Жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциялары

Жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциялары мен төменгі тыныс алу жолдарының инфекцияларын ажырату әдетте дауыс қатпарының астындағы бөліктер мен осы аймақтан төмен орналасқан бөлік төменгі тыныс алу жолдары деп те аталады. Дауыс қатпарының үстінде орналасқан бөліктер — мұрын, жұтқыншақ және кеңірдектің бөлігі — де жоғарғы тыныс алу жолдары деп аталады.

Фарингит

Жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциялары ішінде ең жиі кездесетіні — фарингит, оған қоса бадамша без инфекциясы, синусит фарингит қатарына жатқызылуы мүмкін. Бұл ауруға байланысты туындайтын белгілер: жұтқыншақ ауыруы, дауыстың қарлығуы, жұтудың қиындауы, жұтқыншақта қытықтану сезімі. Фарингитті туғызатын факторлар арасында ең жиі кездесетіндері — мұрын-жұтқыншақ ағымы, мұрын аллергиясы, темекі шегу, ластанған ауа, жұтқыншақ рефлюксі, ауыз қуысы гигиенасының нашар болуы. Емдеуде ең жиі мол су ішу ұсынылады. Сақыз шайнау, балды спрейлер мен сусындар, балды тағамдар жұтқыншақты жұмсартып, фарингитке жақсы әсер етуі мүмкін. Фарингиттен сақтану үшін темекіні міндетті түрде тастау керек, мұрын-жұтқыншақ ағымын азайтатын емге кірісу керек, сау тамақтану жүйесі құрылуы керек және жұтқыншақта рефлюкс болса, міндетті түрде емдеу керек.

Бадамша без инфекциясы

Бадамша без инфекциясы кенеттен басталатын жұтқыншақ ауыруы, жұтудың қиындауы, әлсіздік, шаршау, бұлшықет ауыруы, жоғары температураның туғызатын белгілерімен көрінеді. Ауруды анықтау үшін бадамша бездерден сүртінді түрінде үлгі алынады, алынған үлгіде бактерия пайда болса, оған тиімді антибиотикпен ем беріліп, адам емделеді. Бірақ кейде әртүрлі себептерге байланысты бактерия өспеуі мүмкін. Бұл жағдайда симптоматикалық ем беріледі, антибиотикпен қатар кейде кортизон емі, ауырсыну басатын дәрілер, жұтқыншақ спрейлері, жұтқыншақ таблеткалары және көп сұйықтық ішу ұсынылады. Бадамша без инфекциясында дәрі-дәрмекпен қатар демалыс та маңызды, науқастар міндетті түрде төсек режимін сақтауы керек. Бадамша без инфекциясында жиі кездесетін белгілердің бірі бұлшықет-буын ауыруы болғандықтан, науқастар өте қатты әлсіздік пен шаршауды сезінуі мүмкін. Ем барысында жұтқыншақ ауырғандықтан науқастар бірдеңе жеу мен ішуде де қиналуы мүмкін. Сұйықтық жоғалту ауруға айығуды кештіруі мүмкін. Сондықтан жұтуға қиын болғанда да жақсы әсер ететін, әсіресе жаз кезеңінде балмұздақ жеуге болады.

Синусит

Жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциялары ішінде кездесетін ең жиі инфекциялардың бірі — синусит ауруы. Синусит инфекциясы жедел және созылмалы болып екіге бөлінеді. Жедел инфекция кенеттен басталатын бас ауруы, бет аймағының толуы, мұрыннан жасыл түсті ағынды, мұрынның бітелуі, мұрын-жұтқыншақ ағымы және жұтқыншақта қақырық, жөтел, ауыздан иіс шағымдарымен көрінеді. Созылмалы синусит инфекциясында болса мұрынның үздіксіз бітелуі, бас ауруы, мұрын-жұтқыншақ ағымы және өмір сапасының төмендеуі байқалады. Синусит диагнозын қою бүгінгі күні өте оңай болып қалды. Эндоскопиялық тексеру арқылы мұрын ішіне қаралады, ал мұрын ішіндегі ағындылар осы туралы мәлімет береді. Эндоскопиялық тексеру жеткіліксіз болса, компьютерлік томография зерттеуі арқылы ауру диагнозы 100% қойылады. Ең жиі кездесетін фактор — мұрын аллергиясы, аллергиялық ринит, мұрында бітелу, қышыну, ағын мен иіс сезімінің жоғалуы. Аллергия ісінуіне байланысты үздіксіз секрециялайтындықтан, аллергиялық ағындар синустардың аузын бітеп, олардың қабынуына да себеп болады. Жеңіл бітелу аллергиямен қосылғанда бірден синуситке айналуы мүмкін. Синусит инфекциясы кез келген жас тобында кездесе алады. Әсіресе балаларда синустар толық дамымағандықтан, балаларда кездесетін синусит қысқаша ринит деп аталады. Аллергиясы бар адамдар қалыпты адамдарға қарағанда мұрын инфекциясын үш есе жиі өткізеді. Синусит себептерінің арасында тағы бір маңызды фактор — мұрын ішіндегі сүйек қисықтығы, мұрын етінің өсуі және кейін пайда болған мұрын еттері синуситке себеп болуы мүмкін. Синусит ең алдымен дәрі-дәрмекпен емделеді. Жеткілікті уақыт пен дозада дәрі қолданылғанына қарамастан нәтиже алынбаған адамдарда хирургиялық ем нұсқалары да қарастырылуы мүмкін. Бүгінгі күні синусит хирургиясы өте қауіпсіз және жиі жасалатын операция түрі болып, науқастарға үлкен жеңілдік береді. Себебі синустардың айналасы сүйектермен қоршалғандықтан, дәрі-дәрмекпен ем жеткіліксіз болуы мүмкін. Сондықтан мұрын тесіктері арқылы кіріп, сыртқы кесік ізінсіз оңай күндізгі хирургиялық операция жасауға болады.

Грипп

Грипп (Инфлюэнза) вирустар арқылы туындайды, көбінесе қыс айларында ең жоғары деңгейге жетеді. Грипп кездескен адамдарда әсіресе бұлшықет-буын ауыруы, жоғары температура, әлсіздік, жұтқыншақ ауыруы, мұрын бітелуі, көздің жасаруы, жөтел және терлеу шағымдары байқалады. Сонымен қатар балалардағы өтпейтін жөтел туралы толық мақаламызды оқи аласыз. Грипп ауруын емдеуде алдымен инфлюэнза вирустарына бағытталған дәрі-дәрмектік ем беріледі. Сонымен бірге төсек режимі, көп сұйықтық, мұрынды ашатын дәрілер, жөтелді басатын дәрілер, сироптар, жұтқыншақ таблеткалары қолданылады. Кейбір жағдайларда осы емдеулер жеткіліксіз болып, ауру жоғарғы тыныс алу жолдарынан, яғни мұрын мен жұтқыншақтан өкпеге төмен түсіп, өкпеде пневмония туғыза алады. Грипп вирусы әдетте басқа науқастармен тығыз байланыс нәтижесінде жұқтырылуы мүмкін: балалардан ата-анаға, жұмыс орнында әріптестерден, қоғамдық көлік құралдарынан немесе бұқаралық орындардан тамшы жолымен жұқтырылуы мүмкін.

Суық тию

Суық тию грипп ауруына қарағанда жеңіл клиникалық көрініс береді. Белгілерінде бұлшықет-буын ауыруы болмайды, бірақ жеңіл температура болуы мүмкін, мұрын бітелуі, дауыс өзгеруі, әлсіздік, жеңіл жұтқыншақ ауыруы болуы мүмкін. Суық тиюді көбінесе Рино вирустар туғызады. Бұл вирустар қауіпті вирустар емес, оңай жұғады, бірақ ауыр клиникалық көрініспен өтпейді, ағзадағы иммундық жүйе бұл вирустарды оңай жоя алады және ауру өз бетімен жазылады.