Мұрын эстетикасы Түркияда жасалатын эстетикалық мақсаттағы операциялар арасында ең алдыңғы орында тұр. Эстетикалық операциялардың артуымен бірге мұрын эстетикасы операцияларында да елеулі өсу байқалады. Көп жасалғанына қарамастан, ең қиын эстетикалық операциялар — ринопластика операциялары.
Ұзаққа созылатын, эстетикалық және жақсы нәтижелерге қол жеткізумен қатар, науқастың бар тыныс алу қиындығын шешу немесе кейін тыныс алу қиындығының пайда болмауы басты мақсат болып табылады.
Күнделікті өмірде адамдармен бетпе-бет кездескен кезде ең көп назар аударылатын бөлігіміз — бет ортасында орналасқан мұрын. Эстетикалық тұрғыдан өте маңызды мүше болып табылатын мұрын тыныс алу, иіс сезу, дем алатын ауаны ылғалдандыру, жылыту, ауадағы бөгде бөлшектерді сүзу және дауысымыздың өзіміздікі болуы сияқты функцияларды атқаратындықтан, эстетикалық та, денсаулық тұрғысынан да аса маңызды. Кейін алған мұрын жарақаттарынан кейін немесе генетикалық себептермен мұрын пішінінде ақаулар, қисаюлар, тарылулар болуы мүмкін. Пішін ақаулары тыныс алу, ұйықтау сияқты қалыпты функцияларға әсер етуі мүмкін, сонымен қатар біреу сөйлесіп тұрғанда мұрыныңызды бақылап жатқандай, мұрыныңыздың сымбатсыз екенін және бетіңізге сай келмейтінін сезіну, күн ішінде жиі айнаға қарап мұрыныңызды тексеру қажеттілігі сияқты жағдайлар мен сезімдер туғызуы мүмкін. Бұл жағдай мен ойлар адамдардың күнделікті өмірінде елеулі уақыт жоғалтуына, назар аудара алмауына және көңілсіздікке әкелуі мүмкін. Қалыптылық пен сұлулық туралы түсініктердің өзгеруі және дамуымен ринопластика операциясына деген сұраныс арта түсуде.
Мұрын тіні сыртта — тері, маңдай аймағымен қосылатын жерде мұрын сүйектері, ұшы пішінін қалыптастыратын шеміршектер, ал ішкі жағында мұрынды қолдайтын, «септум» деп аталатын шеміршек-сүйек құрылым және ішкі жағында шырышты қабат құрылымынан тұрады. Осы құрылымдардағы ақаулар себебінен түрлі бұзылулар болуы мүмкін, ал операция жоспары деформацияның орналасқан құрылымына қарай жасалады. Мұрынның сыртқы пішінінде ақау болса, тек эстетикалық мақсаттағы «ринопластика» операциясы жасалады; ішкі бөлігіндегі септумда мәселе болса, көбіне функционалдық, яғни тыныс алу мәселелерін түзетуге бағытталған «септопластика» операциясы; тыныс алу кезінде мұрын қанаттарының жабысуынан тыныс қиындығы болса — «назальды клапан» хирургиясы; мұрын ішіндегі «конка» деп аталатын ет тәрізді тіндерде тыныс алу қиындығына әкелетін өсу болса — «назальды конка хирургиясы»; септумда оңнан солға қарай тесік болса — «септальды перфорацияны жөндеу» қолданылады. Бірақ науқастардың көбінде мұрынның ішкі бөлігі мен сыртқы көрінісі мәселелері бірге байқалатындықтан, бұл операциялар бір сеансында бірге жасалады.
Мұрындағы құрылымдар бір-бірімен байланысты болғандықтан, біреуіндегі деформация басқаларына да әсер етеді. Бір-біріне сүйеніп құлайтын домино тастары сияқты көптеген деформациялар бір уақытта байқалады. Тек бір ғана құрылымды ескере отырып жасалған хирургия көбіне басқа деформацияның алдыңғы орынға шығуына, тіпті нашарлауына себеп болуы мүмкін. Сондықтан мұрынның ішкі және сыртқы бөлігі бір тұтас ретінде бағалануы керек, ал хирургиялық емдеу бәрі бірге, бір сеансында жүзеге асырылуы тиіс. Мысалы, мұрынның сыртындағы қисаю ішіндегі септум деп аталатын шеміршектегі қисаюмен бірге жүреді. Бұл қисаю мұрын тесіктерінде жиі конканың өсуін де туғызады. Мұндай науқаста «септоринопластика және конка хирургиясы» бір сеансында жасалуы тиіс. Сонымен қатар, мұрын ішіндегі септумды түзетпей тек сыртқы қисаюды түзету мүмкін де емес.
Мұрын операциялары «ашық» немесе «жабық» түрде жасалады.
Ашық мұрын операцияларында мұрын тесіктерін сыртынан ортасынан екіге бөлетін «колумелла» деп аталатын аймақта тері кесіледі, сөйтіп мұрын ішіндегі тіндерге жетіледі және септопластика немесе ринопластика операциясы жүзеге асырылады. Колумелла аймағына операциядан кейін тігіс салынатындықтан, із қалу қаупі бар.
Жабық мұрын операцияларында мұрын тесіктерінен ішке кіріп, кейбір нүктелерде шырышты қабатта кесінділер жасалып, мұрын ішіндегі құрылымдарға жетіп, операция жүргізіледі. Мұрынның сыртқы бөлігінде кесінді мен тігіс болмайтындықтан, із қалу қаупі жоқ. Осы жағынан науқастар арасында көбірек таңдалады. Операцияда таңдалатын әдіс науқастағы деформацияға, науқастың таңдауына және хирургтың тәжірибесіне қарай өзгереді. Мұрын операциялары жергілікті анестезия аясында да жасалғанымен, науқас ыңғайлылығы үшін көбіне жалпы анестезия таңдалады. Операция деформацияның жағдайына қарай 30 минуттан 2 сағатқа дейін созылуы мүмкін. Операциядан кейін әдетте стационарда қалу қажет болмаса да, дәрігерлер мен науқастар 1 түн стационарда бақылауда болуды артық көреді. Операциядан шыққаннан кейін науқастарда алғаш қиындық туғызатыны — мұрын ішіндегі, әртүрлі ерекшеліктері болуы мүмкін тампондар себебінен мұрыннан тыныс ала алмау, соның салдарынан ауыз арқылы тыныс алуға мәжбүр болу және тамақтың құрғауы. Тампондар мұрын ішіндегі қанаудың азаюына және шеміршек пен сүйек құрылымдарына қолдау көрсетуі тұрғысынан маңызды материалдар болып табылады. Бұл тампондар операциядан кейін 1-ден 7 күнге дейін мұрында қалады, содан кейін алынады.
Науқастардың операциядан кейінгі бақылауда қорқатын ең маңызды таңу процедураларының бірі — тампонды алу процедурасы. Сапалы және майлы тампондар қолданылғанда науқастар бұл үдерістің қорқатындай емес екенін көреді. Тампондар алынғаннан кейін тыныс алуға қатысты қиындықтары жоғалғанын айтқан науқастарда 1-2 күн ішінде мұрында қайта бітелу байқалуы мүмкін. Мұрын ішіндегі қысым жасаушы тампон алынғандықтан, операция салдарынан травмаланған тіндерде ісіну, сему дамитындықтан тыныс алу қиындығы болуы мүмкін. Бұл семудің басылуы 4 аптаға дейін созылуы мүмкін.
Операциядан кейін жүрек айнуы, құсу, ауырсыну жиі байқалатын жағдайлар болып табылады. Мұрын ішінен аз мөлшерде сұйықтық бөлінуі де қалыпты жағдай ретінде байқалады, алаңдауға тұрарлық жағдай емес. Инфекция және «септальды гематома» деп аталатын жағдайлар да мүлде жоқтың қасы дерлік сирек байқалатын асқынулардың қатарына жатады. Операцияда түзетілген тері, шеміршек және сүйек тіндерінің көлеміне және жасалған процедураның ауқымына байланысты операциядан кейін көз және мұрын айналасында ісіну мен көгеру болуы мүмкін. Көгерулер мен ісінулердің көбі 7-10 күн ішінде басылады. Науқастар 1 апта ішінде жұмыстарына оралуы мүмкін. Алайда мұрын үстіндегі ісінулердің басылуы одан да ұзағырақ уақыт алады. Бұл мәліметтерді операцияны жүргізетін дәрігермен операцияға дейін егжей-тегжейлі талқылаған жөн.
Әсіресе ринопластика операцияларында қайта пішіні берілген мұрынның үстіне гипс салынып, белгілі бір пішінде тұруы қамтамасыз етіледі. Таспалармен бетке бекітілген бұл гипс операциядан кейінгі 7-ші күні алынып, жұқа таспалармен таңу жасалады. Ісінулердің азаюы және тіндердің орнығуы үшін науқасқа саусақпен массаж жасауды үйретеді. Идеалды жағдайда барлық ісінулердің басылуы және мұрын пішінінің орнығуы 6 айлық кезеңді қамтиды. Ринопластика операцияларынан кейін кемінде 6 ай бойы мұрын аймағын кез келген соққыдан қорғау қажет. Барлық нәрсенің шамадан тыс болуы зиян әкелетіні және сұрқай болатыны сияқты, ринопластика операцияларында да табиғи емес талаптар мен хирургиялық араласудан аулақ болу керек. Ұшы тым көтеріңкі, бет құрылымына сәйкес келмейтін кішкентай мұрынмен аяқталатын ринопластика операциялары енді қаламаған нәтижелер болып табылады. Оның орнына науқастың бет сүйегі мен тері құрылымына сай, эстетикалық операция жасалғаны белгісіз, бір қолдан шыққан стандартты мұрын эстетикасы операциясы жасалған таңба бермейтін, табиғи көрініс беретін ринопластика операциялары ұсынылады.
Операциядан кейін мұрным түсіп кетер ме?
Эстетикалық мұрын операцияларына дейін ең жиі қойылатын сұрақтардың бірі. Ринопластика операцияларында артық шеміршек пен басқа тіндер алынып тасталмауы керек, әсіресе мұрынға тірек беретін ішкі септалды шеміршек сақталуы тиіс және қажет болған жағдайда шеміршек графтарын қолдану арқылы мұрын ұшына тірек қамтамасыз етілуі керек. Осылайша мұрын ұшында шөгу байқалмайды, мұрын құрылымы берік болады.
Бұрын сәтсіз мұрын операциясы жасалып, мұрын ішінде тірек шеміршек құрылымы қалмаған науқастарда немесе ауыр жарақаттардан кейін мұрын шеміршектері қатты бөлшектенген науқастарда ринопластика операциясы барысында құлақ шеміршегі немесе қабырға шеміршегі пайдаланылып, мұрын төбесін, септумды немесе басқа нүктелерді қайта қалыптастыру қажет болуы мүмкін. Бұл шешім науқасты бағалау арқылы, операцияға дейін науқаспен бірге қабылданады. Мұрын операцияларынан кейін ұзақ мерзімде байқалуы мүмкін асқынуларға септум перфорациясы, мұрын ішіндегі жабысулар (синехия), тыныс алу қиындығы, пішін ақаулары, қайта хирургиялық араласу қажеттілігі жатқызылады. Түркияда ең жиі жасалатын эстетикалық операциялардың бірі — ринопластика операцияларынан кейін ең үздік қолдарда да хирургиялық түзету қажеттілігі туындауы мүмкін. Операцияға дейін науқастың тілектері, хирургиялық жолмен жасалуы мүмкін нәрселер және науқастың бетіне лайықты хирургиялық әдіс туралы толық ақпарат берілуі тиіс. Науқастың үміттерінің шындыққа сәйкес келетіні-келмейтіні жақсы бағалануы керек. Осылайша науқас пен хирург арасындағы байланыс жақсарады және операциядан күтулер мен операциядан кейінгі қанағаттану жақсырақ бағаланады.
