Сүйек Кемігін Трансплантациялау

Емдеу үдерістері мультидисциплинарлық топ арқылы жүзеге асырылатын орталығымызда қатерлі және қатерсіз аурулары бар науқастарға ең мұқият күтім мен емдеу нұсқалары ұсынылады. Біздің маман психологымыз трансплантацияға дейін және одан кейін науқастарға қажетті психологиялық қолдау көрсетеді. Химиотерапия және басқа да дәрілік препараттарды дұрыс сақтау мен дайындау үшін орталығымызда фармацевт жұмыс істейді.

Көптік миелома (плазмалық жасушалардан туындайтын сүйек кемігінің қатерлі ауруы), лимфома (лимфа түйіндерінің гематологиялық обыры), жедел лейкоз (қан обыры), созылмалы лейкоз және апластикалық анемия сияқты қан аурулары бар науқастар аутологиялық және аллогендік трансплантация үшін орталығымызға жүгіне алады. Жыл сайын әлемнің 30 түрлі елінен келген 1 000-нан астам науқасқа қызмет көрсететін Hisar Hospital Intercontinental Сүйек кемігін және бағаналы жасушаларды трансплантациялау орталығы арқылы Түркиядан ғана емес, әлемнің көптеген елдерінен келетін науқастардың сүйек кемігін транспланттау қажеттіліктерін қанағаттандыруды мақсат етеді.

Сүйек кемігі және гемопоэздік бағаналы жасушалар дегеніміз не?

Сүйек кемігі – сүйектің ішінде орналасқан, қан жасушалары мен бағаналы жасушалар бар тін. Бағаналы жасушалар «эритроциттерді, лейкоциттерді және тромбоциттерді» түзеді.

Сүйек кемігін транспланттау дегеніміз не?

Қанның, лимфа түйіндерінің және сүйек кемігінің кейбір қатерлі немесе қатерсіз ауруларында бұл әдіс науқастарға жеткілікті әрі емдік дозада дәрі беруге мүмкіндік береді. Жоғары дозада дәрі берілгенде науқастың ағзасы ұзақ уақыт бойы қан жасушаларын түзе алмайды. Осы кезеңде науқастар қан кету мен инфекция салдарынан көз жұмуы мүмкін. Сүйек кемігін транспланттау бұл кезеңді қысқартып, науқастардың сауығуына мүмкіндік береді.

Сүйек кемігін транспланттауда бағаналы жасушалар қайдан алынады?

• Сүйек кемігінен,

• Қаннан,

• Кіндік бауынан.

Сүйек кемігін транспланттаудың үш түрі бар:

Аллогендік трансплантация: Науқастың тіндік тобы сәйкес келетін бауырларынан, отбасы мүшелерінен немесе туыс емес сәйкес донорлардан алынған бағаналы жасушалармен жасалатын трансплантация.
Аутологиялық трансплантация: Науқастың өз бағаналы жасушаларын алып, кейін оның өзіне қайта енгізу арқылы жасалатын трансплантация.
Сингендік трансплантация: Науқастың бір жұмыртқалы егіз бауырынан алынған бағаналы жасушалармен жасалатын трансплантация.

Аутологиялық сүйек кемігін транспланттау қалай жүргізіледі?

Алдымен науқасқа ауруын жою үшін тиісті ем беріледі. Келесі кезеңде аурудың қайталануын болдырмау үшін кейбір дәрілер беріліп, бағаналы жасушалар жиналады және мұздатылады. Содан кейін науқасқа аурудың қалған жасушаларын жою үшін жоғары дозалы дәрілік терапия жүргізіледі. Жоғары дозалы терапиядан кейін сақталған сау бағаналы жасушалар науқасқа қайта енгізіледі.

Аутологиялық трансплантацияның қаупі бар ма?

Науқастар әдетте емді жақсы көтереді. Бағаналы жасушалар науқастың өзінен алынатындықтан, бұл топта қауіпті асқынулар өте сирек кездеседі. Жоғары дозада берілген дәрілерге байланысты жүрек айну, құсу, іш өту, шаштың түсуі сияқты, әдетте емнен кейін басылатын мәселелер байқалуы мүмкін.

Аллогендік сүйек кемігін транспланттау қалай жүргізіледі?

Алдымен науқасқа ауруын жою үшін тиісті ем беріледі. Науқаспен тіндік тобы сәйкес келетін бауырынан немесе туыс емес донордан бағаналы жасушалар жиналады. Осы уақытта науқасқа аурудың қалған жасушаларын жою үшін жоғары дозалы дәрілік терапия жүргізіледі. Содан кейін донордан жиналған жасушалар науқасқа енгізіледі. Бағаналы жасушаларын берген бауыр немесе туыс емес донор үшін ешқандай қауіп жоқ. Бұл қан банкіне қан тапсыруға ұқсас. Берілген бағаналы жасушалар ағзада қысқа уақытта қалпына келетіндіктен, ешқандай ауру немесе бұзылыс байқалмайды.

Аллогендік трансплантацияның қаупі бар ма?

Толықтай сау бағаналы жасушалар трансплантталатындықтан, аурудың қайталану қаупі өте төмен. Бауырдың тіндік тобы толық сәйкес келсе де, иммундық жүйелер бір-біріне үйлеспеуі мүмкін. Донордың иммундық жасушалары бағаналы жасушаларды алған адамның ағзаларына қарсы әрекет етуі мүмкін. Бауырды, теріні және ішекті зақымдайтын «трансплантат иесіне қарсы» (Graft Versus Host) ауруы дамуы мүмкін. Бұл жағдай емделуі тиіс.

Бағаналы жасушалар қалай жиналады?

Оларды сүйек кемігінен алуға болғанымен, бүгінде бұл әдіс сирек қолданылады. Қазіргі уақытта бағаналы жасушалар қолдағы веналар арқылы немесе мойын аймағындағы венаға катетер орнату арқылы «аферез» құрылғыларымен жиналады. Бағаналы жасушалар науқасты немесе донорды ұйықтатпай жиналады.

Сүйек кемігін транспланттауда бағаналы жасушалар неге мұздатылады?

Алынған сүйек кемігінің бағаналы жасушалары бірден енгізілуі немесе қажет кезде пайдалану үшін мұздатылып сақталуы мүмкін. Мұздату кемінде -80 °C температурада жүргізіледі. Осы температурада сақталған жасуша өз қабілетін жоғалтпай, барлық функциялары сау күйінде қалатындай тоқтатылған күйде сақталады. Бағаналы жасуша ерітілгенде, жасуша жүйесі тоқтаған жерінен жұмысын жалғастырады. Әдетте олар -196 °C температурада сақталады. Бұл әдіс криоконсервация деп аталады. Осы әдістің көмегімен бағаналы жасушаларды көп жылдар бойы сақтауға болады.

Трансплантация үшін шеткі қанның бағаналы жасушалары қалай алынады?

Бұл қазіргі таңда әлемде ең жиі қолданылатын бағаналы жасушаларды жинау әдісі. Донордың қанында айналатын бағаналы жасушалар аферез деп аталатын әдіспен жиналады. Бұл қан банкіне қан тапсыруға ұқсас әдіс. Донордың немесе науқастың бағаналы жасушалары аферез бөлімшесінде жиналады. Адамға байланысты бұл процедура 2-4 сағатқа созылады. Жиналған бағаналы жасушалар саналғаннан кейін реципиентке енгізілгенге дейін мұздатылады. Аферез сирек жағдайда уақытша есінен тану, қалтырау, еріннің ұюы және қолдың құрысуы сияқты жанама әсерлер тудыруы мүмкін.

Бағаналы жасушалар науқасқа трансплантталғаннан кейін не болады?

Қан айналымына түскеннен кейін бағаналы жасушалар лейкоциттерді, эритроциттерді және тромбоциттерді түзу үшін сүйек кемігіне орналасады. Олардың қан түзуі трансплантациядан кейін 2-4 апта ішінде басталады. Иммундық жүйенің толық қалпына келуі трансплантация түріне байланысты. Аутологиялық трансплантация алушыларда қалпына келу бірнеше айда, ал аллогендік трансплантация жасалған науқастарда 1-2 жыл ішінде аяқталады.

Сүйек кемігін транспланттау қандай науқастарға жасалады?

• Жедел миелобластық лейкоз

• Жедел лимфобластық лейкоз

• Ходжкиндік емес лимфома

• Ходжкин лимфомасы

• Көптік миелома

• Миелодиспластикалық синдром

• Созылмалы миелоцитарлық лейкоз

• Апластикалық анемия

• Пароксизмалды түнгі гемоглобинурия

• Біріншілік амилоидоз

• Тұқым қуалайтын аурулар: талассемиялар

Сүйек кемігін транспланттаудан кейінгі өмір қандай болады?

Ауруханадан шыққаннан кейін қалпына келу аллогендік трансплантация жасалған науқастарда 1 жыл, аутологиялық трансплантация жасалғандарда 2-4 ай жалғасады. Трансплантациядан кейін науқас 6 ай бойы толық күн жұмысқа орала алмайды. Алғашқы бірнеше аптада науқас өзін өте әлсіз сезінуі мүмкін; бұл кезеңде ол орнынан тұрып, үй ішінде жүруі керек. Ауруханадан шығарда науқасқа тамақ пен сусынға қатысты сақтық шаралары, келу уақыты, бақылау тексерулері және не істеу керектігі егжей-тегжейлі түсіндіріледі.

Трансплантация алдында науқастар мен бағаналы жасуша донорларына қандай тексерулер жүргізіледі?

Науқастар мен донорларға қан, зәр, өкпе, жүрек, бауыр тексерулері, сондай-ақ гепатит пен инфекцияға талдаулар жүргізіледі. Шешім осы нәтижелер негізінде қабылданады. Науқастың тіс тексеруі кезінде анықталған тісжегі сияқты мәселелер емделеді. Әсіресе өкпе және жүрек аурулары тұрғысынан тексеріледі. Бауырға қатысты мәселелер шешіледі. Науқастың психологиялық тұрғыдан дайындығы бағаланады. Қажетті демеуші емдеу жүргізіледі. Науқасқа бағаналы жасушаларды транспланттау туралы ақпарат беріледі. Науқас өз келісімін бергеннен кейін ауруы мен жағдайына сәйкес емдеу басталады.

Бағаналы жасушалар қалай жиналады?

Науқасқа немесе донорға катетер орнатылады. Бағаналы жасушаларды сүйек кемігінен шығарып, қан тамырларында айналуына мүмкіндік беретін химиотерапия немесе олардың жылдам көбеюін қамтамасыз ететін дәрілер беріледі. Тиісті уақытта бағаналы жасушалар оларды танып, бөліп алатын аферез құрылғыларының көмегімен науқастан немесе донордан жиналады.