Сервикалды фораминотомия – мойын грыжасы салдарынан жұлынға түсетін қысымды жою үшін қолданылатын хирургиялық әдіс. Ота кезінде жұлын жүйкесінің өту жолы кеңейтіліп, қысымның әсері азайтылады. Бұл әсіресе қолдың ауыруы, ұюы және созылмалы мойын ауруымен зардап шегетін науқастарға таңдалады.
Бұл мақалада сервикалды фораминотомия деген не, не үшін жасалады, кімдерге қолданылады, ота процесі қалай өтеді және одан кейін ауруханада қалу мерзімі сияқты сұрақтарыңызға жауап табасыз. Сонымен қатар отаның қауіптері мен сауығу процесін де егжей-тегжейлі қарастырамыз.
Сервикалды Фораминотомия Деген Не?
Фораминотомия – жұлын жүйкелерінің қысылуы нәтижесінде пайда болатын ауруларды емдеуге арналған хирургиялық операция. Фораминотомия термині жүйке тамырлары жұлыннан шығатын омыртқадағы саңылауларды білдіретін форамен сөзінен шыққан.
Ал сервикалды фораминотомия әсіресе мойын аймағындағы омыртқа мәселелеріне бағытталады. Бұл процедурада хирург жүйке қысылуын жеңілдету мақсатында форамен деп аталатын саңылауларды кеңейтеді. Осылайша ауырсыну басылып, функция жақсарады.
Ота кезінде мойынның артындағы тері кесіліп, пластинканы көру үшін көрші мойын бұлшықеттері екі жаққа ажыратылады. Содан кейін арнайы сүйек кесетін құралдармен грыжаланған дискінің жүйкеге қысым жасайтын бөлігі және қалыптан тыс өскен сүйек өсінділері тазартылады.
Мойын Омыртқасындағы Жүйке Қысылуы
Мойын омыртқасындағы жүйке қысылуы жұлын аймағындағы тіндердің қысым жасауы нәтижесінде пайда болады. Бұл қысым жұлынның қалыпты жұмысына кедергі келтіреді және ұзақ мерзімді перспективада тұрақты зақым келтіру ықтималдығы да үлкен.
Жүйке қысылуына әкелетін жағдайлардың қатарына грыжаланған дискілер, сүйек өсінділері және жұлын стенозы жатады. Форамен деп аталатын бұл сүйек өзектерінің өлшемі кішірейгенде, жүйке тамырлары үшін жеткілікті орын қалмайды. Нәтижесінде бұл құрылымдарға қысым түседі.
Сервикалды аймақтағы жүйке тамырына түсетін қысым әдетте мойын немесе қолдың ауыруы, ұю, әлсіздік және шымырлау сезімі түрінде көрініс береді. Қолдардағы бұлшықет әлсіздігі күнделікті әрекеттер мен өмір сапасына кері әсерін тигізеді.
Отаның Мақсаты
Сервикалды фораминотомия отасының негізгі мақсаты – жұлын мен жүйке тамырларына түсетін қысымды жою. Ол грыжаланған дискілер, сүйек өсінділері немесе жұлын стенозы сияқты жүйке тамырының қысылуын тудыратын жағдайларды емдеуді мақсат етеді.
Ота ауырсынуды жеңілдету және функцияны қалпына келтіру арқылы өмір сапасын жақсартуды көздейді. Сондай-ақ неврологиялық симптомдарды түзету немесе оның өршуіне жол бермеу – бұл отаның маңызды мақсаттарының бірі.
Әсіресе қолдары ауыратын және мойын ауруы аз науқастарға таңдалады. Бұл отаның басты артықшылығы – мойынның бірігіп кетуін талап етпейтіндігі және осылайша мүмкіндігінше көп қозғалысты сақтап қалуы болып табылады.
Сервикалды фораминотомия консервативті емдеу әдістеріне жауап бермейтін маңызды жүйке қысылуы белгілері бар науқастар үшін қолайлы нұсқа болып табылады. Кейбір жағдайларда сервикалды ламинэктомия сияқты басқа да омыртқа хирургиясы әдістерімен бірге қолданылуы мүмкін.
Сервикалды Фораминотомия Қандай Жағдайларда Жасалады?
Мойын Грыжасы және Жүйке Қысымы
Мойын омыртқасындағы дискілер тозған немесе грыжаланған кезде жүйке тамырларына қысым жасай алады. Бұл жағдайда жұлынға түсетін қысымды жою үшін сервикалды фораминотомия қолданылады. Диск грыжаланған кезде сезімтал жұлын жүйкелеріне қысым түсіретіндіктен, зақымдалған жүйкеге байланысты мойын, иық, қол және арқада ауырсыну байқалуы мүмкін.
Жүйке тамырына қысым түскен науқастарға ота жасау туралы шешім қабылдаған кезде, қысымның туындауына себеп болған жағдай жұмсақ грыжа тінінен бе, әлде қатты сүйек тінінен бе, соны ажырату қажет. Егер сүйек тініндегі остеофит бұл ауырсынуға әкелсе, хирургиялық опция басымырақ болуы мүмкін.
Алдыңғы сервикалды фораминотомия негізінен сервикалды радикулопатиямен байланысты. Бұл жағдай сервикалды омыртқадағы жүйке тамырының компрессиясына салдарлы зақымдануымен байланысты. Posterolateral osteofit шығындылары немесе диск фрагментіне байланысты дамыған бір жақты радикулопатия жағдайларында ота жасау көрсеткіші бар.
Созылмалы Мойын Ауруы
Созылмалы сипат алған мойын ауруы туралы айтқанда алдымен ойға келетін ауру – мойын грыжасы. Физиотерапия және дәрі-дәрмектермен бақылауға алынбайтын, өмір сапасына әсер ететін ауырсынулар хирургиялық араласуды қажет етуі мүмкін.
Тұрақты ауырсыну мен әлсіздік күнделікті әрекетке әсер етсе, консервативті емге қарамастан ауырсынулар азайламаса хирургиялық опциялар ұсынылады. Науқаста ауырсыну, әлсіздік, шымырлау және ұю пайда болады. Уақыт өте келе бұл ауырсынулар мен белгілер жамбас сияқты дене басқа бөліктерінде де өзін көрсете бастауы мүмкін.
Қолдың Ауыруы және Ұюы
Мойын ауруы мен қолдың ауыруы мойын грыжасы бар екенін ойға түсіреді. Әдетте мойын немесе қол арасы, ұю, әлсіздік және шымырлау сезімі түрінде көрініс береді. Мойыннан басталып қолға тарайтын ауырсынулар мойын аймағындағы дискілердің жүйке тамырларына қысым жасауынан пайда болады.
Қол мен алақанда ұю немесе шымырлау, қол бұлшықеттерінде күштің жоғалуы сияқты белгілер байқалады. Мұндай ауырсыну кезінде науқас қолын көтеруге қиналатынын сезінуі мүмкін. Мойын грыжасының асқынған науқастарында қолдары ұйып, күші жоғалуы мүмкін.
Мойынды қозғалтқан сайын күшейетін ауырсыну, саусақтар мен қолдарда сезілетін ұю, әсіресе қол және саусақтардағы әлсіздік ота жасау туралы шешім қабылдауда әсерлі факторлар болып табылады. Заттарды ұстауға қиналу, қолдарда рефлекстің жоғалуы және заттарды еріксіз түсіріп алу белгілері де маңызды.
Консервативті Емдеу Әдістерінің Сәтсіз Аяқталуы
Сервикалды радикулопатияның табиғи ағымы өте қатерсіз екенін білу маңызды. Науқастардың басым көпшілігі (75-90%) отасыз емдеу әдістерімен уақыт өте келе толық жазылып кетеді. Сондықтан ота тек белгілі бір және міндетті жағдайларда ғана соңғы шара ретінде қарастырылады.
Кем дегенде 6-12 аптаға созылған күшті консервативті емге жауап бермейтін, шыдағысыз қолдың ауыруы ота көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Медикаментозды емге көнбейтін, қолға берілетін ауырсыну және күштің жоғалуы орын алған жағдайда жабық мойын грыжасы хирургиясы туралы шешім қабылданады.
Үдемелі немесе айқын моторлық күштің жоғалуы, жұлын қысымы белгілері бар миелорадикулопатия науқастары хирургиялық бағалауды талап етеді. Неврологиялық тапшылық орын алса, консервативті емді күтпестен ота қажет болуы мүмкін.
Сервикалды Фораминотомия Кімдерге Қолданылады?
Жүйке Тамырына Қысым Түскен Науқастар
Науқасты дұрыс таңдау сервикалды фораминотомия отасының сәтті өтуі үшін шешуші фактор болып табылады. Әсіресе бір жақты шағымы бар және бір немесе екі деңгейлі түбірлік қысымы бар науқастарда бұл әдістің мәні зор. Науқастың шағымдары хирургиялық алды бейнелеу зерттеулерімен бірге бағалануы және латеральды өзекті немесе форамендегі жүйке тамырының қысымы да расталуы тиіс.
Латеральды орналасқан диск грыжалары мен оқшауланған фораминалды тарылуларда задний (артқы) сервикалды фораминотомия таңдалатын тәсілдер болып табылады. Жас науқастарда латеральды орналасқан жұмсақ диск фрагменті бар болған кезде артқы кіру әдісінің сәттілік пайызы алдыңғы дискэктомияға қарағанда жоғарырақ болады. Науқастың жасы ұлғайған сайын және фораминалды сүйек стенозы артқан сайын хирургиялық сәттілік төмендейді.
Орталық өзектің тарылуынсыз көп деңгейлі фораминалды тарылуларда бұл әдісті қолдануға болады. Сонымен қатар алдыңғы дискэктомия және спондилодез (біріктіру) хирургиясынан кейін жалғасатын түбірлік симптомдарда да бағалануы мүмкін. Науқас дұрыс таңдалған жағдайда 91-97%-ға дейінгі мөлшерде симптоматикалық жақсару қамтамасыз етіледі.
Сервикалды Радикулопатия Науқастары
Сервикалды радикулопатия науқастары бұл отаның негізгі мақсатты тобы болып табылады. Барлық сауықтыру емдеріне жауап бермеген табанды радикулярлы ауырсыну және үдемелі неврологиялық тапшылық негізгі көрсеткіштер болып табылады. Фораминалды қысымға байланысты радикулярлы симптомдардың болуы кезінде декомпрессия сәтті нәтижелер береді.
Жұмсақ фораминалды диск грыжалары сыртқа шығарылуы мүмкін және остеофит немесе фасет артропатиясына байланысты фораминалды стенозда декомпрессия қамтамасыз етіледі. Жедел жұмсақ фораминалды диск грыжасы үшін симптомдардың кенеттен пайда болуы – тән белгі. Сондықтан ота жасалмас бұрын қабынуға қарсы ем, физиотерапия, эпидуральды инъекциялар немесе түбірлік блоктар сияқты консервативті емдеу әдістерін қолданып көру қажет.
Отаға Қолайсыз Жағдайлар
Екінші жағынан, кейбір жағдайларда сервикалды фораминотомия орынсыз болып табылады. Алдыңғы орталық қысымға байланысты миелопатия жағдайларында бұл әдіске қарсы көрсеткіш бар. Сервикалды деформация және тұрақсыздық болған жағдайда задний ламинафораминотомия ұсынылмайды.
Трахеостомияның болуы, бұрын жасалған сервикалды радиотерапия және цервикоторакалды түйісудегі диск грыжалары қарсы көрсеткіштер болып табылады. Хирургия, анестезия немесе асқыну қаупін арттыратын маңызды медициналық қосалқы аурулары бар науқастар қолайлы үміткер болмауы мүмкін. Екі жақты симптомдары бар науқастар тек бұл отадан ғана пайда көре алмауы мүмкін.
Экструзияланған немесе жылжыған диск грыжасы, спондилолистез, жұлынның тары өзегі бар науқастарға ұсынылмайды. Диск биіктігі 50%-дан астам азайған, бұрын сол аралықтан хирургиялық ота жасау тарихы бар және қан кету диатезі бар науқастарға да қолданылмауы тиіс.
Сервикалды Фораминотомия Отасы Қалай Жасалады?
Ота Алдындағы Дайындық
Ота жасау туралы шешім қабылданғаннан кейін науқас егжей-тегжейлі дайындық процесінен өтеді. Хирургпен өтетін кездесуде медициналық тарих, қолданылатын дәрі-дәрмектер және отаға қатысты алаңдаушылықтар талқыланады. Бұл кезеңде науқас физикалық тексеруден және МРТ немесе КТ сканерлеу сияқты бейнелеу жұмыстарын қоса алғанда, кешенді медициналық бағалаудан өтеді.
Ота мен сауығу процесіне әсер етуі мүмкін анемия немесе ұю бұзылыстары сияқты астында жатқан денсаулық мәселелерін тексеру үшін қан анализі жасалады. Рецептсіз берілетін дәрілер мен қоспаларды қоса алғанда, барлық дәрі-дәрмектердің толық тізімін беру өте маңызды. Науқастар ота жасалардан бұрын белгілі бір уақыт аралығында, әдетте алдыңғы түн ортасынан кейін тамақ жемеу немесе сұйықтық ішпеу туралы нұсқау алады.
Сервикалды фораминотомия әдетте жалпы анестезия астында жасалатындықтан, науқастар процедурадан кейін үйлеріне қайтуы үшін біреуді ұйымдастыруы қажет. Отадан кейін кем дегенде 24 сағат бойы көлік жүргізбеу немесе ауыр техникаларды басқармау қажет. Сонымен қатар үйде ыңғайлы демалыс аймағын құру, қажетті заттарға оңай қол жеткізуді қамтамасыз ету және сүрініп қалу қаупін тудыратын кедергілерді жою да дайындық процесінің бөлігі болып табылады.
Ота Процесі
Процедура күні науқас хирургиялық орталыққа немесе ауруханаға келіп, тіркеу жұмыстарын аяқтайды. Медбике соңғы бағалауды жасайды, өмірлік маңызды көрсеткіштерді тексереді және процедураны растайды. Ота бөлмесіне кіргеннен кейін анестезиолог жалпы анестезия қолданады. Науқас ота столына әдетте етпетінен жатқызылады, өйткені бұл позиция хирургқа омыртқаға ең қолайлы қолжетімділікті қамтамасыз етеді.
Хирург мойынның артындағы теріні кеседі. Кесінді процедураның орналасқан жеріне және ауқымына байланысты әдетте 1-2 см ұзындықта болады. Содан кейін хирург жұлын жүйкелері жұлыннан шығатын форамен саңылауына жету үшін бұлшықеттерді және тіндерді мұқият шетке тартады. Көрші мойын бұлшықеттері омыртқаны қоршайтын ламина деп аталатын сүйектің артқы бөлігін көру үшін екі жаққа ажыратылып тартылады.
Әрі қарай арнайы сүйек кесетін құралдармен грыжаланған дискінің жүйкеге қысым жасайтын бөлігі және қалыптан тыс өскен сүйек өсінділері қырынып тазаланады. Хирург жүйке қысылуына себеп болатын сүйек өсінділерін, грыжаланған диск материалын немесе басқа кедергілерді алып тастау арқылы зақымдалған жүйкеге түсетін қысымды жеңілдетеді. Жүйкеге түсетін қысым жойылғаннан кейін кесінді жіппен немесе қапсырмамен жабылады және ота аймағын қорғау үшін стеrilді таңу материалы қолданылады.
Отадан Кейінгі Алғашқы Сағаттар
Процедурадан кейін бірден науқас сауығу бөлмесіне ауыстырылады. Мұнда анестезия әсерінен оянған кезде бақылауда ұсталады және өмірлік маңызды көрсеткіштері жүйелі түрде тексеріледі. Отадан кейінгі ауырсыну қалыпты жағдай болып табылады және тамыр арқылы немесе ауыз арқылы берілетін ауырсынуды басатын дәрілермен бақылауға алынады.
Мойын аймағындағы кесінді мен омыртқа тұрақтылығын сақтау үшін әдетте мойындық (шейный воротник) қолдану ұсынылады. Осылайша мойын қозғалыстары шектеліп, сауығуға көмектеседі. Отадан бірнеше сағат өткен соң сұйық тағамдармен басталып, көңіл-күй көтерген сайын қатты тағамдарға көшіледі. Қанның ұю қаупін азайту және ішек қозғалыстарын реттеу мақсатында, әдетте отадан бірнеше сағат өткен соң немесе ертеңіне медбике немесе физиотерапевттің көмегімен төсек ішінде шағын қозғалыстар жасау және қысқа серуендерге шығу ынталандырылады.
Сервикалды Фораминотомиядан Кейін Ауруханада Қалу
Ауруханада қалу мерзімі әдетте 1 мен 3 күн аралығында өзгереді. Науқастардың көпшілігі ота жасалған күні үйіне қайта алады, бірақ кейбіреулерінің бақылау мақсатында бір түн ауруханада қалуы қажет болуы мүмкін. Ауруханада қалу 1-2 күн деп те көрсетілуі мүмкін.
Дәрігерлер науқастың ауырсынуын бақылау қамтамасыз етілгеніне, негізгі қозғалыстарды өз бетінше жасай алатынына және асқыну қаупі жоқ екеніне көз жеткізгеннен кейін үйге шығару туралы шешім қабылдайды. Науқастардың үйге қайтар жолында оларға серік болатын және алғашқы сауығу кезеңінде көмектесетін біреудің болуы қажет.
Отаның Қауіптері мен Асқынулары
Кез келген хирургиялық процедура сияқты сервикалды фораминотомия да белгілі бір қауіптерді тудырады. Науқастардың 90%-дан астамы асқынусыз жазылғанымен, ықтимал қауіптерді білу маңызды. Шағын асқынулардың байқалу пайызы 3-4% шамасында болса, күрделі асқынулардың қаупі 1-2% құрайды.
Ота Кезінде Пайда Болуы Мүмкін Қауіптер
Ота барысында жүйке зақымдануы, тым көп қан кету және бас ми-жұлын сұйықтығының ағуы сияқты жағдайлар орын алуы мүмкін. Жүйке тамырына зақым келуі қолда ауырсыну, бұлшықет топтарындағы әлсіздік пен сезім бұзылыстарына әкеледі. Омыртқа артериясының жарақаттануы сирек кездесетін, бірақ күрделі асқынулардың бірі болып табылады.
Бас ми-жұлын сұйықтығының ағуы отадан кейін жара орнынан сыртқа ағып кетуі мүмкін. Бұл жағдайда жұлын катетері немесе жара орнын жөндеу үшін қосымша араласу қажет болуы мүмкін. Қан кету қаупі төмен болғанымен, қабынуға қарсы дәрілерді қолдану бұл қауіпті арттыруы мүмкін.
Жұлынның зақымдануы сирек кездеседі, бірақ сал болып қалуға әкелуі мүмкін. Әсіресе семіздігі бар науқастарда етпетінен жатқан жағдайда тым көп қан жоғалуы орын алуы мүмкін. Ауа эмболиясы және гипотензияға байланысты жұлын искемиясы да отырған позицияның қауіптеріне жатады.
Отадан Кейінгі Асқынулар
Отадан 6 апта өткен соң науқастардың 18%-ында мойынның тітіркенуі байқалады. Алғашқы 30 күн ішінде науқастардың 8%-ында қалдық радикулярлы ауырсыну жалғасады және хирургиялық қайта қарауды қажет етуі мүмкін. Жаңа неврологиялық тапшылықтың пайда болуы – сирек кездесетін жағдай.
Инфекция терінің кесілген аймағында, ота аймағында немесе сүйекте дамуы мүмкін. Менинегит және абсцесс түзілуі сияқты күрделі инфекция қауіптері де бар. Отадан кейін мойында деформация дамуы мүмкін және сервикалды омыртқаның тұрақсыздығына бағытталған қосымша хирургиялық әрекет қажет болуы мүмкін.
Уақытша жүйке тамыры салдануы – ең жиі кездесетін неврологиялық асқыну. Олар әдетте 6 күн içinde түзеледі. Ең ұзын түбір болып табылатын C5 көбірек зардап шегеді. Тыныс алудың қиындауы немесе пневмония әдетте уақытша болады.
Қауіп Факторлары
Ота алдындағы радикулярлы ауырсынудың ұзақтығы жағымсыз нәтиже үшін қауіп факторы ретінде анықталған. Қоса жүретін спондилолистез немесе медиолатеральды диск протрузиясы хирургиялық сәтсіздік пен асқыну қаупін арттырады. Фасет буынының агрессивті резекциясына байланысты сервикалды жұлын тұрақсыздығы пайда болуы мүмкін.
Жиі Қойылатын Сұрақтар
Ота Уақыты Қаншаға Созылады?
Науқастар ота алдында ең көп қызықтыратын мәселелердің бірі – операцияның қанша уақытқа созылатыны. Сервикалды фораминотомия отасы әдетте бірнеше сағат ішінде аяқталады. Уақыты қанша деңгей емделетініне және отаның күрделілігіне байланысты өзгереді.
Бір деңгейлі араласу қысқарақ уақытты алса, көп деңгейлі операциялар табиғи түрде ұзағырақ уақытты алады. Хирургтың тәжірибесі мен қолданылатын техника да уақытқа әсер етеді. Науқастардың ота бөлмесіне кіру және анестезияға дайындық үшін қосымша уақыты есепке алынуы тиіс.
Сауығу Процесі Қалай Өтеді?
Сауығу процесі жасалған отаның түріне қарай өзгереді. Науқастар әдетте бірнеше апта мен бірнеше ай ішінде сауығуды көрсетеді. Алғашқы күндері ота аймағында ісіну мен ыңғайсыздық қалыпты жағдай.
Алғашқы апта бойы демалуға көңіл бөліп, белсенділік деңгейін біртіндеп арттыру қажет. Қан айналымын қолдау үшін жеңіл серуен ұсынылады, бірақ ауыр көтеруден немесе шаршататын әрекеттерден аулақ болыңыз. Екінші аптаға келгенде, көптеген науқас ауырсыну мен ыңғайсыздықтың едәуір азайғанын сезіне бастайды.
Хирургиялық отадан кейінгі сауығу процесінде физиотерапия және жүйелі бақылаулар ұсынылады. Осылайша омыртқа аймағындағы бұлшықеттерді күшейтуге және қозғалғыштықты арттыруға мүмкіндік туады.
Отадан Кейін Ауырсыну Бола ма?
Отадан кейінгі ауырсыну қалыпты жағдай және дәрігер тағайындаған ауырсынуды басатын дәрілермен бақылауға алынады. Әдетте рецепт бойынша берілетін дәрілермен бақылауға алуға болады. Ота аймағында ыңғайсыздықты сезінуіңіз мүмкін, бұл жағдай уақыт өте келе біртіндеп азаяды.
Отадан кейін тынығу және жеткілікті ұйықтау ағзаның сауығу процесін қолдайды. Тынығу ауырсынудың азаюына және сауығудың тезсуіне көмектеседі. Дұрыс тамақтану және жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішу де сауығу процесін қолдайтын маңызды факторлардың қатарына жатады.
Қалыпты Әрекеттерге Қашан Оралуға Болады?
Жұмысқа оралу мерзімі әртүрлі болады. Отырып жұмыс істейтіндер үшін әдетте 2-4 апта, физикалық жұмыс істейтіндер үшін 6-12 апта еңбек демалысы (больничный) беріледі. Көптеген науқас 1-2 апта ішінде жеңіл жұмыстарға орала алса, физикалық тұрғыдан ауыр жұмыстарда істейтіндердің 4-6 апта немесе одан да көп уақытқа мұқтаж болуы мүмкін.
Отадан 2-4 апта өткен соң қысқа мерзімді компьютерді қолдануға кірісуге болады. Серуендеу сияқты жеңіл әрекеттерді 2-4 аптадан кейін бастауға болады. Жүзу 6-8 аптадан кейін қолайлы болуы мүмкін. Салмақ көтеру, жүгіру және контактілі спорт түрлері үшін әдетте 3-6 ай күту қажет.
Көлік жүргізу үшін әдетте кем дегенде 2-4 апта күту ұсынылады. Хирургтың рұқсаты алынуы тиіс.
Қысқша Айтканда Сервикалды Фораминотомия
Сервикалды фораминотомия – консервативті емдеу әдістеріне жауап бермейтін мойыннан туындайтын жүйке қысылуы үшін тиімді шешім. Сөзсіз, ота жасау туралы шешім қабылдамас бұрын кем дегенде 6-12 апталық сауықтыру емін қолданып көру қажет. Науқас дұрыс таңдалған жағдайда сәттілік пайызы өте жоғары болады.
Сауығу процесі әр адамда әртүрлі өтеді, бірақ науқастардың көпшілігі бірнеше апта ішінде айтарлықтай жақсаруды сезінеді. Отырып жұмыс істейтін жұмыстарда жұмыс істесеңіз, 2-4 аптадан кейін жұмысқа орала аласыз. Физикалық жұмыс істесеңіз бұл мерзім 6-12 аптаға жетуі мүмкін.
Дәрігеріңіздің ұсыныстарын орындауыңыз, жүйелі түрде бақылауға баруыңыз және физиотерапия бағдарламасын толық аяқтауыңыз сәтті нәтиже үшін сыни маңызға ие.
