Ампутация дегеніміз не? Қандай жағдайларда жасалады?
Ампутация — дене мүшесінің немесе экстремитеттің толық немесе бір бөлігін хирургиялық операция арқылы кесіп алу процедурасы. Мұндай операция тізе үстінен ампутация, тізе астынан ампутация, қол ампутациясы, алақан ампутациясы, саусақ ампутациясы және табан ампутациясы сияқты әртүрлі аймақтарда жүргізілуі мүмкін. Ампутация — саусақ, аяқ саусағы, алақан, табан, қол немесе аяқ сияқты дене бөліктерінің жоғалуын немесе алынуын білдіреді. Бұл тәжірибе қозғалу қабілетіне, жұмыс істеу мүмкіндігіне, әлеуметтік қарым-қатынасқа және тәуелсіздік деңгейіне әсер етіп, өмірді түбегейлі өзгертуі мүмкін. Бұл операциядан кейін сезімдердің жалғасуы (ауырсыну), фантомдық мүше феномені немесе эмоционалдық травма секілді әсерлердің пайда болуы емделу процесін ұзартып, қиындатуы мүмкін.
Ампутациядан кейін адамның физикалық та, эмоционалдық та емделу процесі үлкен маңызға ие. Бұл процесте денсаулық сақтау командасымен бірлесіп физикалық реабилитация мен психологиялық қолдау қажет болуы мүмкін. Протезист мамандар ампутация жасатқан адамдарға арнайы протездер мен көмекші құрылғылар беріп, оның тәуелсіздігін қолдай алады. Ампутация салдарынан жоғалған мүшенің орнын толтыру және күнделікті өмірде функционалдығын қайта қалпына келтіру үшін физиотерапия мен реабилитация әдістері қолданылады. Бұл процесте бұлшық ет күшін арттыру, қозғалу қабілетін дамыту және протезді пайдалануды үйрену мақсат етіледі. Ампутация адам өмірінде терең әсер тудыруы мүмкін жағдай. Дегенмен, заманауи медицина мен реабилитация әдістерінің арқасында ампутация жасатқан адамдардың өмір сапасын арттыру және қайтадан функционалды өмірге оралу мүмкін. Қолдаушы денсаулық сақтау командасы мен жақындарының қолдауымен ампутация жасатқан адамдар жаңа өмір салтын дамытып, сәтті бейімделу жолында алға жылжи алады.
Ампутация қандай жағдайларда жасалады?
Ампутация келесі жағдайларда қолданылуы мүмкін:
Травмалық жарақаттар: Моторлы көлік апаттары, еңбек апаттары, соғыс жарақаттары сияқты оқиғалар салдарынан пайда болған ауыр травмалық жарақаттар ампутацияға әкелуі мүмкін. Бұл ампутация процедурасының ең кең таралған себептерінің бірі. Жасалатын ампутациялардың шамамен 45%-ын құрайды.
Тін зақымдануы: Қысылу жарақаттары, кесілулер, бөлшектену немесе ауыр күйіктер секілді жағдайлар дене бөліктерінің қалпына келтірілмейтіндей зақымдалуына әкеліп, ампутацияны талап етуі мүмкін.
Инфекция және ауру: Жазылмайтын жаралар, инфекциялар немесе аурулар басқа дене бөліктерін қауіпке ұшыратар деңгейге жетіп, ампутацияның міндетті болуына себеп болуы мүмкін.
Қан ағымының тоқтауы: Мүшелерге жеткілікті қан ағымының болмауы травма немесе аурулар салдарынан мүшелерде тін өлімін тудырып, ампутация қажет етуі мүмкін.
Қатерлі ісік: Мүшелердегі қатерлі ісіктер сол мүшені алып тастауды талап етуі мүмкін.
Басқа денсаулық проблемалары: Диабет асқынулары, перифериялық тамыр ауруы (аяқ-қолға баратын артериядағы тарылу), неврома немесе жүйке тінінің қалыңдауы, ауыр күйіктер де ампутацияның себептері қатарында болуы мүмкін.
Ампутация — осындай жағдайларда қолданылатын хирургиялық араласу. Ампутация — ауыр шешім және соңғы шара. Дәрігеріңіз бұл шешімді қабылдамас бұрын әр ықтималдықты бағалайды. Дегенмен мүшені сақтаудың амалы жоқ және басқа тіндеріңізге зиян тиіп бастаған болса, осы сәтте жалпы денсаулығыңызды сақтау — дәрігердің бірінші міндеті. Ампутациядан кейінгі реабилитация процесі және протезді пайдалану жеке адамның өмір сапасын жақсартып, функционалдығын қайта қалпына келтіруге көмектесе алады.
Ампутация операциясы?
Ампутация операциясы дененің қай бөлігі зақымданғанына, ампутацияның себебіне және сүйек немесе тінде пайда болған зақымның дәрежесіне байланысты өзгеруі мүмкін. Мүшелер жұмыс істеген кезде тері тіні, ұсақ моторлы функцияны атқаратын жүйкелер, бұлшықеттер, қан тамырлары, сүйектер бірге жұмыс істейді. Осы барлық тіндерді зақымдамай және тұрақтандыра отырып процедураны жүзеге асыру оңай процедура емес. Сондықтан, ең алдымен, процедураның салада маман дәрігер және толық жабдықталған ауруханада жасалғанына көз жеткізген жөн.
Ампутация әдетте кезеңдермен жүргізіледі. Себебі тін зақымдануы, созылмалы ауырсыну, тыртық немесе басқа денсаулық проблемалары байқалған жағдайда қайта түзету (ревизия) деп аталатын қосымша процедура қажет болуы мүмкін. Ампутация процедурасы күтпеген жағдай салдарынан шұғыл түрде немесе жоспарлы түрде жүргізілуі мүмкін. Жоспарлы ампутациялар алдында хирургіңізбен бірқатар әңгіме жүргізіп, процесс алдында немесе кейін не болатыны туралы хабардар етіледі және ойыңызға келген сұрақтарды қоя аласыз. Бұл процесте жаныңызда қолдаушыңыз болуы оңайырақ болуы мүмкін. Туысыңыздың немесе досыңыздың сізбен бірге болуы сізге қолдау көрсете алады. Ампутация алдында дайындық кезеңі қажет болуы мүмкін. Бұл процесс дәрігерлік тексеру немесе психологиялық бағалау сияқты нұсқаларды қамтиды. Қажетті бағалаулар жүргізілгеннен кейін науқастың денсаулық жағдайы бағаланып, операциядан кейінгі реабилитация процесі жоспарланады. Ампутация — әр адамға арнайы процесс екенін және хирургтің сіздің жағдайыңызға ең қолайлы әдісті анықтайтынын ұмытпаған жөн.
Ампутация түрлері қандай?
Ампутация процедурасы қалай орындалуына қарай 2-ге бөлінеді. Олар ашық ампутация және жабық ампутация.
Ашық ампутация
Ампутация процедурасы орындалғаннан кейін тері тіні жабылмай, ашық таңғыш қойылса, бұл әдіс ашық ампутация деп аталады. Осылайша инфекция болған жағдайда тін әлі жабылмағандықтан тазалануын жалғастыра алады. Негізінен инфекция және тамыр аурулары салдарынан ампутация қажет болатын науқастарда бұл әдіс таңдалады. Сонымен қатар тері тіні жараны жабуға жеткіліксіз болғанда да таңдалуы мүмкін.
Жабық ампутация
Ампутацияның тағы бір түрі — жабық ампутация. Бұл ампутацияда мүше кесілген аймақты жабуға жеткілікті тері тіні бар. Хирургиялық жолмен кесілген мүшеден кейін тіндер біріктіріліп, ашық жара қалдырылмайды. Бұл әдіс негізінен инфекция қаупі аз науқастарда қолданылады.
Екінші түрі — жабық ампутация болса, ампутация жасалған аймақтағы жараны жабуға жеткілікті тері тіні бар жағдайда орындалады. Мүше хирургиялық әдіспен кесілгеннен кейін операция жарасындағы тіндер мен тері жабылып, ашық жара қалдырылмай ампутация процедурасы аяқталады.
Ампутация жасау туралы шешім қалай қабылданады?
Ампутация жасау туралы шешім қабылдау — көптеген бағалау мен талқылауды талап ететін процесс. Ампутация туралы шешім қабылдау дәрігер үшін де оңай емес. Сондықтан шешімді команда қабылдайды. Науқастың жағдайы мен барлық қолжетімді нұсқалар мұқият бағаланады. Барлық нұсқалар қарастырылғаннан кейін шешім қабылданып, науқас бұл туралы хабардар етіледі. Ампутация жасау туралы шешім қабылданғаннан кейін операция мүмкін болған ең қысқа мерзімде жасалады. Дегенмен, ампутация жасалмау туралы шешім қабылданса, бұл шешім науқасқа мұқият түсіндіріледі. Науқастың жағдайына ең қолайлы емдеу жоспары анықталып, балама нұсқалар бағаланады. Бұл процесте науқас пен хирургиялық команданың бірге шешім қабылдауы және байланыста тығыз ынтымақтастық жасауы маңызды.
Ампутация операциясы қанша уақыт алады?
Ампутация операциясына нақты уақыт көрсету қиын. Операция кесілетін аймақтың өлшеміне, қолданылатын әдіске (ашық ампутация немесе жабық ампутация) немесе дәрігеріңіздің біліктілігіне байланысты өзгеруі мүмкін. Ампутация операциясы орташа есеппен 45-тен 90 минутқа дейін созылуы мүмкін.
Ампутациядан кейін науқасты қандай процесс күтеді?
Операциядан кейін анестезиядан кейінгі күтім бөлімшесіне апарылып, бақылау астында боласыз. Емделу процесіңіз процедура қай аймаққа жасалғанына немесе қолданылған анестезияға байланысты өзгеруі мүмкін. Бақылау астында болған кезде операция жасалған аймақтағы қан ағымы мен сезім бақыланады. Қан қысымы, пульс және тыныс алу секілді өмірлік функцияларыңыз тұрақты болса, бұл палатада көп тұрудың қажеті болмайды және қалыпты аурухана палатасына ауыстырыласыз. Бұл палатада ауырсынуды басқаруыңыз және таңғыш күтіміңіз қамтамасыз етіледі. Ампутация операциясынан кейін физиотерапия процесіңіз тез басталады. Сізге жасалған ампутация операциясына байланысты арнайы ұйымдастырылған емдеу жоспарыңыз бар. Мысалы, егер ампутациядан кейін дөңгелекті орындықты пайдалану қажет болса, емдеу жоспарыңызға дөңгелекті орындықтан тұру секілді жаттығулар кіруі мүмкін. Сонымен қатар операциядан кейін протездік құрылғыларды жобалайтын фирмалар сізбен байланысқа шығып, бұл туралы хабарлайды. Емделу процесіне байланысты 2 апта ішінде жасанды мүшені пайдалана бастауыңыз мүмкін.
Ауруханадан шығып, өз үйіңізге оралғаннан кейін ауруханада болғаныңыздан гөрі эмоционалдырақ болуыңыз мүмкін және жоғалған мүшенің ауруын қатты сезінуіңіз мүмкін. Сонымен қатар осы процесте фантомдық ауырсыну деп аталатын жағдайды да бастан кешіруіңіз мүмкін. Мұның барлығымен жалғыз өзіңіз күресу қиын. Сондықтан процесс барысында психологтан қолдау алу процесті сізге жеңілдетуі мүмкін. Ауруханадан шығар алдында дәрігеріңіз сізге үйдегі күтім туралы хабарлайды. Бұл процесте таңғыш, дәрі-дәрмек секілді түрлі күтімді өзіңіз немесе жақыныңыз жасай алады, немесе үйде медициналық қызметтерді пайдалана аласыз. Дәрігеріңіздің басқаша нұсқауы болмаса, қалыпты тамақтануыңызды жалғастыра аласыз.
Ампутация операциясынан кейін нені ескеру керек?
Егер төмендегі белгілердің кез келгенін байқасаңыз, дереу дәрігеріңізбен байланысыңыз:
Қызу және дірілдеу
Кесілген аймақта қызару, ісіну, қан кету немесе түсініксіз бөлінді
Ампутация аймағында күшейетін ауырсыну
Қалған қол немесе аяқта құрысу немесе түйрелу
Ампутациядан кейін емделу қанша уақыт алады?
Ампутациядан кейін жараның емделу процесі әдетте 3-тен 4 аптаға дейін созылуы мүмкін. Дегенмен жараның тері астындағы ішкі бөліктерінің емделуі ұзағырақ уақытты талап етеді. Бұл уақыт орташа есеппен 12-18 айға жетуі мүмкін. Операциядан кейінгі ерте кезеңдегі жара күтімі немесе үйде қолданылатын күтім, ішкі жұмсақ тіндердің жазылуы және инфекция қаупінің азаюы үшін үлкен маңызға ие қадамдар. Тұрақты таңғыштар, дұрыс гигиеналық шаралар және дәрігер берген нұсқауларды орындау емделу процесіне оң әсер етеді. Науқас дәрігеріне тұрақты аралықпен бақылау тексеруіне баруы және кез келген мәселені бірден хабарлауы тиіс. Сабыр мен қолдау емделу процесінде маңызды рөл атқарады.
