Гипербариялық оттегі терапиясы

Онкологиядағы гипербариялық оттегі терапиясы

Гипербариялық оттегі терапиясы (ГБОТ) — адамға 100% таза оттегі беру арқылы жүргізілетін емдеу процедурасы. Салауатсыз өмір салты, стресс, генетикалық бейімділік сияқты себептерге байланысты қатерлі ісік бүкіл әлемде барған сайын кең таралып келе жатқан денсаулық мәселесі болып табылады. Қатерлі ісік жаһандық деңгейде жиі кездесетін ауру болғандықтан, оны емдеуде күн сайын жаңашыл тәсілдер алдыңғы орынға шығуда. Бүгінде көптеген денсаулық мәселелерін емдеуде қолданылатын гипербариялық оттегі терапиясы соңғы жылдары қатерлі ісікті емдеуде тиімді қолданылатын әдістердің біріне айналды. Гипербариялық оттегі терапиясының маңызды ерекшеліктерінің бірі — оның тек қатерлі ісікті емдеуде ғана емес, емдеуден кейін пайда болуы мүмкін асқынуларды жеңілдету үшін де қолданылуы. «Гипербариялық оттегі терапиясы дегеніміз не және ол не үшін қажет?», «Гипербариялық оттегі терапиясы қалай жүргізіледі?», «Онкологияда гипербариялық оттегі терапиясы қалай қолданылады?» сияқты сұрақтарға жауаптар мен онкологиядағы гипербариялық оттегі терапиясы туралы басқа да қызықтыратын мәліметтерді білу үшін мақаланы әрі қарай оқыңыз.

Гипербариялық оттегі терапиясы дегеніміз не?

Гипербариялық оттегі терапиясы, басқаша айтқанда гипероксигенация, ең алдымен қатерлі ісікті емдеуде және басқа да түрлі денсаулық мәселелерінде тиімді емдеу процедурасы. Гипербариялық оттегі терапиясының тарихы XVII ғасырға дейін барады. Алғашқы жылдары ол тек су асты (сүңгуір) медицинасында қолданылса, бүгінде қатерлі ісіктен бастап қан айналым жүйесі ауруларына дейін көптеген денсаулық мәселелерін емдеуде қолданылады.

Гипербариялық оттегі терапиясының негізгі мақсаты — тіндер мен ағзаларға көбірек оттегі жеткізу. Гипербариялық оттегі терапиясын алатын науқастарда тіндердегі оттегі деңгейі артады, соның арқасында жазылу процесі жеделдеуі мүмкін. Гипероксигенация жарақат сияқты жағдайларда тіндерді оттегімен қамтамасыз ету арқылы емге тікелей әсер етуі мүмкін, ал ағзадағы оттегі деңгейін арттыру арқылы ұзақ мерзімде қан тамырларының тарылуы сияқты мәселелерді емдеуге де көмектесуі мүмкін. Егер сізде қандай да бір денсаулық мәселесі болса, бейінді маман дәрігерге жазылып, гипербариялық оттегі терапиясы туралы толық ақпарат ала аласыз. Гипербариялық оттегі терапиясы ұсынылуы мүмкін кейбір денсаулық мәселелері:

• Қатерлі ісікті емдеу және ем асқынуларын басқару,

• Ауыр жарақаттар мен күйіктер,

• Декомпрессиялық (кессондық) ауру,

• Иіс газымен (көміртек тотығымен) улану,

• Ауа (газ) эмболиясы,

• Диабеттік табан жаралары сияқты созылмалы жаралар.

Қалыпты жағдайда бөлме ауасында 21% оттегі болады. Гипероксигенация терапиясының мақсаты — науқас тыныстайтын ауадағы оттегі мөлшерін 100%-ға дейін арттырып, өкпеге, қанға және барлық тіндерге көбірек оттегі жеткізу. Осылайша тіндер мен ағзаларға көбірек оттегі жетуі мүмкін. Гипербариялық оттегі терапиясы кезінде науқастар барокамера деп аталатын бір немесе көп орындық кабиналарға орналастырылады. Содан кейін камера ішіндегі қысым біртіндеп арттырылады. Осы уақытта науқастың жалпы денсаулық жағдайына қарай оған маска немесе мөлдір оттегі қалпағы беріледі. Камерадағы қысым қажетті деңгейге жеткенде, науқастар осы маскалар арқылы 100% таза оттегімен тыныс ала бастайды. Әр сеанс шамамен 2 сағатқа созылады. Таза оттегі беріле бастаған алғашқы сәтте науқастардың құлағында қысымға байланысты жеңіл жайсыздық сезілуі мүмкін. Бұл жайсыздық құлақтағы қысымды теңестіру әдістері арқылы жойылады, әдетте науқас біраз уақыттан кейін оған үйреніп кетеді. Терапия кезінде науқастар қажет болса арнайы түймелер арқылы медицина қызметкерлерімен байланыса алады және біраз үзіліс жасап, қалыпты ауамен тыныс ала алады. Терапия соңында науқастар сырттағы қалыпты атмосфералық қысымға бейімделуі үшін камерадағы қысым біртіндеп төмендетіледі, содан кейін науқас барокамерадан шығып, күнделікті өміріне орала алады.

Онкологиядағы гипербариялық оттегі терапиясы

Қатерлі ісік жасушалары мен басқа жасушалар арасында белгілі бір айырмашылықтар бар. Сау жасушаларды қатерлі ісік жасушаларынан ажырататын ең маңызды ерекшеліктер — олардың қажет кезде және қажет жерде көбеюі, өздерін қалпына келтіре алуы және қартайған кезде өздерін жоя алуы. Ал қатерлі ісік жасушалары қартайса да өсуін тоқтатпайды және көбеюін жалғастырады. Сонымен қатар зақымданған кезде өздерін қалпына келтіру қабілеті жоқ. Қатерлі ісік жасушаларының ең маңызды ерекшеліктерінің бірі — оттегі деңгейі төмен ортаға оңай бейімделуі. Басқаша айтқанда, тіндегі оттегі деңгейі белгілі бір шектен төмен түссе, қатерлі ісік жасушалары өздерін жаңартудың немесе жоюдың орнына оттегі жетіспейтін ортаға бейімделеді.

Кейбір зерттеулер қатерлі ісік жасушаларының химиотерапия мен сәулелік терапия сияқты емдерге төзімділігінің себебі оттегі жетіспеушілігі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сондықтан қатерлі ісікпен ауыратын науқастарға гипербариялық оттегі терапиясын қолдану емнің тиімділігін арттырып, емдеу процесіне көмектесуі мүмкін деп саналады. Гипербариялық оттегі терапиясы туралы ақпарат алғыңыз келсе, бейінді маман дәрігерге жазылып, қажетті тексерулерден кейін бұл емнің пайдасын көре аласыз. Онкологияда гипербариялық оттегі терапиясын қолдану салаларына қатысты жиі қойылатын сұрақтар төменде қарастырылған.

Медициналық онкологиядағы демеуші ем

Қатерлі ісікті анықтау және емдеумен айналысатын онкология медициналық онкология, сәулелік онкология және хирургиялық онкология сияқты салаларға бөлінеді. Медициналық онкология химиотерапия, иммунотерапия, гормондық терапия сияқты қатерлі ісікті дәрі-дәрмекпен емдеумен айналысады. Қатерлі ісік жасушаларының оттегі жетіспейтін ортада өздерін қорғайтын механизмдер қалыптастыруы — медициналық онкологияда гипербариялық оттегі терапиясын демеуші ем ретінде қолданудың басты себептерінің бірі.

Кейбір зерттеулер гипербариялық оттегі терапиясын жеке өзі қолданудың да қатерлі ісік жасушаларының өсуі мен көбеюін тежеуге көмектесуі мүмкін екенін көрсетеді. Сонымен қатар олар гипербариялық оттегі терапиясы медициналық онкологтар жүргізетін химиотерапия, иммунотерапия сияқты емдермен бірге қолданылғанда қатерлі ісікке қарсы тиімдірек болуы мүмкін екенін көрсетеді. Мысалы, сүйек обыры сияқты ісіктерді емдеуде химиотерапия препараттарымен қатар гипербариялық оттегіні қолдану қатерлі ісік жасушаларының өсуін тежеп қана қоймай, ісіктің басқа ағзаларға метастаз беруінің (таралуының) алдын алуға да көмектесуі мүмкін.

Медициналық онкологтар қатерлі ісікті емдеуде қолданатын тағы бір әдіс — иммунотерапия. Иммунотерапия кезінде адамның өз иммундық жүйесінің жасушалары пайдаланылады. Иммундық жүйедегі Т-лимфоциттер (Т-жасушалар) қатерлі ісікпен күресуге қатысатын жасушалар. Иммунотерапияда қолданылатын кейбір дәрілер Т-жасушаларды күшейтуге және қатерлі ісік жасушаларын залалсыздандыруға көмектесуі мүмкін. Алайда қатерлі ісік жасушасының ішіндегі гипоксия, яғни оттегі жетіспеушілігі иммундық жүйенің қатерлі ісікке қарсы жауабын әлсіретуі мүмкін. Мұның алдын алу үшін медициналық онкологтар иммунотерапия кезінде демеуші ем ретінде ГБОТ ұсынуы мүмкін. Гипербариялық оттегі терапиясы қатерлі ісік жасушасының ішіндегі оттегі деңгейін арттыру арқылы иммунотерапия препараттарының Т-жасушаларға оңайырақ жетуіне көмектесуі мүмкін.

Сәулелік онкологиядағы демеуші ем

Онкологияның маңызды салаларының бірі — сәулелік онкология. Қатерлі ісікті емдеуде рентген сәулелері сияқты жоғары энергиялы сәулелер қолданылатын сала сәулелік онкология деп аталады. Сәулелік терапиямен қатерлі ісікті емдеу кезінде қатерлі жасушаларды жою үшін жоғары энергиялы сәулелер қолданылады. Кейбір жағдайларда қатерлі ісік жасушасында оттегі жеткіліксіз болса, жасуша жаңа ортаға оңай бейімделіп, сәулелік терапияға төзімділік қалыптастыруы мүмкін. Мұндай жағдайларда гипербариялық оттегі терапиясы жасушаны оттегімен қамтамасыз ету арқылы емнің тиімділігін арттыруы мүмкін.

Сәулелік терапияның негізгі асқынуларының бірі — жоғары энергиялы сәулелердің әсерінен сау жасушалардың да зақымдануы. Гипербариялық оттегі терапиясы сәулелік терапияның негізгі асқынуларының бірі болып табылатын сау жасушалардың бұл зақымдануын жеңілдетуге көмектесуі мүмкін.

Асқынуларды басқару

Гипербариялық оттегі терапиясының қатерлі ісікті емдеуде қолданылатын негізгі салаларының бірі — асқынуларды басқару. Химиотерапия мен сәулелік терапия — қатерлі ісік жасушаларымен күресіп, оларды жою үшін қолданылатын негізгі емдеу процедуралары. Алайда химиотерапияда қолданылатын дәрілер және/немесе сәулелік терапиядағы жоғары энергиялы сәулелер қатерлі ісік жасушаларымен қатар сау жасушаларды да зақымдауы мүмкін. Соның салдарынан ем сеанстарынан кейін науқастарда кейбір асқынулар байқалуы мүмкін. Қатерлі ісікті емдеуге байланысты негізгі асқынулар мыналар:

• Шаршау — қатерлі ісікті емдеудің ең жиі кездесетін асқынуларының бірі. Оның басты себебі — иммундық жүйе қатерлі ісікпен күресе отырып, бір мезгілде емнен зақымданған жасушаларды қалпына келтіруге тырысады. Бұл шаршау, әлсіздік сияқты белгілерге әкелуі мүмкін.

• Әсіресе сәулелік терапия кезінде жоғары энергиялы сәуле түскен аймақтарда теріде жаралар пайда болуы мүмкін.

• Шаш түбірлері сәулелік терапия мен химиотерапияға сезімтал. Бұл қатерлі ісікті емдеу кезінде немесе одан кейін шаштың түсуіне әкелуі мүмкін. Шаштың түсуі көбінесе уақытша болады, емнен кейін науқастың шашы қайта өсе бастауы мүмкін.

Жоғарыда аталғандардан бөлек, қатерлі ісікті емдеу кезінде жүрек айну, тәбеттің болмауы, құсу сияқты белгілер де жиі кездеседі. Бүгінде қатерлі ісікті емдеудің жанама әсерлерін жою үшін дәрілік ем, дәрумендік қолдау сияқты көптеген әдістер қолданылады. Қатерлі ісікті емдеу кезінде немесе одан кейін пайда болатын асқынуларды басқаруда қолданылатын әдістердің бірі — гипербариялық оксигенация. Сонымен, гипербариялық оттегі терапиясы қатерлі ісікті емдеудің асқынуларын басқаруға қалай көмектеседі? Науқасқа барокамера ішінде 100% таза оттегі беруге негізделген бұл терапияның артықшылықтарының бірі — ағза тіндеріне көбірек оттегі тасымалдауға көмектесуі. Оттегіге бай тіндер мен жасушалар өздерін оңайырақ қалпына келтіреді. Осылайша химиотерапия мен сәулелік терапия кезінде зақымданған тіндердің жазылу процесі жеделдеуі мүмкін. Сонымен қатар гипербариялық оттегі терапиясы ағзада қабынуға қарсы (қабыну мен ісінуді азайтатын) әсер көрсетуі мүмкін. Осы қасиетінің арқасында ГБОТ қатерлі ісікті емдеуге байланысты ауырсыну сияқты белгілерді жеңілдетуге де көмектесуі мүмкін. Гипербариялық оттегі терапиясы — қатерлі ісікті емдеуде негізгі ем ретінде де, демеуші ем ретінде де тиімді болуы мүмкін процедура. Дегенмен қатерлі ісікті емдеу әдістері науқастың жағдайына қарай жеке анықталады. Ем барысында гипербариялық оксигенацияны қолдану туралы шешімді тәжірибелі онколог қабылдауы маңызды. Гипербариялық оттегі терапиясы туралы толық ақпарат алу үшін бейінді маман дәрігерге жазылып, қажетті тексерулерден өтуді ұмытпаңыз.

Мамандарымыздан сұраңыз