Лимфома — лимфа жүйесі ішінде пайда болатын ісік түрі. Лимфа жүйесі дене иммундық жүйесін құрайтын лимфа бездерінен, лимфа түйіндерінен және лимфоцит деп аталатын жасушалардан тұрады. Ауру осы жасушалардың қалыпсыз көбеюі арқылы пайда болады.
Негізінен екі түрге жіктеледі. Бұл түрлер — Ходжкин және Ходжкин емес ісік түрлері. Химиотерапия, радиотерапия, иммунотерапия және бағаналы жасушаны трансплантациялау емдеу нұсқаларының арасында. Дәрігер бақылауымен сәтті емдеуге және көп жағдайда жазылуға болады.
Лимфа ісігі (лимфома) дегеніміз не?
Лимфа жүйесі — дене микробтармен күресетін желінің маңызды бөлігі, ал лимфа ісігі осы желіде пайда болатын ауру. Лимфа жүйесін құрайтын құрылымдарға лимфа бездері, көкбауыр, тимус безі және сүйек майы жатады. Ауру дамығанда жасушалар бақыланбай өсіп, көбейеді. Бұл қалыптан тыс өсу лимфа бездерінде, сүйек майында, көкбауырда немесе басқа лимфоидты тіндерде пайда болуы мүмкін. Оның көптеген түрі бар. Негізгі ішкі түрлері — Ходжкин және Ходжкин емес лимфома. Ходжкин емес лимфома осы аурудың шамамен %85'ін құрайды. Сонымен қатар 70-тен астам ішкі түрі бар.
Лимфа ісігі қашан белгі береді?
Лимфа ісігі көбіне белгілерін көрсете бастамас бұрын үнсіз дамиды. Айқын симптомдар пайда бола бастағанда, олар лимфа бездерінің ісінуі, қызба, түнгі терлеу, салмақ түсу және үнемі шаршау сияқты белгілер болуы мүмкін. Әдетте белгілер ауру дамуымен бірге пайда болады. Ерте диагноз қою ауруды тиімді емдеуге көмектеседі.
Лимфа ісігінің алғашқы белгілері қандай?
Лимфа ісігі, әдетте, алғашқы белгілерін көрсетпей тұрып үнсіз дамуы мүмкін. Алайда белгілер пайда болғанда, алғашқы белгілер арасында лимфа бездерінің ісінуі байқалуы мүмкін. Аурудың симптомдары мыналарды қамтуы мүмкін:
Лимфа бездерінің ісінуі
Үздіксіз немесе қайталанатын қызба
Түнгі терлеу
Себепсіз салмақ түсу
Аса шаршау немесе әлсіздік
Тыныс алудың қиындауы
Теріде қызыл дақтар, бөртпе немесе қышыну
Лимфома неден пайда болады?
Лимфа ісігі — лимфоцит деп аталатын жасушалардың қалыптан тыс көбеюі салдарынан пайда болатын ісік түрі. Алайда бұл аурудың нақты неден пайда болатыны белгісіз, дегенмен төмендегі факторлар дамуда рөл атқаруы мүмкін:
Генетикалық факторлар: Отбасылық анамнезде лимфа ісігі ауруы немесе басқа ісік түрлерінің болуы ауру қаупін арттыруы мүмкін.
Иммундық жүйені әлсіретуші кейбір аурулар: Иммундық жүйені әлсіретуші кейбір аурулар ауру пайда болу қаупін арттыруы мүмкін. Мысалы, ЖИТС (HIV) инфекциясы, Капоши саркомасы немесе ұзақ уақыт иммуносупрессивтік дәрі қолдану ісік дамуына әсер етуі мүмкін.
Вирус инфекциялары: Кейбір вирустар лимфа ісігінің дамуында рөл атқаруы мүмкін. Эпштейн–Барр вирусы сияқты вирустар ауру қаупін арттыруы мүмкін.
Жас және жыныс: Ауру әдетте орта және одан үлкен жаста пайда болады, бірақ кез келген жаста байқалуы мүмкін. Кейбір түрлері ер адамдарда әйелдерге қарағанда сәл жиірек кездесуі мүмкін.
Кейбір химиялық заттар: Бензол химиялық заты, жәндіктерді немесе арамшөптерді өлтіретін химиялық заттар және химиотерапия дәрілерін қоса алғанда, кейбір химиялық заттарға ұшырау аурудың пайда болу қаупін арттыруы мүмкін.
Лимфа ісігінің түрлері қандай?
Лимфа ісігінің Ходжкин және Ходжкин емес деп аталатын 2 негізгі түрі бар, ал екі санатта да көптеген ішкі түр бар. Аурудың түрлеріне мыналар жатады:
Ходжкин лимфомасы: Ходжкин лимфомасы сирек кездесетін түр. Бұл ауруда Рид–Штернберг жасушаларының болуы айқын белгілердің бірі болып табылады. Рид–Штернберг жасушалары қатерлі, піскен B-жасушалар және әдеттен тыс үлкен болады. Нодулярлық склероз, аралас түр, лимфоцитке бай, лимфоцитке кедей және лимфоцит басым түрлеріне бөлінеді.
Ходжкин емес лимфома (ХЕЛ): Бұл жағдай лимфа жүйесіндегі лимфоциттердің (ақ қан жасушаларының) қалыптан тыс көбеюі салдарынан пайда болатын ісік түрі болып табылады және көптеген әртүрлі ішкі түрі бар. Олардың арасында диффузды ірі B-жасушалы, фолликулярлық, мантия жасушалы, лимфоплазмалық және Беркитт лимфомасы бар.
Лимфа ісігін емдеу процесі қандай?
Лимфа ісігін емдеу ауру түріне байланысты өзгеруі мүмкін және мыналарды қамтуы мүмкін:
Химиотерапия: Химиотерапия — ісік жасушаларын өлтіруге арналған жоспарланған, дәрілік емді қамтитын әдіс, бұл дәрілер ісік жасушаларына шабуыл жасау үшін әртүрлі комбинацияларда қолданылады
Радиациялық терапия: Бұл әдіс ісік жасушаларын радиацияға ұшырату арқылы өлтіруді көздейді. Әдетте ерте сатыдағы Ходжкин емес түрін емдеуде қолданылады. Дамып келе жатқан Ходжкин емес лимфома сатыларында радиотерапия химиотерапиямен бір уақытта берілуі мүмкін. Ходжкин лимфомасын емдеуде радиотерапия химиотерапиядан кейін немесе химиотерапиямен бірге қолданылуы мүмкін.
Иммунотерапия: Иммунотерапия — ісік жасушаларын тануы және жоюы үшін дене иммундық жүйесін ынталандыратын емдеу тәсілі. Ауруды емдеуде, әсіресе кейбір Ходжкин емес түрлерде тиімді болуы мүмкін.
Бағаналы жасушаны трансплантациялау емі: Бағаналы жасушаны трансплантациялау (сүйек майын трансплантациялау) — тамыр ішіне инъекция арқылы берілетін сау қан бағаналы жасушаларын білдіреді. Жоғары дозадағы химиотерапия ісік жасушаларын өлтіреді, бірақ сонымен қатар жаңа қан жасушаларын өндіруге жауапты қан бағаналы жасушаларын қоса алғанда, сау жасушаларға да зиян келтіруі мүмкін. Бағаналы жасушаны трансплантациялау дененің жаңа қан жасушаларын өндіру қабілетін қалпына келтіруге және ісік емінен құтылуға көмектеседі.
Сонымен қатар, сирек болса да, кейде зақымданған лимфа түйіндерін немесе мүшелерін алу үшін хирургиялық операция қолданылуы мүмкін.
Лимфома қалай анықталады?
Диагноз қою үшін алдымен дәрігер пациенттің анамнезінде көрсетілген ықтимал симптомдарды бағалау үшін физикалық тексеру жүргізеді. Сонымен қатар нақты диагноз үшін биопсия, бейнелеу тесттері және қан тесттері жасалуы мүмкін. Диагноз қоюға мына қадамдар кіруі мүмкін:
Қан тесттері: Қан тесттері әдетте аурудың диагнозын қоюда көмектесе алады. Ақ қан жасушаларының әртүрлі түрлерін анықтау үшін дифференциалды толық қан санауы (CBC), лимфома белгісі болуы мүмкін қабынуды анықтау үшін қолданылатын эритроцит тұну жылдамдығы (ESR), көп мөлшердегі жасушалардың "айналымын" немесе өсуі/өлуін анықтау үшін қолданылатын лактатдегидрогеназа (LDH) тесттері диагноз қою үшін пайдаланылуы мүмкін.
Бауыр және бүйрек функциясы тесттері: Плазма жасушаларының өндіретін қалыптан тыс ақуыздары — моноклоналды ақуыздарды (M-ақуыздарын) бағалау үшін сарысу ақуыздарының электрофорезі (SPEP) тесті қолданылуы мүмкін.
Бейнелеу тесттері: Бейнелеу тесттері лимфа бездерінің, мүшелердің немесе сүйектердің мұқият зерттелуін қамтамасыз етеді. Олардың арасында компьютерлік томография (КТ) және магниттік резонанстық бейнелеу (МРТ) тесттері бар.
Позитрондық эмиссиялық томография (ПЭТ) тесті: Бұл тест ісік белгілерін анықтау үшін жүргізіледі. ПЭТ зерттеулері әдетте төмен ажыратымдылықтағы КТ зерттеулерімен бірге жүргізіледі және кейде магниттік резонанстық бейнелеу (МРТ) зерттеулеріне қосымша қолданылады.
Сонымен қатар Ходжкин емес лимфома ауруларында дәрігер белгілі бір Ходжкин емес түрге тән гендерді, ақуыздарды және басқа заттарды анықтау үшін зертханалық тесттер тағайындауы мүмкін.
Лимфа ісігін емдеуден кейінгі процесс қандай?
Емдеу аяқталғаннан кейін пациенттің тұрақты бақылауы және мониторингі маңызды. Бұл бақылау әдетте гематология және онкология емханалары арқылы жүргізіледі. Бақылау барысында пациенттің денсаулық жағдайы, қайталану ықтималдығын ерте анықтау, лимфома симптомдары және басқа белгілері үнемі бағаланады. Емдеулерден кейін ағза әдетте демалуға және қалпына келу процесіне мұқтаж болады.
Бұл кезеңде ауырсынуды бақылау, антиеметиктер (құсуға қарсы дәрілер), тамақтану, реабилитация процесі және психологиялық қолдау сияқты шаралар қалпына келу процесінің жеңілірек өтуіне ықпал етуі мүмкін. Сонымен қатар емдеуден кейінгі бақылау кезінде пациенттің жағдайын бағалау үшін тұрақты қан және бейнелеу тесттері жасалуы мүмкін.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тек қан тесттерімен лимфома диагнозын қою мүмкін емес, бірақ кейбір қан тесттері (гемограмма, седиментация, CRP, LDH) бағыт-бағдар бере алады. Толық қан санауы (CBC) тесті кезінде қан үлгісіндегі лимфоциттердің қалыптан тыс саны немесе басқа қан жасушаларындағы айқын өзгерістер зерттеледі. Сонымен қатар седиментацияның жоғарылауы, LDH жоғарылауы және CRP жоғарылауы ескерту беретін тесттер болып табылады. Пациентке кеңірек тексеру жүргізу мәселесінде дәрігер үшін бағыт-бағдар беретін тесттер болып табылады.''
Қышыну әдетте дененің әртүрлі бөліктерінде байқалуы мүмкін. Қышыну әдетте теріде немесе тері астындағы лимфа бездерінің ісінуімен байланысты және жиі мойында, қолтық астында немесе шап аймағында сезіледі. Қышыну лимфома жасушаларының теріде немесе жүйке ұштарында жиналуынан және терінің құрғауы сияқты әртүрлі факторлардан туындауы мүмкін. Дененің кез келген жерінде қышыну сезімі байқалуы мүмкін. Теріде тегіс зақымдар, қалың және ісінген зақымдар, сұйық ісік тәрізді зақымдар, тері астында үлкенірек ісінулер түрінде болуы мүмкін. Бөртпелерінің түсі қызғылт-күрең қызғылттан қоңыр-қызылға және күлгінтым түске дейін өзгеруі мүмкін. Жөтел, әдетте өкпе лимфомасы сияқты өкпеге әсер ететін түрде айқындалуы мүмкін. Жөтел созылмалы болуы мүмкін, тыныс алуда қиындық немесе кеудедегі ауырсыну, сарылу немесе қысым сезімі байқалуы мүмкін. Мұндай аурулар кезінде пациенттер иммундық жүйелері әлсіреуі мүмкін болғандықтан инфекциялардан сақтану үшін гигиена ережелеріне ерекше назар аударуы керек. Темекі және алкоголь сияқты зиянды әдеттерден аулақ болуы керек. Дәрігер бақылауымен иммундық жүйені нығайтатын табиғи өнімдерді қамтитын теңгерімді тамақтану жүйесіне көшу қалпына келу процесіне ықпал етуі мүмкін. Лимфа ісігі емделетін ісік түрі. Қазіргі уақытта ауруды емдеуде химиотерапия, радиотерапия, иммунотерапия және бағаналы жасушаны трансплантациялау сияқты емдеу нұсқалары бар. Бұл ауру — лимфа жүйесінде дамитын ісіктердің Т-лимфоциттерден туындайтын лимфома түрі. Бұл түр Т-лимфоциттердің қалыптан тыс өсуі мен көбеюі нәтижесінде пайда болады және Ходжкин емес лимфома ретінде жіктеледі. Ауруды диагностикалау, бақылау және емдеу әдетте гематология-онкология мамандарымен жүргізіледі. Бұл мамандар қан ісіктері мен гематологиялық аурулардың диагностикасы мен емдеуіне маманданған. Өкпедегі лимфома — лимфа жүйесінің бөлігі болып табылатын лимфоциттердің өкпе тінінде қалыптан тыс көбеюі нәтижесінде пайда болатын ісік түрі. Бұл жағдай лимфа бездерінде басталып өкпеге таралуы мүмкін немесе тікелей өкпе тінінде пайда болуы мүмкін. Лимфа ісігі — лимфа жүйесінде пайда болатын ауру, әдетте химиотерапия, радиотерапия және бағаналы жасушаны трансплантациялау емдеулерін қамтиды. Лимфа ісігінің белгілері бар адамдар ауруханалардың гематология немесе онкология емханасынан кезекке жазылып, емдеуді бастай алады.
