Ер Адамдарда Бедеулікті Анықтау Әдістері

1- Семен талдауы (Спермиограмма)

Ер адамдардағы бедеулікте жүргізілетін сынақтардың ең алғашқысы болып табылады. Сперма өндірісіне темекі, алкоголь, ыстық, дәрі-дәрмектер және инфекциялар сияқты көптеген факторлар әсер ететіндіктен, қалыпты емес нәтижелер берген үлгілерді бір айдың аралығымен кемінде екі рет қайталап талдау қажет. Спермаға талдау жүргізгенде фертильділік мәселесі анықталса, ер адамды физикалық және гормоналдық тұрғыдан одан әрі тексеруге көшеді. Сперма өндіру циклі 2-3 айда бір қайталанады. Яғни өндірілген сперма 2-3 айдан кейін семенге бөлінеді. Сол сияқты адамның кездесетін зиянды факторлары (ауыр қызбалы аурулар, стресс, шаршау, қоршаған орта факторлары) немесе емдеу үшін қолданылатын пайдалы дәрі-дәрмектер де 3 айдан кейінгі сперма қасиеттеріне әсер етуі мүмкін. Семен талдауының нәтижелерін бағалағанда осы процесті ескеру керек. Егер дәрі қолданылмаған және қызбалы ауру өткізілмеген болса, 3-4 апта аралығымен кемінде екі сперма үлгісін зерттеп, осы үлгілердің орташа көрсеткіштеріне қарай шешім қабылдау қажет. Зерттелетін үлгіні зертханаға жақын орында беру ұсынылады.

Семен талдауы қашан жасалады?

Бұл сынақ 3-5 күндік жыныстық перхиз, яғни жыныстық қатынассыз кезеңнен кейін жасалуы керек. 2 күннен қысқа уақытта алынған үлгілерде сперма концентрациясы төмен табылады; ал 7 күндік жыныстық перхиздан кейін берілген үлгілер де сперманың қозғалғыштығының төмендеуіне байланысты қолайсыз саналады. Зерттелетін семен үлгілері 20 °C-тан төмен және 40 °C-тан жоғары қоршаған орта температураларына ұшыратылмауы керек. Суық және ыстық соққы сперманың қозғалғыштығында едәуір өзгерістерге себеп болады.

Үлгі алу процесі қалай жүргізіледі?

Үлгі алу процесі мастурбация әдісімен жүргізілуі керек; презерватив, сабын және крем қолданылмауы тиіс, стерильді ыдыстар таңдалуы керек. Берілген семен үлгісінің алғашқы бөлігінде көбірек сперма жасушалары болғандықтан, егер алғашқы бөлігі сперма беру кезінде сыртқа ағып кетсе немесе жоғалса, бұл жағдай міндетті түрде зертхана қызметкерлеріне хабарлануы керек.

Спермиограмма; семеннің көлемі, түсі, PH-ы, ликефакция уақыты (ерү уақыты), тұтқырлығы, спермалардың саны, қозғалғыштық коэффициенті және морфологиясы (пішіні) туралы мәлімет береді.

Көлем: Семен >1,5 мл болуы керек.

Түсі: Қалыпты жағдайда семен тығыз (опак) және сұрғылт түсті болады. Ұзақ уақыт жыныстық перхиз кезінде сарғыш; семенде эритроциттер (қызыл қан түйіршіктері) болған жағдайда қызыл-қоңыр; ұзақ уақыт антибиотик қолданғаннан кейін түссіз болуы мүмкін.

PH: Қалыпты семеннің pH-ы 7,2-8 аралығында. pH 8-ден жоғары болған жағдайлар өткір инфекцияны немесе өлшеудің кеш жасалғанын көрсетеді. pH 6,5-тен төмен болған азоспермия жағдайларында шығару өткізгіштерінің бітелуі, қосымша бездердің дамымауы, созылмалы инфекциялар және зәрдің семенге араласуы ойлануы керек.

Ликефакция (семеннің ерігіштігі): Ликефакция (ерү) уақытының ұзаруы сияқты ақаулық семеннің тұтқырлығының (қоюлығының) артқанын көрсетеді, бұл қалаусыз жағдай; простата безі қызметтерінің өзгеруінен немесе инфекциядан болуы мүмкін.

Тұтқырлық: Қалыпты жағдайда семен сәл тұтқыр, яғни қоюлығы бар. Простатит, везикулит сияқты созылмалы инфекцияларда тұтқырлық (қоюлық) артуы мүмкін.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) өлшемдері бойынша спермиограммадағы қалыпты көрсеткіштер;

Көлем (көлемі): >1,5 мл

Сперма концентрациясы: 15 миллион/мл және одан жоғары

Спермалық талдаудан кейін жоғарыдағы көрсеткіштердің болуы жүктіліктің болатынын толық дәлелдемейді. Мысалы; сперма концентрациясы 10 миллион/мл болатын ер адамдардың жұбайларында жүктілік болуы мүмкін, ал сперма концентрациясы 80 миллион/мл болатын ер адамдардың жұбайлары жүкті бола алмауы мүмкін.

Сперма қозғалғыштығы (моторика): %32 және одан да көп (Дәреже A+B)

Қозғалыс түрлеріне қарай жіктеу жасалады :

A дәреже (+4)= алға қарай жылдам қозғалыс (қалыпты қозғалыс түрі)

B дәреже (+3)= баяу, сызықтық емес қозғалыс

C дәреже (+2)= орнында қозғалу

D дәреже (+1)= қозғалыссыз

Спермалардың қозғалысы ортаңғы бөлік және құйрықтың анатомиялық және функционалдық тұрғыдан сау болуымен байланысты. Инфекциялар, құйрықпен байланысты ауытқулар, варикоцеле, алкоголь, антиспермалық антиденелер, иммотильді силия синдромы сияқты аурулар сперма қозғалысының бұзылуына себеп бола алады.

Сперма құрылымы (морфология): %4 және одан жоғары қалыпты құрылымда (Крюгер өлшемдері бойынша) болуы керек. Сперма бағалауында бірнеше түрлі өлшем бар. ‘Крюгер өлшемдері’ әсіресе спермадағы пішін бұзылыстарын ескеретін микроскоптық бағалау әдісі. Арнайы бояудан кейін сперма пішінінің (морфологиясының) ерекшеліктері зерттеліп, сперма үлгісінің ұрықтандыру қабілеті анықталады.

Ұзындығы 0,05 мм болатын сперма жасушасы үш бөліктен тұрады: бас, мойын және құйрық. Бас бөлігі генетикалық материалды қамтиды, мойын спермалардың қозғалысы үшін қажетті энергияны қамтамасыз етеді, ал құйрық бөлігі сперманың қозғалысын қамтамасыз етеді.

Азоспермия: Семенде сперма мүлдем болмауы

Олигоспермия: Сперма санының аздығы

Астеноспермия: Қозғалғыштық коэффициентінің азаюы

Терратоспермия: Пішін (құрылым, морфология) бұзылысы