Ақыл тістер… Шықпағанда күтетін; шыққанда бірден шіріп, жұлдыруға мәжбүр болатын, кейде «онда неге шығады?» деп айтатын тістеріміз… Ақыл тістерге қатысты қызықтыратын сұрақтарды және олардың қашан жұлдырылуы керек екенін Hisar Hospital Intercontinental Ауыз және тіс денсаулығы бөлімінің мамандарынан білдік.

Ауызымızда соңғы шығатын және үшінші азу тістері болып табылатын 20’лік тістердің әдетте 17-25 жас аралығында шыға бастайтынын айтқан мамандар: «Бұл тістерді ауызда қалдыру немесе қалдырмау мәселесі даулы. Егер дұрыс позицияда шықса және маңайдағы тіндерге зиян келтірмесе, бұл тістің сол орнында қалуында ешқандай кедергі жоқ. Жақ сүйегіне қосылып кеткен; рентгенмен аномальды позициясы анықталған тістің болашақта келтіретін зияны ескеріліп, жұлдыру туралы шешім қабылдануы мүмкін.» деген пікір білдірді.

Ақыл тісімді қашан жұлдыртуым керек?

Кариес: Түкіріктің, бактериялардың және тамақ бөлшектерінің жаңа шығып жатқан тіс ашқан ойықта жиналуы ақыл тісті де, оның жанындағы азу тісті де қауіпке ұшыратады. Мұндай кариесті ерте байқап емдеу өте қиын. Ауырсынуға және инфекцияға әкеліп, абсцеспен аяқталатын ауыр жағдайлар туындауы мүмкін.

Тіс етінің ауруы (перикоронит): Ішінара шыққан ақыл тістің маңындағы тіс етінде бактериялар мен тамақ қалдықтары жиналатын инфекция ошағы пайда болады. Бұлар ауыз иісін, ауырсынуды, ісінуді және аузыңызды толық аша алмауыңызды тудырады. Инфекция лимфа тамырлары арқылы бетке және мойынға таралуы мүмкін. Ақыл тістің айналасындағы бұл инфекцияға бейім орта әр уақытта оңай жұғуға ықтимал.

Қысым ауырсынуы: Шығу барысында көрші тістерге де қысым түссе, қысылудан да ауырсыну сезілуі мүмкін. Кейбір жағдайларда бұл қысым тозуға әкеледі.

Ортодонтиялық себептер: Көптеген жастар тістеріндегі қиғаштықты түзету үшін ортодонтиялық емдеуден өтеді. Жиырма жастағы тістердің шығу қысымы басқа тістерге де әсер ететіндіктен, басқа тістерде де қозғалыс пайда болып, қиғаштық артуы мүмкін.

Протездеумен байланысты себептер: Протез жоспарланатын ауызда ақыл тістерді ескеру қажет. Себебі ақыл тіс жұлдырылғаннан кейін өзгерген ауыз құрылымына сай жаңа протез жасау қажет болады.

Киста пайда болуы: Ішке қамалған (импакцияланған) тіс кистаға айналады; ал киста сүйектің бұзылуына, жақтың кеңеюіне, маңайдағы тістердің орнын ауыстыруына немесе зақымдалуына себеп болады. Сүйектің бұзылуының алдын алу үшін тісті жұлдырып, кистаны тазалау керек.

Ешқандай мазасыздық тудырмайды, бірақ дұрыс емес орналасқан тісім бар…

-Тістің орналасуының бұзылуы инфекция үшін жеке өзі жеткілікті себеп болып табылады. Мұндай жағдайда қысым ауырсынуы, тіс еті мәселелері және осыған ұқсас проблемалар кенеттен және күтпеген уақытта дамиды.

-Ақыл тістер щетка мен тіс жібімен жету қиын аймақтарда орналасады. Уақыт өте келе кариесті тудыратын бактериялар, қышқылдар және тамақ қалдықтары осы аймақта жиналады. Егер тіс шіріп, пломбамен емделмесе, ол қысқа мерзімде қабынады.

-Бұл тістерді таза ұстау қиын болғандықтан жиналған бактериялар мен тамақ қалдықтары жаман ауыз иісін тудырады.

-Тіс етінің астында көлденең орналасқан ішке қамалған тіс басқа тістердің қозғалуына, тығыздалуына және қисаюына әкелетін қысым туғызады.

-Ішке қамалған тістің үстін жауып тұрған тіс етінің астына жиналған бактериялар инфекцияға әкеледі.

Ақыл тістерді жұлдыру үшін ең қолайлы уақыт қашан?

Дұрыс емес орналасқан тіс шағым туғызсын немесе туғызбасын, ол 14-тен 22 жасқа дейін жұлдырылуы керек. Жас кезіндегі операциялар техникалық тұрғыдан оңайырақ және емделу тезірек жүреді. 40 жастан асқан операциялар қиынырақ. Сондай-ақ жастың ұлғаюымен бірге жанама әсерлер де көбейеді және емделу кезеңі ұзарады.

Басқа тіс жұлдыруларынан айырмашылығы бар ма?

Ақыл тістің орналасуына, пішініне және өлшеміне байланысты орындалатын әрекеттің күрделілік дәрежесі өзгереді. Қарапайым жұлдырудан кейін жеңіл ісіну, ауырсыну және қан кету болуы мүмкін. Арнайы әрекеттерді талап ететін кейбір күрделі жұлдырулар да жүргізілуі мүмкін. Тіс дәрігеріңіздің қабылдайтын шаралары мен берген кеңестері жанама әсерлерді ең аз деңгейге дейін азайтады. Бұл жұлдырудан кейін жұлдыру орнында қан жиналмайды және ауырсыну да дамуы мүмкін. Бірнеше күннен кейін жағдай жақсарады. Сондай-ақ тіс дәрігерінің кеңестеріне сақ болған жағдайда бұл оқиғамен мүлде кездеспеуі де мүмкін. Жасы ұлғайған сайын сүйек құрылымы тығыздалып, икемділігі азайғандықтан жұлдыру қиындайды, емделу баяулайды.

Операциядан кейінгі күтім

Жара орнын тырнамаңыз. Әйтпесе ауырсыну, инфекция немесе қан кету дамуы мүмкін.

Алғашқы 24 сағат ішінде тістіңіз жұлдырылған жағымен шайнамаңыз.

Алғашқы 24 сағат ішінде темекі шекпеңіз. Себебі темекі қан кетуді күшейтіп, емделуді бұзады.

Түкірмеңіз. Түкірсеңіз қан кету күшейеді және қан ұйығышы өз орнынан қозғалуы мүмкін.

Қан кетуін бақылаңыз. Егер тігіс салынбаған болса, стерильді марлямен тампон жасалады. Қан ұйығышының пайда болуы үшін тампонды жарты сағат бойы ауызда ұстаңыз. Тампон алынғаннан кейін қан кетуі жалғасса, жаңасын салыңыз.

Ісінуді бақылаңыз. Операциядан кейін аймаққа суық тампон қойылып, қан айналымы баяулатылады және бетіңіздің ісінуінің алдын алынады. Қолдану 20 минут суық тампон – 20 минут үзіліс – тағы 20 минут суық тампон түрінде кезеңдермен жүргізіледі.

Алғашқы 24 сағаттан кейін әр 2 сағат сайын 1 стақан жылы суға 1 шай қасық тұз салып дайындаған ерітіндімен гаргара жасаңыз.