Жамбас сынығы
Жамбас сынығы — жасқа қарай жиілігі артатын, өмірге қауіп төндіретін асқынуларға әкелуі мүмкін ауыр жарақат. Жас ұлғайған сайын сүйек құрылымында әлсіреулер дамиды, басқаша айтқанда остеопороз дамуы артқан сайын жамбас сынығы қаупі де арта бастайды. Қолданылатын дәрілер, нашар көру және тепе-теңдік мәселелері қарт адамдардың құлау ықтималдығын арттырады. Құлаудан кейін жамбас сынығы туындауы — жиі кездесетін, әсіресе қарт адамдар үшін қауіпті жағдай. Жамбас сынығы әдетте хирургиялық жөндеуді және физиотерапияны қажет ететін сынық түрі болып табылады. Сүйек тығыздығын сақтауға және құлауды болдырмауға бағытталған шаралар қабылдау арқылы жамбас сынығына қарсы сақтық шараларын қолдануға болады.
Жамбас сынығы дегеніміз не?
Жамбас сүйегінің кез келген жеріндегі сынық жағдайы жамбас сынығы деп аталады. Жамбас сынығы әдетте сан сүйегінің (бедрен сүйегінің) жоғарғы бөлігінің сынуы нәтижесінде пайда болады. Қарт адамдарда жиі кездесетін жамбас сынығы, ең алдымен, қатты ауырсынумен қатар басқа да ауыр белгілер береді. Пациенттің жас жағдайы сәйкес келген кезде жамбас сынығы бірден ота жасауды қажет ететін сынық болып табылады. Сыну орнына қарай хирургиялық араласу кезінде қолданылатын әдістер өзгеруі мүмкін.
Жамбас сынықтарының әртүрлі түрлері бар және олар әртүрлі аймақтарда дамуы мүмкін. Жоғарғы бедрен сүйегінің, яғни сан сүйегінің әртүрлі бөліктерінде сынықтар пайда болуы мүмкін. Жамбас сынығының ең кең таралған түрлеріне бедрен мойнының сынығы және интертрохантерлік сынық жатады. Бедрен мойнының сынығында бедрен басының дәл астындағы сүйек бөлігі сынады. Интертрохантерлік аймақта сыну болған жағдайда бедрен мойны мен бедрен сүйегінің ұзын тегіс бөлігі арасында сынық пайда болады.
Жамбас сынығы туындаған жағдайда бұл жағдайды кешіктірмей денсаулық сақтау мекемесіне жүгіну керек. Ауруханаға тасымалдау кезінде жағдайдың одан әрі нашарламауы үшін адамдарды кәсіби топ бар жедел жәрдем көлігімен ауруханаға жеткізу ұсынылады. Hisar Hospital Intercontinental жамбас сынығы саласында маманданған көптеген дәрігермен жұмыс істейді. Шұғыл араласуды қажет ететін осы жағдайда пациенттер Hisar ауруханаларында кәсіби қолдау ала алады.
Жамбас сынығының себептері мен қауіп факторлары қандай?
Жамбас сынығы өмірдің кез келген кезеңінде кездесетін мәселелердің бірі. Бірақ жас ерекшелігіне қарай жамбас сынығын туғызуы мүмкін қауіп факторлары өзгеруі мүмкін. Көлік апатындай қатты соққы алған жағдайда кез келген жастағы адамда жамбас сынығы пайда болуы мүмкін. Қарт адамдарда тік тұрған биіктіктен құлау салдарынан да жамбас сынығы дамуы мүмкін. Сүйек еруі ауыр деңгейде болатын адамдарда аяқ үстінде тұрғанда кішкене бұралу нәтижесінде де жамбас сынығы пайда болуы мүмкін.
Жамбас сынығын туғызуы мүмкін медициналық жағдайлар төмендегідей болып саналады.
Остеопороз: Халық арасында сүйек еруі деп те белгілі бұл ауру сүйектердің әлсіреуіне және сыну ықтималдығының артуына әкеледі.
Қалқанша без мәселелері: Медицинада гипертиреоз деп аталатын, қалқанша бездің қалыптыдан да қарқынды жұмыс істеуін сипаттайтын гипертиреоз жағдайы сынғыш сүйектерге әкелуі мүмкін.
Ішек бұзылыстары: D дәруменінің және кальцийдің сіңуін азайтатын ішек бұзылыстарына байланысты сүйектер әлсіреуі мүмкін, бұл өз кезегінде жамбас сынығын туғызуы мүмкін.
Тепе-теңдікке қатысты мәселелер: Паркинсон ауруы, инсульт және перифериялық нейропатия сияқты аурулар құлау қаупін арттыруы мүмкін.
Жамбас сынығына әкелуі мүмкін басқа факторлардың қатарында ұзақ уақыт қолданылатын кортизон дәрілері, бас айналуына әкелуі мүмкін дәрілер, ұйқы дәрілері, тыныштандырғыштар да бар. Балалық және жасөспірімдік кезеңнен бастап кальций мен D дәруменінің жеткілікті мөлшерде қабылданбауы және осындай дәрумен мен минералдардың үнемі тапшылығы сүйек массасын төмендетуі мүмкін. Жастық шақта жасалған тамақтану қателері кейінгі жылдары сүйек жоғалуына әкеліп, жамбас сынығы дамуы қаупін арттыруы мүмкін. Тамақтану мәселелеріне ұқсас түрде, қозғалыссыз өмір салты да сүйек пен бұлшық еттің әлсіреуіне себеп болып, құлау және сыну ықтималдығын арттыра алады.
Жамбас сынығына қатысты қауіп факторлары бар адамдар бұл мәселеге сана-сезімді болуы және алдын алуға бағытталған өмірлік өзгерістер жасауы қажет. Мүдделі адамдар Hisar Hospital Intercontinental’ға жүгініп, жамбас сынығының алдын алу үшін қандай шаралар қабылдау керектігі туралы ақпарат ала алады.
Жамбас сынығының белгілері мен диагностика әдістері қандай?
Жамбас сынығы туындаған кезде байқалатын белгілер айқын сезілетін деңгейдегі ауыр симптомдар болып табылады. Бұл симптомдар төмендегідей.
Құлаған жерден тұра алмау немесе жүре алмау
Жамбас пен шап аймағында қатты ауырсыну пайда болуы
Зақымданған жамбас жағындағы аяққа салмақ түсіре алмау
Жамбас аймағында және оның айналасында көгеру мен ісіну пайда болуы
Зақымданған жамбас жағындағы аяқтың қысқарақ болуы
Зақымданған жамбас жағындағы аяқтың сыртқа қарай бұрылуы
Жамбас сынығы белгілерінің кем дегенде біреуі болған жағдайда ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгіну керек. Жамбас сынығы бар-жоғына қатысты қажетті тексерулер жүргізілуі тиіс және қажет болған араласулар орындалуы керек. Жамбас сынығына күдік туындаған жағдайда ең алдымен дәрігер физикалық тексеру жүргізеді. Дәрігер қозғалыстың шектелуін, аймақтағы ісіну немесе аяқтың орналасуындағы өзгерістердің бар-жоғын тексереді. Қажетті тексерулерден кейін жамбас сынығы нақты анықталу үшін рентген және компьютерлік томография сканерлеу жүргізіледі. Алынған кескіндер арқылы жамбас сынығының диагнозы қойылуы мүмкін.
Жамбас сынығын емдеудің қандай нұсқалары бар?
Жамбас сынығын емдеу пациенттің жасына, жалпы денсаулығына және жарақат түріне байланысты өзгереді. Жамбас сынықтарының көпшілігі туындағаннан кейін бір немесе екі күн ішінде ота жасауды қажет ететін сынықтар болып табылады. Алайда кейбір адамдарда жасына және басқа денсаулық мәселелеріне байланысты ота жасау мүмкін болмауы мүмкін. Жамбас сынығына жүргізілген тексерулерден кейін дәрігер пациент үшін ең тиімді емдеу әдісін таңдайды. Осы тұста емдеу төмендегідей түрде өзгереді.
Хирургиялық араласулар: Жамбас сынықтарының көпшілігі хирургиялық араласуды қажет етеді. Жамбас сынығына арналған ота әдістері әртүрлі болып табылады және ота кезінде сүйектерді бекіту және орнында ұстау үшін металл бұрандалар, шегелер немесе пластиналар қолданылуы мүмкін. Осылайша, шиналармен иммобилизация жасалып, консервативті емдеу жүргізілген болады.
Жамбас протезі: Зақымданудың түріне байланысты ішінара немесе толық жамбас протезі қажет болуы мүмкін. Жамбас протезі отасынан кейін реабилитация орталығында физиотерапия алу міндетті.
Физиотерапия: Физиотерапия барысында физиотерапевт пациенттің қозғалғыштығын, икемділігін және күшін қайта қалпына келтіру мақсатында физиотерапия сеанстарын өткізеді. Әсіресе жамбас протезі отасынан кейін физиотерапевттің бақылауымен арнайы жаттығулар жасалуы керек.
Дәрілер: Жамбас сынығын емдеуде рецепт бойынша берілмейтін және рецептілік дәрілер де қажет болады. Ең алдымен ауырсыну белгісін азайту үшін ауырсынуды басатын дәрілер қолданылады. Ауырсынуды басқаруда да, аймақтағы қабынуды азайтуда да тиімді дәрілер арқылы ота кейінгі процесс те қолдау тапқан болуы мүмкін.
Жамбас сынығына ота жасалғаннан кейінгі сауығу және реабилитация
Жамбас сынығына ота жасалғаннан кейін пациенттер әдетте 4 немесе 7 күн аралығында ауруханада болады. Осы уақыт ішінде ауыр жағдайды басқаруды қамтамасыз ету үшін дәрігер әртүрлі ауырсынуды басатын дәрілерді жазып береді. Ауруханада болған кезден бастап сүйек пен бұлшық ет күшін қолдау үшін физиотерапия процесіне кірісіледі. Алғашқы 6 апта ішінде қарқынды физиотерапия бағдарламасы жүргізіледі және пациенттер күнделікті іс-әрекеттерін орындай алуы үшін көмекке мұқтаж болады. Осы процесс барысында баяу және бақыланатын қозғалыстармен сауығу кезеңі жүзеге асырылуы керек. Дәрігерлердің айтқанынан тыс шығу және ауыр жаттығуларды бастау жамбастың қазіргі денсаулығына теріс әсер етуі мүмкін. Ота кейінгі жүру қабілетінің дамуымен бірге физиотерапия процесіне өзгерістер енгізілуі мүмкін. Алайда ота жасалғаннан кейінгі алғашқы 3 айда әдетте физиотерапия тұрақты түрде жүргізіледі.
Жамбас сынығының ұзақ мерзімді салдарлары және өмір салтына әсері
Жамбас сынығы болған адамға өмірінің қалған кезеңінде абай болып әрекет ету қажет. Жамбас сынықтары қайталану мүмкіндігіне ие. Кәсіби ота жасалған жағдайда бұл қауіп барынша азайтылуы мүмкін. Отада протез қолданылған жағдайда протездің беріктігі 10 немесе 20 жыл аралығында өзгереді. Пациенттің өмір салтына байланысты бұл мерзім ұзаруы мүмкін. Пациенттер сынық алдындағы күнделікті іс-әрекеттерін орындай алу қабілетіне қол жеткізу үшін физикалық реабилитацияға мұқтаж. Әдетте ота жасалғаннан кейінгі 3 ай физиотерапия алу ұсынылады. Осылайша пациенттің өмір сапасы арттырылуы мүмкін. Ота жасалғаннан кейін қалыпты іс-әрекетке оралу шамамен 6 апталық кезеңге сүйенеді. Осы уақыт ішінде пациенттер күнделікті іс-әрекеттері үшін сыртқы көмекке мұқтаж болуы мүмкін. Алтыншы аптаның соңында олар тәуелсіздікке қол жеткізе бастап, күнделікті қажеттіліктерін өздері қанағаттандыра алады.
Жамбас сынығы ауыр денсаулық мәселесі болып табылады. Ота жасалған жағдайда ол отаны мамандығы бойынша ортопед-дәрігер жасауы керек. Hisar Hospital Intercontinental құрамында қызмет көрсететін ортопед-дәрігерлер пациенттердің бұрынғы өмірлеріне қайта оралуы үшін кәсіби көзқараспен қарайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жамбас сынығына ота жалпы анестезия жағдайында жүргізіледі. Осылайша пациент ота кезінде ешқандай ауырсыну мен азапты сезінбейді. Ота кезінде жамбас аймағына кесік жасалады. Сынықтың көлеміне қарай кесіктің өлшемі де өзгеруі мүмкін. Сынықтың құрылымына қарай қажет жағдайларда бұрандалар, пластиналар, протездер немесе шегелер арқылы сүйектің дұрыс орналасуы қамтамасыз етіледі. Сүйекте жасалған іс-шаралардан кейін кесік жабылып, ота аяқталады. Жамбас сынығына ота жасалғаннан кейін ауруханада болу мерзімі пациенттің денсаулық жағдайына қарай өзгереді. Әдетте пациенттер ота жасалғаннан кейін 4–7 күн аралығында ауруханада болады. Жамбас сынығына ота жасалғаннан кейін ауырсынуды бақылауда ұстау үшін дәрігер әртүрлі ауырсынуды басатын дәрілерді жазып береді. Дәрілік емдеуде әдетте ісінуді азайтатын дәрілер және ота аймағын зеңдететін жергілікті анестетиктер бірге қолданылады. Кейбір пациенттерде қанның ұюын болдырмауға бағытталған дәрілік емдеу де қолданылуы мүмкін. Жамбас сынығына ота жасалғаннан кейін пациенттер белгілі бір уақытқа реабилитация кезеңіне өтеді. Бұл кезең аясында физиотерапия бағдарламалары қолданылып, бұлшық еттердің күшеюіне, қозғалыс ауқымының ұлғаюына және жүру дағдыларының қайта қалпына келуіне мақсат қойылады. Реабилитация кезеңінің барысы пациенттің сауығу жағдайына және қозғалу қабілетінің артуына тура пропорционал болатындай етіп анықталады. Алайда әдетте жамбас сынығына ота жасалғаннан кейін пациенттер алғашқы бір ай бойы ауыр реабилитация кезеңіне түседі. Жамбас сынығына ота жасалғаннан кейін пациенттердің алғашқы кездерінде қозғалу қабілеті едәуір шектеулі болады. Жүргізілетін физиотерапия сеанстарының көмегімен бұлшық ет пен сүйектердің күшеюіне және қозғалғыштығының қамтамасыз етілуіне мақсат қойылады. Әдетте пациенттер ота жасалғаннан кейінгі 6 апта ішінде жеңіл күнделікті іс-әрекеттерді бастай алады. Іс-әрекеттің қарқынын арттыруда абай болу керек және дәрігер ұсыныстарын орындау қажет. Жамбас сынығы болған жасқа және пациенттің денсаулық жағдайына байланысты өмір сапасының әсер ету сипаты да өзгереді. Алайда, әсіресе алғашқы 6 апта ішінде пациенттерге өз күтімі және күнделікті іс-әрекеттері үшін көмек қажет болады. Пациенттердің күнделікті іс-әрекеттері мен қозғалысы кезінде шектеулер мен тыйымдар енгізілуі мүмкін. Жамбас сынығына ота жасалғаннан кейін пациенттерде көлік жүргізу мен дене белсенділігі кезінде ота алдындағы деңгейімен салыстырғанда төмендеу байқалады. Жамбас сынығы қаупін азайту үшін әртүрлі шаралар қабылдануы мүмкін. Ең алдымен адамдар белсенді өмір салтын ұстанып, жасайтын жаттығулары арқылы бұлшық ет күшін арттыра алады және сүйек жоғалуының алдын ала алады. Дұрыс тамақтану арқылы жеткілікті мөлшерде D дәруменін және кальций алып, сүйектерін нығайта алады. Жүргізілетін тұрақты дәрігер тексерулері арқылы сүйек тығыздығы мұқият бақыланады, ал остеопороздың бастапқы кезеңі сияқты диагноз қойылған жағдайда сүйек жоғалуын баяулататын және сүйектерді нығайтатын әртүрлі дәрілер қолданылуы мүмкін. Пациенттерге денсаулық үшін қалыпты салмақты сақтап, темекі мен алкоголь ішуден аулақ болу ұсынылады. Жамбас сынығы бар адамдар бұл мәселелерін елемей, дереу денсаулық сақтау мекемесіне жүгінуі керек. Ота жасалған жағдайда ота кейінгі назар аударылуы қажет талаптардың барлығын дәл орындау керек. Сауығу кезеңінде қажетті физиотерапиялық қолдау алынуы керек және дәрілік емдеу үзілмеуі тиіс. Дәрігердің ұсыныстарына сәйкес жаттығуларды қосу арқылы аймақтағы бұлшық ет пен сүйектердің күшін қайта қалпына келтіруге бағытталған жұмыстар жүргізілуі керек.
