Jinekolojiк Onkoloji

Гинекологиялық онкология – жатыр обыры, жатыр мойны обыры, аналық без обыры, қынап обыры және вульва обырын қоса алғанда, әйелдердің ұрпақ өрбіту мүшелеріне байланысты барлық қатерлі ісіктерге және оларды емдеуге бағытталған медицинаның арнайы саласы. Обыр диагнозы қойылған жағдайда көптеген емдеу нұсқалары бар. Хирургия, химиотерапия және сәулелік терапия сияқты тиімді емдеу әдістері қолданылады.

Гинекологиялық онкология дегеніміз не?

Гинекологиялық онкология әйелдердің ұрпақ өрбіту жүйесінің қатерлі ісіктерін анықтаумен және емдеумен айналысады. Барлық әйелдер гинекологиялық обыр қаупіне ұшырайды, ал жас ұлғайған сайын бұл қауіп арта түседі. Сондықтан әйелдердің ұрпақ өрбіту жүйесіне әсер ететін аурулардың алдын алуға, диагностикасына және емделуіне бағытталған гинекологиялық онкологияның маңызы өте зор. Тиімді емдеу үшін ауруларды ерте анықтаудың маңызы ерекше.

Әйелдердің жыныс мүшелерінде пайда болатын қатерлі ісік түрлері мен олардың ісік алды зақымданулары диагностикасын, емін және бақылауын жүргізетін арнайы дайындықтан өткен дәрігерлер онкогинекологтар деп аталады. Ауыр денсаулық асқынуларының қаупін азайтудың ең жақсы жолы – ерте анықтау үшін онкогинекологқа үнемі қаралып тұру маңызды.

Гинекологиялық обырдың белгілері қандай?

Гинекологиялық обырдың бес негізгі түрінің – жатыр мойны обыры, аналық без обыры, жатыр обыры, вульва обыры және қынап обырының ішінде тек жатыр мойны обырын ғана скринингтік тексерулер арқылы анықтауға болады. Басқа обыр түрлерін анықтау үшін белгілерді тани біліп, оларды маман дәрігерлерге хабарлауыңыз керек. Әрбір гинекологиялық обырға тән белгілер әртүрлі болуы мүмкін. Дегенмен білуге тиіс жиі кездесетін белгілердің кейбірі мыналар:

• Қынаптан қалыпсыз бөліністер немесе қан кету

• Кенеттен салмақ жоғалту

• Жиі зәр шығару

• Аяқтардың ісінуі

• Тәбеттің жоғалуы және үнемі тоқтық сезімі

• Жамбас немесе іш аймағындағы ауырсыну

• Тұрақты шаршау

• Іштің кебуі

• Ұзаққа созылған жүрек айнуы

• Вульваның (әйел жыныс мүшесінің сыртқы бөлігі) күйдіруі немесе қышуы

Бұл белгілердің болуы сізде обыр бар екенін білдірмейді. Алайда олар екі апта немесе одан ұзақ сақталса, жағдайыңызды бағалау үшін мүмкіндігінше тезірек гинекологқа жазылуыңызға болады.

Гинекологиялық обырдың себептері қандай?

Обырдың әр түрінің өзіне тән қауіп факторлары мен себептері бар. Обырды тудыратын бұл факторлардың кейбірі сіздің бақылауыңызда болса, кейбірі бақылауыңыздан тыс.

Сіз басқара алатын гинекологиялық обыр себептері:

• Қант диабеті және гипертензия сияқты денсаулық мәселелері

• АИТВ инфекциясы немесе ЖИТС

• Семіздік

• Темекі шегу

• АПВ (HPV) инфекциясы

• Тұрақты гинекологиялық тексеруден өтпеу

Сіз өзгерте алмайтын гинекологиялық обыр себептері:

• Жас факторы

• Аналық бездердің поликистоз синдромы

• Бедеулік

• Отбасындағы обыр тарихы

• Құрсақта жатқанда диэтилстильбэстрол дәрісінің әсеріне ұшырау

• 12 жасқа дейін етеккірдің басталуы немесе 50 жастан кейін менопаузаға түсу сияқты етеккір мәселелері

Гинекологиялық обырдың қауіп факторлары қандай?

Қандай да бір ауруға шалдығу ықтималдығын арттыратын жағдайлар қауіп факторлары деп аталады. Әр обырдың қауіп факторлары әртүрлі. Мысалы, темекі шегу обырдың көптеген түрлері үшін қауіп факторы болып табылады. Алайда бұл факторлардың болуы сіздің ауруға шалдығатыныңызды білдірмейді.

Жатыр мойны обырының қауіп факторлары

Жатыр мойны обырының қаупіне адам папиллома вирусы (АПВ/HPV) әсер ететіні белгілі. Жыныстық жолмен берілетін HPV – кең таралған инфекция. Жоғары қауіпті HPV анықталған науқастардың темекі шегуі және контрацептивті таблеткаларды ұзақ уақыт қабылдауы жатыр мойны обырына шалдығу қаупін арттыруы мүмкін.

Жатыр мойны обыры диэтилстильбэстрол (DES) дәрісінің әсерінен де дамуы мүмкін. Бұл дәрі – 1940-1971 жылдар аралығында жүкті әйелдерге тағайындалған эстрогеннің синтетикалық түрі. Егер сіз құрсақта болған кезде осы дәрінің әсеріне ұшырасаңыз, жатыр мойны обыры қаупі туралы дәрігеріңізбен кеңесуіңізге болады.

Аналық без обырының қауіп факторлары

Көптеген әйелдер жоғары қауіп тобында болмаса да аналық без обырына шалдығуы мүмкін. Дегенмен келесі жағдайлар аналық без обырына шалдығу қаупін арттыруы мүмкін:

• Генетикалық бейімділік

• Отбасында сүт безі немесе аналық без обырының болуы

• Жастың ұлғаюы

• Семіздік

• Жүктіліктің болмауы

• Менопаузадан кейінгі гормондық алмастыру терапиясы

Жатыр обырының қауіп факторлары

Келесі факторлар жатыр обырының даму қаупін арттыруы мүмкін:

• Жас: Жатыр обыры көбінесе 50 жастан кейін пайда болады.

• Генетика: Отбасында тоқ ішек обыры немесе басқа обыр түрлері болған науқастарда жатыр обырының қаупі жоғары.

• 2 типті қант диабеті: Көбінесе артық салмақпен байланысты 2 типті қант диабеті бар науқастарда жатыр обырына шалдығу қаупі артуы мүмкін.

• Басқа обыр түрлері: Тоқ ішек обырын, сүт безі обырын немесе аналық без обырын басынан өткерген адамдарда жатыр обырына шалдығу қаупі жоғары.

• Сәулелік терапия: Бұрын басқа обыр түріне байланысты жамбас аймағына сәулелік терапия жүргізілуі жатыр обырының қаупін арттырады.

Қынап обырының қауіп факторлары

Қынап обырын көбінесе HPV вирусы тудырады. Қынап обырының басқа қауіп факторлары:

• 60 жастан асқан болу

• Жатыр обыры немесе жатыр мойны обыры тарихы

• Темекі шегу

• Құрсақта жатқанда DES дәрісінің әсеріне ұшырау

Вульва обырының қауіп факторлары

Обырдың бірқатар түрлеріндегідей, вульва обырын тудыратын маңызды қауіп факторы – HPV вирусы. HPV бар адамдарда темекі шегу обырға шалдығу қаупін одан әрі арттырады.

Вульва обырын тудыруы мүмкін тағы бір фактор – склероздық лишай. Склероздық лишай – вульваның жұқаруына әкелетін сирек кездесетін аутоиммундық ауру. Оның ең жиі белгісі – қышу.

Жас кездегі жатыр обырының белгілері қандай?

Жатыр обыры көбінесе менопаузадан кейінгі кезеңде кездеседі, науқастардың көпшілігі 50-60 жас аралығында. Алайда сирек болса да жас науқастарда да жатыр обыры кездесуі мүмкін. Жас әйелдерде жатыр обырының дамуы мен семіздік арасында тығыз байланыс бар.

Жас кездегі жатыр обырының негізгі белгілерінің бірі – жатырдан қалыпсыз қан кету. Етеккір аралығында қан кету, етеккірдің қалыптыдан ұзаққа созылуы немесе шамадан тыс қан кету қалыпсыз жағдай болып саналады.

Жамбас аймағындағы ауырсыну – жас кезінде жатыр обыры дамыған науқастарда байқалатын тағы бір белгі.

Жыныстық қатынастан кейінгі ауырсыну, зәр шығару функциясының бұзылуы және қынаптан қалыпсыз бөліністер де жас кезінде жатыр обырына шалдыққан адамдарда байқалуы мүмкін белгілер.

Егер жас кездегі жатыр обырының бір немесе бірнеше белгісін байқасаңыз, оны елемей қалдырмай, тез арада маманға хабарласуыңыз керек.

Гинекологиялық онкологияда диагностика және емдеу әдістері қандай?

Науқастың отбасылық тарихына, медициналық тарихына және байқалған белгілерге байланысты гинекологиялық обыр диагнозы әртүрлі жолдармен қойылуы мүмкін. Гинекологиялық обыр диагнозы қойылған науқастарда емдеу жоспары обырдың түріне, қаншалықты таралғанына, науқастың бала көтеру жасында болуы-болмауына және басқа да көптеген факторларға байланысты өзгеруі мүмкін.

Гинекологиялық онкологиядағы диагностика

Гинекологиялық онкологияда диагноз түрлі диагностикалық тексерулер арқылы қойылады. Физикалық тексеруден кейін дәрігеріңіз қандай диагностикалық тексерулер қажет екенін анықтайды. Диагностикалық тексерулер мыналар:

• Қан талдаулары: Обырдың бар-жоғын анықтау үшін ісік маркерлері мен қанның басқа құрамдас бөліктерін көрсететін арнайы қан талдаулары бар. Дәрігеріңіз талдау нәтижелеріне қарап, диагностиканың келесі қадамдарын жоспарлай алады.

• Пап-жағынды тесті: Бұл тексерулер әдетте тұрақты гинекологиялық тексерулер кезінде жүргізіледі. Ешқандай обыр белгісі болмаса да, жатыр мойнының бетінен жасушалар алынып, тексеруге жіберіледі. Бұл тест жасуша ауытқуларын обырға айналмай тұрып анықтаудың тиімді жолы.

• Бейнелеу тексерулері: Бұл жамбас пен іш қуысындағы тіндердің кескінін жасап, кез келген ісікті көрнекі түрде көрсетуге арналған тексерулер. Ультрадыбыстық зерттеу, магниттік-резонанстық томография (МРТ), рентген, позитронды-эмиссиялық томография (ПЭТ) және компьютерлік томография (КТ) жиі қолданылатын бейнелеу тексерулері болып табылады. Сондай-ақ гистероскопия (H/S; жатыр ішін қарау, көзбен көре отырып биопсия алу, бітісулер мен адгезияларды жою және емдеу үшін қолданылады) жүргізіледі.

• Жатыр рентгені (HSG): Жатыр қуысын бейнелеуге арналған тағы бір диагностикалық әдіс. Бұл – жатыр мен жатыр түтіктерін бейнелеуге арналған рентгендік процедура. Жатырдың көлемі мен пішінінің қалыпты-қалыпты еместігі тексеріледі.

• Биопсия: Обыр деп күдіктенген тіннен зертханада тексеру үшін кішкене бөлік алу. Биопсия гинекологиялық обыр диагнозын растау үшін қажетті процедура болып табылады.

Гинекологиялық обырды емдеу

Емдеу нұсқаларына хирургия, дәрі-дәрмекпен емдеу, химиотерапия және сәулелік терапия жатады. Әдетте асқынған жағдайлар үшін хирургия ең жақсы нұсқа болып табылады. Жатыр мойны, жатыр және аналық без обыры бар науқастар үшін гистерэктомия (жатырды алып тастау) – өте жиі қолданылатын емдеу нұсқасы. Отасыз емдеу нұсқалары:

• Химиотерапия: Обырды баяулату немесе тоқтату үшін арнайы дәрілер үйлесімі қолданылады. Бұл дәрілер көктамыр арқылы енгізіледі немесе таблетка түрінде ауыз арқылы қабылдануы мүмкін.

• Сәулелік терапия: Обыр жасушаларын жою үшін жоғары энергиялы сәулелерді қолдану. Егер науқасқа ота жасау мүмкін болмаса, дәрігер сәулелік терапияны ұсынуы мүмкін. Тиімділігіне байланысты назарға алынуы тиіс сәулелік терапия нұсқасы – «брахитерапия». Ісіктің сатысына байланысты брахитерапия екі әдіспен жүргізілуі мүмкін. Олардың бірі – сәуле көзі бар құрылғыны қынапқа орналастыру. Үлкенірек ісіктер болғанда қолданылатын екінші әдіс – сәуле көзімен бірге ісікке бірнеше ине енгізу. Бір зерттеуге сәйкес, еміне брахитерапия қосылған науқастар ұзағырақ өмір сүрген [16]. Брахитерапиямен емделген жатыр мойны обыры бар науқастардың пікірлері емнің тиімділігі мен сапасын дәлелдейді [15].

Жиі қойылатын сұрақтар:

Жатыр мойны обырының ауырсынуы қай жерде болады?

Жамбаста, белдің төменгі бөлігінде және іштің төменгі бөлігінде пайда болатын ауырсынулар жатыр мойны обырының белгісі болуы мүмкін.

Гинекологиялық онкологиялық тексеру қалай жүргізіледі?

Гинекологиялық онкологияда әйелдердің ұрпақ өрбіту жүйесі ауруларының диагностикасы мен емі жүргізіледі. Диагноз гинекологиялық тексеру арқылы қойылады. Дәрігеріңіз алдымен жалпы тексеру кезінде белгілер туралы сұрайды. Содан кейін шалқаңыздан жатуды өтініп, сыртқы көзбен тексеру жүргізеді. Көзбен тексеру арқылы қынапта қызару, тітіркену немесе қандай да бір қалыпсыз жағдайдың бар-жоғы анықталады. Отбасындағы обыр тарихы мен медициналық тарихыңызға сәйкес диагностикалық тексерулер жүргізіледі. Ультрадыбыстық зерттеу арқылы жатыр мен аналық бездеріңіздің жағдайы тексеріледі. Жағынды (смеар) тесті деп аталатын тест арқылы жатыр мойнынан жасуша үлгісі алынады. Осылайша обыр алды зақымданулары анықталуы мүмкін.

Гинекологиялық онкологиямен қай дәрігер айналысады?

Гинекологиялық онкологиямен әйелдердің жыныс мүшелерінде дамитын обырларды анықтау және емдеу бойынша арнайы дайындықтан өткен «онкогинеколог» деп аталатын дәрігерлер айналысады.

Жатыр обыры ультрадыбыста көріне ме?

Жатыр обырын ультрадыбыстық зерттеу сияқты бейнелеу әдістерімен жиі анықтауға болады. Ультрадыбыста ол түзіліс ретінде көрінеді. Алайда көрінген түзілістерді нақты обыр деп айту мүмкін емес. Обырға күдікті түзілістердің диагнозын растау үшін биопсия қажет.

Жатыр обырының неше түрі бар?

Жатыр обырының екі түрі бар. Біріншісі – жиі кездесетін эндометрий обыры. Жатыр қабырғасының обыры деп те аталатын эндометрий обыры – гинекологиялық обырдың ең жиі кездесетін түрі. Жатыр обырының екінші түрі – сирек кездесетін және жатырдың бұлшықет қабырғасында пайда болатын жатыр саркомасы.

Әйелдерде жиі кездесетін бұл обырлармен күресу және денсаулығыңызды сақтау үшін онкогинеколог маманға үнемі қаралып тұруыңызға болады. Ерте анықтау – емделу мүмкіндігін арттырудың және денсаулығыңызды қорғаудың маңызды бөлігі.

Өз саласының тәжірибелі маман дәрігерлері технологияның барлық мүмкіндіктерін пайдалана отырып, обырды ерте анықтау және емдеу бойынша қызмет көрсетеді. Жатыр мойны обыры – сүт безі обырынан кейін әйелдер арасындағы өлімнің екінші ең жиі себебі. Белгілі қоздырғыштан, яғни адам папиллома вирусынан (human papilloma virus: HPV) туындайтындықтан және жыныстық жолмен берілетін ауру болғандықтан, жатыр мойны обырының алдын алуға болады. Жоғары қауіпті адам папиллома вирустары жатыр мойны обырының 99%-ында оң нәтиже көрсеткен. Жатыр мойнынан алынатын жағынды тесті (Пап-тест) арқасында ерте диагноз қоюға болады және өмір сүру мүмкіндігі айтарлықтай жақсарады. 99% жағдайда адам папиллома вирусы (HPV) тудыратын жатыр мойны обырынан және сүйелдерден қорғану үшін вакциналар қолданыла бастады. Обырдың 70%-ына жауапты 16 және 18 типтер мен сүйелдердің 90%-ына жауапты 6 және 11 типтерге қарсы әзірленген төрт валентті вакцина біздің елімізде де қолданыла бастады. Ауруханамызда HPV вакциналары салынады.

Кольпоскопия;

Бұл жатыр мойнының бейнесін 6-40 есе үлкейте алатын микроскоп. Ауруханамызда кольпоскопияны тәжірибелі дәрігерлеріміз жатыр мойны обырын анықтауда тереңдетілген зерттеу әдісі ретінде қолданады. Сонымен қатар адам папиллома вирусына скрининг сенімді әдістермен жүргізіледі. Осы стандартты диагностикалық әдістерге қосымша гинекологиялық обырларда қынаптық ультрадыбыс, доплер және гистероскопия сияқты әдістермен одан да ерте анықтау және емдеу мүмкіндіктері ұсынылады. Осылайша үнемі тексеруден өтетін науқастарымыз үшін жатыр мойны (цервикс), жатыр іші (эндометрий), аналық без және сүт безі обырлары қорқыныш тудыруды тоқтатады. Жатыр мойнынан алынған жағындыларда SIL, CIN, ASCUS диагнозы қойылған науқастарды жүргізу де кольпоскопия арқылы жүзеге асырылады.

Бөлімшемізде обырға байланысты гинекологиялық тексеруге қосымша жүргізілетін процедуралар

Сүт безі обыры

• Маммография

• Сүт безінің МР-ы

• Сүт безінің ультрасонографиясы

Жатыр мойны обырының скринингі

• Жағынды (смеар)

• Кольпоскопия

• Кольпоскопия бақылауымен биопсия

Аналық без обырының скринингі және диагностикасы

• Доплерлік ультрасонография,

• Ісік маркерлері (CA 125, CA 153, CA 199, CEA, альфа-ФП, бета-hCG және басқа ісік маркерлері)

Жатыр обырының скринингі және диагностикасы

• Жатыр ішінен тін алу (эндометрий биопсиясы)

• Жатыр ішкі қабатының қалыңдығын өлшеу

• Доплерлік ультрасонография

Клиникамызда барлық гинекологиялық обырлардың оталары жасалады. Сонымен қатар толық емес хирургия жасалған науқастарға толықтырушы хирургия жүргізіледі.