Лобэктомия дегеніміз не? Қандай жағдайларда қолданылады?

Лобэктомия – бұл ағзаңыздағы лоб тәрізді бөлікті хирургиялық жолмен алып тастау әрекеті. Әсіресе өкпе аурулары кезінде қолданылатын бұл ота өкпе рагы, туберкулез, саңырауқұлақ инфекциялары және қатерсіз ісіктер сияқты жағдайларда күн тәртібіне шығады. Лобэктомия отасы дегеніміз не және лобэктомия қалай жасалады деген сұрақтардың жауаптары миниинвазивті хирургиялық техникаларға дейін ұласады. Осындай техникалардың арқасында лобэктомиядан кейінгі сауығу процесі айтарлықтай қысқаруы мүмкін. Ота әдетте науқастың жалпы жағдайына байланысты 1,5-3,5 сағатқа созылады.

Лобэктомия дегеніміз не? Өкпе лобэктомиясының анықтамасы

Өкпенің анатомиялық құрылымы және лобтар

Өкпеңіз кеуде қуысында орналасқан және тыныс алуды қамтамасыз ететін сорғыш тәрізді құрылымдар болып табылады. Оң жақ өкпеңіз 3 бөліктен (лоб), ал сол жақ өкпеңіз 2 бөліктен (лоб) тұрады. Бұл құрылым ағзаңызда біртұтас жүйе орнына жеке бөліктер түрінде ұйымдасқан жүйені құрайды.

Сол жақ өкпеңізде неге тек 2 лоб бар екенін ойлануыңыз мүмкін. Жүректің әдетте ағзаның сол жағында болуы бұл жағдайдың басты себебі болып табылады. Сол жақ өкпеңіздің бір бөлігінің орнында жүрек орналасқан. Сондықтан оң жақ өкпе сол жақ өкпеден үлкенірек және шамамен 700 гр салмақта болса, сол жақ өкпе 600 гр салмақта болады.

Әрбір лоб өзінің ішінде бронхты, тамырды және ауа қапшықтарын қамти отырып, тыныс алудың тиімді жүзеге асуына үлес қосады. Шын мәнінде, лоб – бұл өкпенің өзіне тән тыныс алу жолы артериясы мен веноздық дренажы бар бөлігі. Олардың арасында өкпенің сыртқы қабығының ішке қарай терең бүктелуінен пайда болатын табиғи жырықтар болады. Оң жақ өкпеде бұл шекаралар екеу болса, сол жақ өкпеде біру болады.

Лобэктомия отасы дегеніміз не?

Өкпе лобэктомиясы дегеніміз не деген сұраққа ең нақты жауап – лобтардың өзіне тән тыныс алу жолының (бронх), артериясы мен венасының байланысып кесілуі, лобтың өкпеден бөлініп сыртқа шығарылуы түрінде болады. Бұл – өкпенің ауру қамтыған белгілі бір лобын сау тіндерді сақтай отырып, хирургиялық жолмен алып тастау әрекеті.

Ол қатерлі немесе қызметін жоғалтқан тіндерді тазарту мақсатында жасалады және ағзаның қалған бөлігі өз міндетін атқаруды жалғастырады. Отадан кейін ағзаңыз алынып тасталған лобтың жоқтығын өтеу үшін бейімделеді. Қалған сау өкпе тіні бос орынды толтыру үшін кеңейеді және өкпенің басқа бөліктері алынып тасталған лобтың функциясын өзіне алады.

Лобэктомия отасы дегеніміз не деген сұрақ бойынша білуге тиіс тағы бір жайт – бұл әрекеттің әсіресе ерте кезеңдегі өкпе рагын емдеуде алтын стандартты әдіс болуы. Егер оң жақ өкпеде қолданылса, оң жақ жоғарғы лобэктомия, оң жақ ортаңғы лобэктомия немесе оң жақ төменгі лобэктомия деп аталады. Ал сол жақ өкпеде 2 лоб болғандықтан, сол жақ жоғарғы лобэктомия немесе сол жақ төменгі лобэктомия болып аталады.

Өкпенің тек бір бөлігінде ақау болған кезде лобэктомия жасалуы мүмкін. Зақымдалған лоб алынып тасталады және қалған сау өкпе тіні қалыпты түрде жұмыс істей алады.

Лобэктомия қандай жағдайларда қолданылады?

Өкпе лобтарының кез келген бірінде зақымдану пайда болғанда немесе қатерлі ісік пайда болғанда лобэктомия әрекеті қолданылады. Үлкен ауа қапшықтарына байланысты жұмыс істемейтін және сау өкпе тінінің жұмысына кедергі келтіретін жағдайларда да бұл хирургиялық әдіс күн тәртібіне шығады.

Өкпе рагы

Ерте кезеңдегі өкпе рагы кезіндегі ең тиімді емдеу әдісі – ісігі бар өкпе тінін ота арқылы алып тастау. Алайда өкпе рагы бар әрбір науқас отаға жарамды емес. Өкпе рагы бар әрбір 5 науқастың тек 1-еуі ғана ота жасауға болатын жағдайда болады.

Науқастардың шамамен 80%-ы сияқты үлкен бөлігінде өкпе рагы тек 3 және 4-кезеңдерде анықталғандықтан, бұл кеш кезеңдерде отаның науқасқа айтарлықтай пайдасы болмайды. Ота тек 1 және 2-кезеңде қолданылады. Рактың басқа ағзаларға таралмаған болуы, рактың толығымен алынып тасталуы және науқастың жүрек пен тыныс алу функцияларының жеткілікті деңгейде болуы ота үшін қажетті шарттар болып табылады.

Туберкулез және инфекциялар

Әдетте өкпеге әсер ететін созылмалы бактериялық инфекция болып табылатын туберкулез дәрілік емге төзімді ошақтарды түзуі мүмкін. Өкпеде пайда болған іріңді жара антибиотикті дәрімен кетпесе, оны алып тастау қажет болуы мүмкін.

1980 жылдың қаңтары мен 2000 жылдың шілдесі аралығында жасалған зерттеуде өкпе туберкулезі диагнозы қойылған 41 576 науқастың ішінен мажорлық хирургия жасалған науқастардың үлесі 0,68% құрады. Өлім-жітім 5%, морбидтілік 40% болып анықталды. Егер туберкулезге байланысты өкпеде үлкен зақымдану, киста эмесе іріңді жара пайда болса, инфекция жұққан тін алынып тасталуы мүмкін.

Эмфизема және буллдар

Өкпедегі серпімді талшықтардың ыдырауынан және жұмыс істемейтін ауа қапшықтарының пайда болуынан туындайтын эмфизема – бұл созылмалы ауру. Бұл жұмыс істемейтін ауа қапшықтары тыныс алған кезде басқа сау өкпелердің қозғалуын қиындатады.

Гемиторактың 1/3 бөлігінен көбін қамтитын және көрші өкпе тініне айтарлықтай қысым жасайтын алып буллдар хирургиялық араласуды талап етеді. Тыныштық күйде немесе жаттығу кезінде пайда болатын үдемелі тыныс жетіспеушілігі, қайталанатын пневмоторакс, булл ішіндегі инфекция немесе жылдам өсуді көрсететін буллдар ота жасауға көрсеткіш болып табылады. Туа біткен лобарлық эмфизема – өкпенің бір немесе бірнеше лобының шамадан тыс желденуімен сипатталатын сирек жағдай және барлық симптомдары бар жағдайларды лобэктомиямен емдеу ұсынылады.

Қатерсіз ісіктер

Қатерлі емес бұл өсінділер үлкен қан тамырларына қысым жасап, басқа ағзалардың қызметіне әсер етуі мүмкін. Әсіресе тыныс алу жолдарына жақын орналасқандары уақыт өте келе тыныс алу проблемаларын тудыруы мүмкін. Үлкен болып анықталған қатерсіз ісіктер міндетті түрде хирургиялық жолмен бағалануы тиіс. Керісі дәлелденгенге дейін қатерлі деп қабылдануы және мұқият қадағалануы қажет.

Лобэктомия қалай жасалады? Ота әдістері

Лобэктомия операциялары ашық және жабық әдістермен жасала алады. Хирургтың таңдауы, ісіктің орналасқан жері мен көлемі қай техниканың қолданылатынын анықтайды.

Ашық хирургия (Торакотомия)

Кеуденің бүйір тарапынан жасалатын тілікпен жүзеге асырылатын бұл әдіс торакотомия деп те аталады. Ісіктің орнына, көлеміне және басқа ағзаларға таралып-таралмағанына қарай 7-20 см аралығындағы тілікпен жасалады. Тіліктер басым көпшілігінде арқадағы жауырынның асты мен қолтық астына дейін созылуы мүмкін.

Қабырғалар арасынан жасалатын тілікпен кеуде қуысына кіріледі және хирургиялық араласу жоспарланған аймаққа тікелей қол жеткізіледі. Қабырғалар иілгіш құрылымының арқасында арнайы аспаптармен ақырын ажыратылған кезде хирург іштегі барлық ағзаларды анық көре алады.

Ота орташа есеппен 1,5 сағат пен 3,5 сағат аралығында жалғасады. Ауруханада жату ұзақтығы 2-7 күн аралығында болады. Кеуде қуысында қалған сұйықтық пен ауаны босату үшін ота орнына дренажды түтік орналастырылады. Бұл түтіктер отаның әдетте екінші күні алынып тасталады.

Видео көмегімен жүзеге асырылатын торакоскопиялық хирургия (VATS)

Кеуде қабырғасында ашылатын 2-4 дана, шамамен үш сантиметрлік тіліктерден жіңішке, қатты түтік, арнайы камера және басқа да шағын аспаптар орналастырылу арқылы жасалады. Қабырғалар кесілмей қолданылатын бұл әдісте камераның көмегімен кеуде ішін көрсететін хирург проблемалы өкпе лобын осы жолмен сыртқа шығарады.

Камераның немесе қол аспаптарының жетуіне кедергі келтіретін жағдайларда ашық отаға көшу қажеттілігі туындауы мүмкін. Үлкен бұлшықеттер кесілмейді, қабырғалар мен буындар орындарынан ажыратылмайды, сіңірлер, жүйкелер мен тамырлар зақымдалмайды.

Тек шағын тіліктер қажет болғандықтан азырақ ауырсыну, ауруханада қысқарақ қалу мерзімін (әдетте 2 мен 4 күн аралығында) және жылдамырақ сауығуды қамтамасыз етеді. Отадан кейінгі ауырсыну науқастың сауығу процесіне бұл әдісте айтарлықтай әсер етпейді.

Роботтық хирургия әдісі

Ота науқастың қабырғалары арасынан ашылатын төрт-бес шағын, бір сантиметрлік тіліктер арқылы жасалады. Ажыратымдылығы жоғары камера ашылған тіліктердің біріне орналастырылады. Консоль басында отыратын және джойстик деп аталатын басқару тұтқасының көмегімен робот қолдарын бағыттайтын хирург отаны жасайды.

Роботтық жүйе 5 мм мен 8 мм аралығындағы аспаптарға ие және 180 градус бұрылу мүмкіндігін ұсынады. Барлық әрекет 1,5-3,5 сағат аралығында созылады. 10 есе үлкейту, терең және жасырын анатомиялық құрылымдар арасында анық көріністі ұсынады.

Роботтық лобэктомиядан кейін науқастар әдетте ауруханада 4-5 күн өткізеді. Бұл мерзім дәстүрлі ашық хирургияға қарағанда әлдеқайда қысқа. Науқастар отадан кейінгі күні жүре бастайды және көбі екі апта ішінде үстел басындағы жұмыстарына қайта оралады.

Лобэктомия отасына дейінгі және кейінгі кезең

Ота алдындағы дайындық пен сынақтар

Ота процесі егжей-тегжейлі бағалау және дайындық кезеңінен басталады. Операция алдында науқастың тыныс алу функциялары, жүрек саулығы және жалпы жағдайы талданып, тәуекелдер анықталады.

Науқастарға диагноз қою кезінде көптеген сынақтар қолданылады. Рентген, компьютерлік томография, ПЭТ-КТ жасалады және қажет болған кейбір жағдайларда бронхоскопия немесе ине арқылы биопсия жасалады. Тыныс алу функциясының сынақтары өкпе сыйымдылығын өлшейді және ота үшін жеткілікті екеніңізді анықтайды. Жүрек саулығын тексеру үшін ЭКГ, эхокардиография немесе эфор сынақтары жасалуы мүмкін.

Ота алдында қажетті қан сынақтары қолданылады және ота үшін арнайы тәуекел факторының пайда болып-болмайтыны бағаланады. Егер темекі шегетін болсаңыз, отадан кем дегенде 4 апта бұрын тастау ұсынылады. Бұл процесс өкpедегі тазартушы түктердің қайта жұмыс істеуін қамтамасыз етеді және отадан кейінгі инфекция қаупін 50%-ға азайтады.

Ота процесі және анестезия

Ота жалпы анестезия астында жүзеге асырылады және таңдалған хирургиялық әдіске байланысты операция ұзақтығы өзгеруі мүмкін. Анестезия әрекеттері 30-45 минут аралығында өзгереді. Хирургияның өзі болса орталыққа және жағдайға байланысты орташа есеппен 1,5-3,5 сағат аралығында созылады.

Анестезиолог дәрігер кеңірдегіңізге орналастырылатын арнайы қос люменді түтіктің арқасында оң және сол жақ өкпеңізді бір-бірінен тәуелсіз түрде басқара алады. Ота жасалатын жақтағы өкпе уақытша ұйытылады. Осының арқасында хирург толығымен қозғалыссыз аймақта жұмыс істейді. Операция бойы басқа өкпеңіз тыныс алу аппаратының қолдауымен ағзаңыздың оттегі қажеттілігін қанағаттандыруды жалғастырады.

Хирургия соңында өкпедегі ауа мен сұйықтық жиналуын босату үшін кеуде түтігі орналастырылады.

Ауруханада қалу ұзақтығы

Лобэктомия немесе сегментэктомия сияқты оталардан кейін ауруханада қалу ұзақтығы әдетте 3-7 күн аралығында болады. Жабық оталардан кейін орташа ауруханада қалу ұзақтығы 3 немесе 4 күнді, ал ашық оталардан кейін 5 күнді құрайды.

Науқастар отадан кейінгі 5 пен 7 күн ішінде клиникалық жағдайларына қарай үйге шығарылады. Үйге шығару алдында тыныс алуды қолдау тоқтатылады және ауырсынуды басқару тұрақты жағдайға келеді. VATS техникасымен сауығу мерзімі бар болғаны 2-3 күнді құрайды.

Лобэктомиядан кейінгі сауығу кезеңі

Отадан кейін сауығу процесі әдетте 4-8 апта аралығында өзгереді. Алғашқы апталарда шаршататын физикалық белсенділіктерден аулақ болуыңыз ұсынылады. Жеңіл белсенділіктер әдетте 2-4 апта ішінде жасалуы мүмкін.

Отадан кейінгі физиотерапия және тыныс алу жаттығулары сауығу процесін жылдамдатады. Өкпе сыйымдылығын арттыруға бағытталған жаттығулар мен тұрақты тексерулер үлкен маңызға ие. Дәрігеріңіз жазып берген дәрілерді тұрақты қолданыңыз және терең тыныс алу жаттығуларын жасаңыз.

Жабық ота қолданылған науқастарда ауруханадан шыққаннан 1 апта өткен соң қалыпты өмір салтына оралуға болады. Ашық оталардан кейін бұл мерзім шамамен 3 аптаны құрайды. Күнделікті өмір мен еңбек қызметіне толық мағынада оралу мерзімі 4-8 аптаға дейін созылуы мүмкін.

Лобэктомия отасының тәуекелдері мен асқынулары

Кез келген хирургиялық араласу сияқты лобэктомия отасы дегеніміз не деген сұрақтың жауабы тәуекел факторларын да қамтиды. Жасыңыз, жалпы денсаулық жағдайыңыз және астарындағы аурулар бұл тәуекелдердің көлеміне әсер етеді.

Ықтимал ота тәуекелдері

Лобэктомия әрекеті науқасты таңдауға және көрсеткішке сай түрде жасалғанда әдетте қауіпсіз әрекет болып табылады. Сонымен қатар асқынулар науқастардың шамамен 15%-ында пайда болады. Анатомиялық резекция қолданылған науқастарда тіркелген 30 күндік өлім-жітім 1% бен 6% аралығында, ал морбидтілік 15% бен 35% аралығында болады.

Ота аймағында қан кету және хирургиялық аймақта ұйындының пайда болуы көрінуі мүмкін. Жабық оталар қажет болған жағдайда ашық хирургияға ауыстырылуы мүмкін және бұл жағдайда қан кетуге байланысты қан құю қажет болуы мүмкін. Инфекцияның дамуы ота аймағында немесе өкпеде орын алуы мүмкін. Инфекциялардың алдын алу немесе емдеу үшін антибиотик жазып беріледі.

Өкпеде 7 күннен ұзақ созылатын тұрақты ауа ағуы пайда болуы мүмкін. Ауа кеуде қуысына сіңіп, өкпенің түсуіне әкелуі мүмкін және бұл жағдай қосымша емді талап етеді. Өкпенің толық кеңеймеуі де ықтимал мәселелердің қатарына кіреді.

Жүрек ырғағының бұзылуы отадан кейін пайда болуы мүмкін. Аяқтарда қан ұйындысы пайда болып, өкпеге жетіп, күрделі асқынуларға әкелуі мүмкін. Анестезияға байланысты асқынулар сирек те olsa орын алуы мүмкін.

Тыныс жетіспеушілігі немесе ұзақ мерзімді оттегі қажеттілігі дамуы мүмкін. Көкетке немесе дауыс шымылдығына әсер етуі мүмкін жүйке зақымданулары көрінуі мүмкін. Өкпе мен ішкі кеуде қабырғасы арасындағы бос орында сұйықтық жиналуы мүмкін. Отадан кейін науқастар мазасыздық немесе депрессия сезінуі мүмкін.

Өкпе рагында лобэктомия операциясы үшін 30 күндік қайтыс болу көрсеткіші мыңнан 8 бен пайыз бен 1,5 аралығында өзгереді. Бұл өзгеріс медициналық жабдық пен тәжірибе сияқты жағдайларға да, сондай-ақ науқастың қосымша ауруларының бар-жоғына да байланысты.

Кімдер үшін жарамды емес?

Лобэктомия хирургиясы тыныс алу сыйымдылығы жеткіліксіз науқастарға және бақылауға алынбайтын қосымша ауруы бар адамдарға қолданылмайды. Созылмалы обструктивті өкпе ауруының кеш кезеңі немесе ауыр өкпе фиброзы бар науқастар өкпе тінінің жоғалуына төзбеуі мүмкін.

Бақылауға алынбаған қант диабеті, жүрек ауруы немесе бүйрек жетіспеушілігі сияқты маңызды қосымша аурулары бар адамдарда хирургиялық тәуекелдер жоғарырақ болуы мүмкін. Өкпе қабынуы немесе туберкулез сияқты белсенді инфекциялар отаны қиындатуы мүмкін.

Болжанған мәннің 40%-ынан төмен мәжбүрлі экспираторлық көлем (FEV1) мәндері бар науқастар лобэктомия үшін лайықты үміткер болмауы мүмкін. Шектен тыс семіздік ота кезінде және одан кейін асқыну қаупін арттыруы мүмкін. Белсенді түрде темекі шегетіндерге әдетте отадан бұрын темекіні тастау ұсынылады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Отадан кейінгі ауырсынуды басқару қалай болады деген сұрақ көптеген науқастардың ойына келеді. Ота аймағында сезінетін ыңғайсыздық үшін дәрігеріңіз сізге ауырсынуды басатын дәрілерді жазып береді. Алғашқы күндерде күштірек ауырсынуды басатын дәрілер қолданылады, содан кейін қажеттілікке қарай жеңілдетілген дәрілерге көшіледі. Ауырсынуыңыздың қарқындылығын тұрақты түрде денсаулық сақтау тобына хабарлауыңыз маңызды.

Лобэктомия отасы дегеніміз не деген сұрақты зерттейтін науқастар әдетте қол қозғалыстарының қашан қалыпты жағдайға оралатынын білгісі келеді. Ота жасалған жақтағы қолыңызды қозғалту алғашқы бірнеше күнде қиын болуы мүмкін. Дегенмен, физиотерапия жаттығуларымен 2-3 апта ішінде қалыпты қозғалыс белсенділігіне қол жеткізе аласыз. Қол бұлшықеттерін нығайтатын қарапайым жаттығулар сауығу процесін жылдамдатады.

Қашан көлік жүргізе аламын деген сұрақ практикалық өмірге қатысты маңызды мәселе болып табылады. Қауіпсіз көлік жүргізу үшін рефлекстеріңіздің толық болуы және шұғыл тежеу жағдайларында кеудеңізге қысым жасай алуыңыз қажет. Жабық отадан кейін әдетте 2 апта, ал ашық отадан кейін 4-6 апта күтуіңіз ұсынылады. Ауырсынуды басатын дәрі қолдану кезінде түпкілікті түрде рульге отырмауыңыз тиіс.

Өкпе лобэктомиясы дегеніміз не туралы ақпарат алған науқастар тыныс алу сыйымдылықтарының қаншалықты әсер ететінін сұрайды. Қалған өкпе тіні уақыт өте келе кеңейе отырып, функция жоғалтуды өтейді. Науқастардың көбі күнделікті белсенділіктерінде айтарлықтай шектеу көрмейді. Тек ауыр физикалық жаттығуларда ғана жеңіл тыныс жетіспеушілігін сезінуіңіз мүмкін.

Отадан кейінгі тексерулер қанша жиілікте жасалады деген сұрақ бақылау процесімен байланысты. Алғашқы 3 айда әр ай сайын, содан кейін 6 ай бойы әр 3 ай сайын тексеруге келуіңіз сұралады. Бұл тексерулерде өкпе рентгені түсіріледі және қажет болса қан сынақтары жасалады. Ракқа байланысты ота жасалған болса, ПЭТ-КТ сияқты озық бейнелеу әдістері де қолданылуы мүмкін.

Лобэктомия қалай жасалады деген сұрақтың жауабын білген адамдар тыртық мәселесіне алаңдайды. VATS немесе роботтық әдіспен жасалған оталарда тек шағын тыртықтар қалады және уақыт өте келе түссізденеді. Ашық хирургиядан кейін байқалатын тыртық пайда болады, бірақ кеуденің бүйір тарапында болғандықтан күнделікті киімдеріңізбен әдетте көрінбейді.

Лобэктомиядан кейінгі сауығу кезеңінде саяхаттай аламын ба деп сұрайтындар да бар. Қашықтығы қысқа көлік жолдарына 2-3 аптадан sonra бастай аласыз. Ұшақпен саяхаттау үшін кем дегенде 4-6 апта күтуіңіз және дәрігеріңіздің мақұлдауын алуыңыз қажет. Кабина қысымының өзгеруі өкпеңізге әсер етуі мүмкін, сонымен қатар ұзақ уақыт қозғалыссыз қалу қан ұйындысының қаупін арттырады.

Темекіні тастағаннан қанша уақыт өткен соң ота жасай аламын деген сұрақ маңызды мәнге ие. Отадан бұрын кем дегенде 4 апта темекі шекпеуіңіз шарт. Ең дұрысы – отадан 8 апта бұрын тастауыңыз. Темекіні тастағаннан кейін өкпеңіз өзін-өзі жаңарта бастайды және ота асқынулары айтарлықтай азаяды.

Қорытындылай келе Лобэктомия

Лобэктомия – бұл өкпеңіздің зақымдалған немесе ауру лобын алып тастау арқылы жүзеге асатын маңызды ота. Рак, инфекция немесе созылмалы өкпе проблемаларыңыз болса, бұл хирургия сізге қолайлы болуы мүмкін. Бүгінгі таңда VATS және роботтық әдістердің арқасында сауығу мерзіміңіз айтарлықтай қысқаруда. Ота алдындағы тыныс алу сынақтарыңыз және жалпы денсаулық жағдайыңыз міндетті түрде бағалануы тиіс.

Сәтті лобэктомиядан кейін қалған өкпе тіні өз міндетін атқарады және науқастардың көбі қалыпты өміріне оралады. Дәрігеріңізбен егжей-тегжейлі сөйлесе отырып, сізге қолайлы әдісті анықтаңыз. Отадан кейінгі жаттығуларыңызды қалдырмаңыз және бақылау қабылдау уақыттарын тұрақты қадағалаңыз.