Жастарда Бел Ауруына Назар Аударыңыз!

Бел ауыруы бүкіл әлемде өте кең таралған мәселе, уақыт өте келе ол жиі кездеседі. Ересек халықтың кемінде %10-ында әртүрлі себептермен дамитын созылмалы бел ауырулары болуы мүмкін. Олардың көпшілігінің клиникалық маңызы жоқ және қысқа мерзімде өтіп кететіндіктен, бел ауыруына көбіне мән берілмейді. Алайда бұл ауырулардың бір бөлігі бел фитығы, бел омыртқаларының қысылу сынығы сияқты механикалық себептерден, ал бір бөлігі әсіресе жас орта жаста басталатын қабыну түріндегі ревматизм — Анкилозды спондилит (AS) және оған байланысты аурулардан туындайды. Сонымен қатар, сирек болса да, кейбір қатерлі ісік түрлері алғаш рет бел ауыруымен көрінуі мүмкін. Сондай-ақ Brucella сияқты кейбір инфекцияларда да бел ауыруы пайда болуы мүмкін. Сондықтан бел ауыруына мән беру керек және негізінде жатқан ауру бар-жоғын зерттеу қажет.

Мұнда жастарда жиі пайда болатын созылмалы бел ауыруының себебі болып табылатын Анкилозды спондилит (AS) және оған байланысты аурулар туралы айтамыз. AS соңғы жылдары қоғамда жиі кездесетіні байқалған ауру. AS және оған байланысты аурулардың ересектер арасында %0.1 -1 шамасында екені хабарланады. Яғни, мысалы, орташа көлемді қалада 100 000 ересек тұрады деп есептесек, онда кемінде 100-ден 1000-ға дейін AS және оған байланысты науқас бар деп болжауға болады.

Ауруының себебі неде?

Себебі әлі белгісіз. Дегенмен, ата-ананың бірінде бұл ауру болса, балаларда пайда болу ықтималдығы артады. Бұл оның генетикалық жағы бар екенін көрсетеді. Шынында да, бұл науқастарда HLAB27 деп аталатын ген сау адамдармен салыстырғанда кемінде 10 есе жиі анықталады. Сонымен қатар, осы гендің болуымен қатар, кейбір ішек және зәр жолдары ауруларына әкелетін микробтар да AS және оған байланысты аурулардың дамуына себеп болады. Сондай-ақ, Седеф ауруы (Псориаз), қабынулы ішек аурулары (Крон, жаралы колит сияқты) бұл аурулардың пайда болуына себеп бола алады.

Ауру қалай басталады?

Негізгі белгісі — 20-40 жас аралығында біртіндеп дамитын бел ауыруы. Бұл ауырсыну ұзақ уақыт қозғалыссыз болғаннан кейін күшейеді. Мысалы, науқас таңертең өзін нашар сезінеді, белдегі ауыру түн ортасынан басталып, таңертең одан да көп болады. Науқас қозғалғанда, жұмысқа барғанда немесе ыстық сумен шомылғанда бел ауыруына байланысты өзін жақсырақ сезінеді. Уақыт өте келе бел ауыруы арқа мен мойынға да тарайды, бел, арқа және мойын қимылдарын шектейді және арқада иіліп қалуға себеп болуы мүмкін. Бұл аурулар тек белді ғана зақымдамайды. Аяқ буыны, тізе сияқты буындар, әсіресе, көптеген басқа буындарды да зақымдауы мүмкін. Жамбас буынының зақымдалуы жамбас протезін қажет ететіндей ауыр болуы мүмкін.

Кейбір жағдайларда ауру алғаш рет увеит деп аталатын көз ауруымен басталады. Сондықтан, әсіресе алдыңғы увеит ауруы бар әркімнің AS және оған байланысты аурулар бойынша тексерілуі міндетті. Седеф ауруы және қабынулы ішек ауруы бар адамдарда да бел ауыруы болса, осы аурулар бойынша мұқият болу керек. Аз жағдайда жүрек, өкпе және бүйрек мәселелеріне де әкелуі мүмкін. Омыртқаларда сүйек тығыздығының төмендеуіне және қысылу сынықтарына әкелуі мүмкін. Ревматолог дәрігеріне уақытылы жүгіну ауруды ертерек анықтауға мүмкіндік береді. Көптеген жағдайда бел фитығы диагнозымен жылдар бойы емделіп, тіпті операциялар жасалады.

Әйелдер мен ерлер арасында айырмашылық бар ма?

Кейбір зерттеулерде бұл топ ауруының әйелдерде сәл жиірек кездесетіні хабарланады. Алайда ауру әйелдерде жалпы алғанда жеңілірек өтеді. Ерлерде ауыр өтіп, уақыт өте келе қатты иіліп қалуға дейін баратын ағымы болуы мүмкін. Әйелдерде ауыр клиникалық көрініс сирек дамиды. Дегенмен, бұл ауру әйелдерде емделмеуін талап етпейді. Емделмеген науқастарда омыртқа мен басқа буындарда деформацияларға, сондай-ақ бүйрек және жүрек мәселелеріне дейін көптеген асқынулар болуы мүмкін.

Емі қалай жүреді?

Бұл аурулар генетикалық бейімділігі бар адамда инфекция сияқты кейбір сыртқы факторлардың әсерінен іске қосылатын, қабынумен өтетін аурулар. Басты мақсатымыз — қабынуды басу. Ол үшін дәрі-дәрмектен бөлек, науқастар арқа бұлшықеттерін нығайтатын жаттығулар жасауы керек. Жүзу, волейбол сияқты спорт түрлері бұған өте қолайлы. Науқастардың бүйірімен жатпауы, шалқасынан немесе бетімен төмен қаратып, жазық жатуы және темекіні тастауы ұсынылады. Нәтижесінде, таңертең айқынырақ байқалатын бел ауыруы бар жастардың мұны елемеуі, міндетті түрде дәрігерге жүгінуі қажет. Ерте диагноз қою және емдеу бұл ауруға байланысты буындар мен бел бұзылуларын және соған байланысты туындауы мүмкін мүгедектікті барынша азайтады.