсулинді бөледі. Қатерлі ісік ұйқы безіндегі жасушалар бақылаусыз өскенде пайда болады. Онкологиялық диагностика белгілері бар адамдарда қатерлі ісіктің бар-жоғын анықтай алады.

• Қуық асты безі обыры: Қуық асты безі обыры — ерлердің ұрпақ өрбіту жүйесінің бөлігі болып табылатын қуық асты безінде қалыпсыз жасушалар өсетін ауру. Кейбір түрлері тез таралады, бірақ көбі баяу өседі. Белгілеріне зәр шығару қиындықтары және бел, сан немесе жамбас аймағындағы ауырсыну жатады. Қауіп отбасылық анамнез, этникалық шығу тегі және жас сияқты факторларға байланысты артуы мүмкін. Сондықтан ерте диагностика үшін тұрақты тексерулер ұсынылады.

Онкологиялық ауруларды анықтауда қандай әдістер қолданылады?

Түрлі белгілерге байланысты дәрігерге барғанда немесе тұрақты тексеру кезінде дәрігер қатерлі ісікке күдіктенсе, зәр мен қан анализдері, КТ, МРТ, УДЗ немесе рентген сияқты зерттеулер тағайындауы мүмкін. Осы зерттеулер нәтижесінде күдік күшейсе, нақты онкологиялық диагноз үшін биопсия жасалады. Қолданылатын зерттеулер мен процедуралар қатерлі ісіктің түріне, таралу ықтималдығына және әр науқастың қажеттіліктеріне қарай өзгереді. Онкодиагностикадағы зертханалық анализдер ағзадағы белгілі бір заттардың жоғары немесе төмен деңгейін анықтауға арналған. Олардың нәтижелері биопсия және бейнелеу сияқты басқа зерттеулер нәтижелерімен бірге қатерлі ісікті анықтау және ол туралы көбірек білу үшін қолданылады. Сау адамдарда зертханалық көрсеткіштер жасқа, жынысқа, нәсілге, медициналық анамнезге және жалпы денсаулыққа байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Онкологиялық диагностика әдістері:

• Биохимия: Биохимиялық анализдер ағзадағы мүшелер мен тіндер қанға бөлетін белгілі бір заттардың мөлшерін өлшейді. Бұл заттарға метаболиттер, электролиттер, майлар, қанттар және ферменттерді қоса алғанда ақуыздар жатады. Биохимиялық анализдер бүйрек, бауыр және басқа мүшелердің денсаулығы туралы маңызды ақпарат береді. Қандағы кейбір заттардың жоғары немесе төмен деңгейі ауру белгісі немесе емнің жанама әсері болуы мүмкін. Биохимиялық анализдер арқылы лейкоциттер мен тромбоциттердің санын да өлшеуге болады. Сонымен қатар қандағы гемоглобин (оттегі тасымалдайтын ақуыз) мөлшерін, қандағы эритроциттер үлесін (гематокрит), эритроциттердің көлемін және ағзадағы гемоглобин мөлшерін өлшеуге болады.

• Цифрлық патология: Биопсия — медицина қызметкерлері микроскоппен зерттеу үшін адам ағзасынан жасушаларды, тіндерді немесе сұйықтықтарды алатын процедура. Алынған үлгілер қатерлі жасушалардың бар-жоғын анықтау үшін патология зертханасында зерттеледі. Биопсияны операция кезінде алуға немесе тінді алып тастамай шағын үлгі ретінде алуға болады. Үлгі зертханада тінге сай әдіспен зерттеледі. Егер қалыпсыз жасуша бөлінулері анықталса, бұл нәтижелер қатерлі ісіктің нақты диагнозы үшін пайдаланылуы мүмкін. Цифрлық патологияның арқасында үлгілер қатесіз нәтиже алу үшін цифрлық ортада өңделеді.

• Ядролық медицина: Ядролық медицинада қолданылатын ПЭТ/КТ — ағзадағы күдікті аймақтардың егжей-тегжейлі 3D кескіндерін жасайтын ядролық зерттеу түрі. Қатерлі жасушалар әдетте қалыпты жасушаларға қарағанда көбірек глюкоза сіңіреді, сондықтан зерттеу алдында ағзаға глюкоза негізіндегі контрастық зат енгізіледі. Осылайша алынған кескіндерде қатерлі болуы мүмкін құрылымдар да көрінеді. Зерттеу алдында адамға радиоактивті глюкоза деп аталатын зат инъекция арқылы енгізіледі. Сканерлеу кезінде науқас сканер арқылы алға-артқа жылжитын үстелде қозғалмай жатуы керек. Нәтижелер компьютерге беріліп, дәрігер оларды қарайды.

• Радиология: Радиология бөлімшесі онкологиялық диагностика үшін түрлі бейнелеу әдістерін қолданады. Бұл тексерулер КТ және МРТ сияқты құрылғылармен жүргізіледі. КТ мүшелердің әртүрлі бұрыштан түсірілген суреттер сериясын алу үшін қолданылады. Құрылғы компьютерге қосылған рентген аппаратын пайдаланады. Алынған кескіндер ағзаның ішкі бөлігінің егжей-тегжейлі 3D кескіндерін жасау үшін қолданылады. Кейбір адамдарға зерттеу алдында контрастық зат енгізілуі мүмкін. КТ аппараты кескін жасау үшін дененің айналасында қозғалады. Ал МРТ денені қабат-қабатымен суретке түсіру үшін қуатты радиотолқындарды пайдаланады. Бұл кесінділер ағзадағы ісіктердің орнын көрсете алатын егжей-тегжейлі кескіндерге біріктіріледі. МРТ аппараты ырғақты тықылдаған дыбыс шығарады, бірақ адам оларды сезбейді. Кейде МРТ алдында венаға арнайы бояғыш енгізіледі. Контрастық зат деп аталатын бұл бояғыш ісіктердің кескінде жарқынырақ көрінуіне мүмкіндік береді.

Онкологиялық диагностика қатерлі ісікті емдеу үдерісіне әсер ететін маңызды процедураларды қамтиды. Сондықтан ол технологиялық тұрғыдан сәйкес құрылғыларды пайдалана отырып, өз саласының маман дәрігерлерімен жүргізілуі керек. Қатерлі ісікке күдіктенген адамдар мүмкіндігінше тез медициналық мекемеге жүгінуі керек. Сондай-ақ тиісті бөлімшеге жазылып, қажетті тексерулерді біздің мекемеде өтуге болады.

Мамандарымыздан сұраңыз