Адам емшегінде емшек ұшы аймағы ‘nipple’ деп аталатын ең шеткі бөлік пен оның айналасындағы қалыпты тері тінінен гөрі қою түсті ‘areola’ деп аталатын аймақтан тұрады. Салбырамаған емшектерде емшек ұшы әдетте 4-қабырға аралығында орналасады. Емшектер өсіп, салбыраған кезде емшек басының орны да өзгереді; ол төмен түседі. Жас, тері түсі, гормоналдық өзгерістерге байланысты емшек басының түсі мен өлшемі өзгереді. Емшек басында 10–15 сүт өзегі аяқталады. Оның айналасындағы areola диаметрі 2–6 см болуы мүмкін. Areola аймағында емшек басын майлап қорғауды қамтамасыз ететін бездердің ашылатын жері – Монтгомери түберкулалары деп аталатын төмпешіктер бар. Емшек ұшы емізу және эстетикалық көрініс үшін де әйелдерде маңызды аймақ болып табылады. Емшек тінінде орналасуы, өлшемі, пішіні және түсі арқылы емшектің сыртқы көрінісін қалыптастыратын ең маңызды бөлік болып табылады. Осы аймақтың эстетикалық деформациялары және оларды түзету осы тұрғыдан пациенттердің де, пластикалық хирургтардың да қызығушылығын туғызды. Жиі кездесетін мәселелер мен олардың емі төмендегідей:
Аксессуарлық емшек ұшы:Кейбір адамдарда ‘сүт сызығы’ деп аталатын қолтықтан шап аймағына дейін созылатын сызық бойымен артық емшек ұшы болуы мүмкін. Туа біткен бұл жағдай елеулі денсаулық мәселесін туғызбайды. Эстетикалық тұрғыдан көңіл-күйді бұзатын бұл жағдай жергілікті анестезия астында емшек басының артық тінін алып тастау арқылы түзетіледі.
Inverted Nipple (Емшек басының ішке кіруі) түзетілуі: Емшек ұшы кейбір әйелдерде батыңқы немесе толық ішке бағытталған болуы мүмкін. Мұның себебі – емшек ұшын ішке тартатын сүт өзектері мен емшек ұшын сыртқа тартатын, емшек ұшының ішінде орналасқан бұлшықеттер арасындағы теңгерімсіздік. Теңгерімсіздік өзектердің емшек ұшын күшті ішке тартуынан туындайды. Емшек ұшының батуының белгілі ең жиі себебі – бұрын өткен емшек инфекциясы. Инфекция сүт өзектерінде бітелу мен қысқаруға әкеледі. Ал сүт өзектерінің қысқаруы емшек ұшының батыңқы немесе толық ішке бағытталған болуына себеп болады. Ересек жаста, кейін пайда болған, әсіресе бір жақты емшек ұшы тартылулары емшек қатерлі ісігіне күдік туғызуы тиіс. Қажетті тексеру және диагностика әдістері осы бағытта жүргізілуі тиіс. Емшек ұшының батуын дәрежелеу төмендегідей:
Дәреже: Емшек ұшы оңай сыртқа шығарылады. Сыртта қалады, бірақ кішкене итермелеумен қайтадан батады.
Дәреже: Емшек ұшы оңай сыртқа шығарылмайды. Шығарылған кезде бірден қайтадан ішке батады.
Дәреже: Емшек ұшы сыртқа шығарылмайды. Бұл жағдайда емшек ұшында жетілген сүт өзектері болмағандықтан, әдетте емшек ұшынан сүт бөлінбейді. Операция сүт бөлінуін қамтамасыз етпейді.
Емі:
Хирургиялық емес: Теріс қысым жасайтын арнайы ‘suction’ құрылғылары 1-дәрежелі емшек басының батуында операциясыз табысқа жете алады. Сүт өзектерін созу арқылы әсер етеді. 2- және 3-дәрежелерде тиімсіз.
Хирургиялық: Хирургиялық жолмен емшек ұшын ішке тартатын сүт безі өзектері кесіліп, сонымен бірге аймақтық флаптармен емшек ұшының батуы түзетіледі. Бұл жергілікті анестезия астында жасалатын қысқа мерзімді операция. Процедура бұрын сүт бере алмаған пациенттерге келесі ықтимал емізу кезеңінде емізуге және сүттің пайда болуына мүмкіндік бермейді. Сүт беретін өзектердегі тартылу кесіліп түзетілетіндіктен, келесі емізу кезеңінде сүт келмеу ықтималдығы да бар. Сондықтан емізе алатын және емшек басынан сүт келетін әйелдерде емшек басының батуын емізу кезеңінен кейін түзету ұсынылады.
Емшек ұшын кішірейту (редукциясы): Ер және әйелдерде емшек ұшының әртүрлі өлшемде болуы байқалуы мүмкін. Бұл тар киім кию кезінде түрлі қиындықтар туғызуы, сондай-ақ пациенттерде ыңғайсыздық, ұялу сияқты психологиялық қиындықтарға әкелуі мүмкін. Емшек ұшы (nipple) тым кең, тым ұзын немесе асимметриялы болуы мүмкін. Оның айналасындағы areola бөлігі тым кең, асимметриялы болуы немесе айналасындағы қалыпты тері тінінен бөлініп, күмбез тәрізді көрініс беруі мүмкін. Емшек ұшын кішірейту әдетте жергілікті анестезиямен жасалатын, бір күндік хирургия. Проблемалы емшек ұшы немесе areola бөлігі кішірейтіліп орындалады. Әдетте өздігінен еритін жіптер қолданылады және пациент күнделікті өміріне ең кеш 1 апта ішінде оралады.
Түтікше тәрізді емшек деформациясы: Түтікше тәрізді емшек кейбір әйелдерде бала шағында, емшек тіндерінің дамуы баяулауына байланысты, емшек тіні емшек ұшы мен айналасындағы areola тінінің айналасына жиналған күйде байқалады. Даму мәселесі әсіресе емшектің төменгі бөлігінде болады және таңғыш тәрізді емшекті қысып, қалыпты көріністе болуына кедергі жасайды. Емшек тіні емшек ұшының астына грыжаланып, қысылған сияқты болады. Кеуде торы үстінде екі емшек бір-бірінен тым алыс тұрады. Әртүрлі дәрежеде байқалатын бұл деформация әдетте әйелдерде емшектің кішкентайлығы мен салбырау шағымын туғызады. Бір жақты немесе екі жақты байқалуы мүмкін. Емі жалпы анестезия астында мәселенің дәрежесіне қарай және бір немесе екі жақты хирургиямен мүмкін болады. Кейбір жағдайларда areola кішірейту жеткілікті болуы мүмкін, ал кейбірінде силикон емшек протезімен ұлғайту, емшекті тіктеу, кейде емшекті кішірейту операциясы қажет болуы мүмкін. Емшекті ұлғайту және тіктеу операциялары осы жағдайларда басқаша орындалуы тиіс. Қысушы байлам ашылмай жасалған операциялар сәтсіз, тіпті деформацияның одан әрі айқындалған нәтижелерін беруі мүмкін. Емшек негізі кеңейтіліп, емшектер арасындағы бөлінген аймақ тарылтылып, пациенттің денесіне сай идеалды көрінісі бар емшек пішіні қалыптастырылуы тиіс.
Емшек ұшын қалыптастыру: Әдетте емшек қатерлі ісігінің хирургиясынан кейін, кейде Poland синдромындағыдай емшек ұшы мен айналасындағы areola тіні болмауы мүмкін. Мұндай жағдайларда емшек тіні жеткілікті болса немесе қамтамасыз етілген болса, емшек ұшының реконструкциясы жасалады. Кейбір пациенттерге емшек тінін қалыптастыруға қарамастан, емшек ұшын жасап беру қажет болмауы мүмкін. Бірнеше әдіс бар:
Медициналық татуаж (татуировка): Жеке өзі қолданылуы мүмкін, сондай-ақ қалыптастырылған ұшты айналдыра areola көрінісін беру үшін де пайдаланылуы мүмкін.
Тері графті (тін трансплантациясы): Пациенттің өз labia minora (ішкі ерін) тінінен алынған бөлік емшек ұшын қалыптастыру үшін қолданылады. Areola тінін қалыптастыру үшін іш немесе шап аймағынан алынған тері графтын көшіру қолданылады. Донор аймақтарда тігіс салу қажет. Бірнеше аймақта процедура жасалатындықтан, жалпы анестезия таңдалады.
Nipple sharing: Пациенттің қарсы жақ емшек ұшының бір бөлігін алу (nipple sharing) арқылы емшек ұшын қалыптастыру енді кең қолданылатын әдіс емес.
Жергілікті флап: Емшек ұшын қалыптастыру жоспарланған аймақтағы сау тері мен тері асты тінін пайдалану арқылы емшек ұшы бөлігі қалыптастырылады. Areola қалыптастыру татуаж немесе тері графты арқылы жасалуы мүмкін.
Май және дерма графты: Емшек ұшы бөлігінде толықтық қамтамасыз ету үшін май және терінің екінші қабаты дерма тінін шап, іш сияқты аймақтардан алып, басқа әдістерге көмекші ретінде пайдалануға болады. Жасушасыз (ацеллюлярлы) дермалды матрикс құрылымындағы, дене сыртындағы зат емшек ұшы бөлігіне проекция беру үшін қолданылуы мүмкін.
