Тауық улануы дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу жолдары

Тауық улануы

Тауық улануы — көбінесе бұзылған тауық етін жеу салдарынан пайда болатын және жүрек айнуы, іш өту, жоғары қызу, бас ауруы сияқты белгілермен көрінетін жағдай. Ауыр улану жағдайларында ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгіну қажет.

Тауық улануы дегеніміз не?

Тауық улануы — микробиологиялық тұрғыдан ластанған немесе бұзылған тауық етін немесе тауық өнімдерін тұтыну нәтижесінде пайда болатын тағамдық улану. Бұл жағдай тауық етінің жеткіліксіз пісірілуі, тиісті емес жағдайларда сақталуы немесе жарамдылық мерзімі өткен өнімдердің тұтынылуы салдарынан орын алады. Тауық еті, әсіресе шикі күйінде Salmonella, Campylobacter, Clostridium perfringens және Listeria monocytogenes сияқты зиянды бактерияларды тасымалдауы мүмкін. Бұл микроорганизмдер ішек жүйесіне түскен кезде түрлі инфекциялар мен ас қорыту жүйесі шағымдарына әкеп соқтырады.

Тауық улануының белгілері қандай?

Тауық улануының белгілері тұтынылған тауық өніміндегі бактерия түріне, жеке иммунитет жағдайына және түскен микроб мөлшеріне байланысты өзгеруі мүмкін. Алайدا, әдетте ас қорыту жүйесіне қатысты белгілер басым болады. Шағымдар тағамды тұтынғаннан кейін 6-72 сағат ішінде пайда болуы мүмкін. Тауық улануының белгілері төмендегідей:

Жүрек айну, құсу сияқты асқазан мәселелері,

Сулы немесе кейде қанды іш өту,

Іштің ауыруы және түйілуі,

Желдену және іштің кебуі,

Жоғары қызу (38°C және одан жоғары),

Қалтырау, терлеу,

Бас ауруы, бас айналу,

Бұлшықеттердің ауыруы және жалпы әлсіздік,

Ауыздың құрғауы,

Терінің құрғауы,

Көздің шұңқырланып кетуі,

Шаршау және сананың бұлдырауы (асқынған жағдайларда).

Кейбір жағдайларда белгілер өте жеңіл болуы мүмкін және адам мұны қарапайым асқазан мазасыздығы деп қабылдауы ықтимал. Жүктілік кезінде тауық улануының белгілері кейде жасырын түрде өтеді, бірақ ұрық үшін үлкен қауіп төндіреді. Балаларда, қарттарда және иммунитеті әлсіз жандарда белгілер жылдам асқынуы мүмкін. Сондықтан тауық өнімін тұтынғаннан кейін жоғарыдағы белгілер байқалса, әсіресе қызу мен іш өту бірнеше күннен артық созылса, міндетті түрде дәрігерге қаралу қажет.

Тауық улануы неліктен болады?

Тауық улануы бұзылған немесе мерзімі өткен тауықты тұтынудан бастап гигиенаның болмауына дейінгі көптеген себептерге байланысты орын алуы мүмкін. Тауық улануының ең жиі кездесетін себептері төмендегідей:

Шикі немесе шала піскен тауықты тұтыну:

Тауық еті, әсіресе шикі кезінде көптеген зиянды бактерияларды ұстауы мүмкін. Тауық жеткіліксіз пісірілсе, бұл бактериялар тірі қалып, тұтынған адамда инфекция тудырады. Campylobacter және Salmonella бұл жағдайда ең жиі кездесетін қоздырғыштар болып табылады. Іші қызғылт болып қалған немесе қаны бар тауық еті қауіпсіз емес. Сонымен қатар жақсы қайнатылмаған тауық сорпасы бактериялардың тіршілік етуіне қолайлы жағдай жасайуы мүмкін. Шала піскен тауық бауыры әсіресе Campylobacter қаупін тудырады. Тауық бауырынан улану және тауық сорпасынан улану көбінесе жақсы піспегендіктен пайда болады.

Бұзылған немесе ескірген тауықты тұтыну:

Жарамдылық мерзімі өткен немесе жаман иіс шығаратын, түсі өзгерген тауық еті бұзылған болуы мүмкін. Бұл еттерде бактерия саны өте жоғары болады және оны тұтыну көбінесе ауыр асқазан-ішек симптомдарымен қатар жүріп, бұзылған тауықтан улануға әкеледі.

Тиісті емес сақтау жағдайлары:

Тауық еті 4°C-тан төмен температурада сақталмаса, бактериялар жылдам көбейеді. Ұзақ уақыт сыртта қалдырылған шикі немесе піскен тауық өнімдері үлкен қауіп төндіреді. Әсіресе жаз айларында бұл қауіп арта түседі.

Айқас ластану (контаминация):

Шикі тауықпен жанасқан пышақ, кесу тақтасы, табақ сияқты беттерді жумай басқа тағамдарға қолдану айқас ластануға соқтырады. Егер бұл салаты, ірімшік, жеміс сияқты шикілей тұтынылатын тағамдарға ауысса, ластану байқалмай қалады. Ас үйде шикі тауықпен жанасқан беттер жақсылап тазартылуы тиіс.

Гигиена ережелерін сақтамау:

Қолды жеткілікті түрде жумай тамаққа отыру, тауық етін жуу салдарынан ас үйге бактериялардың таралуы, мұздатылған тауықты дұрыс жібітпеу (бөлме температурасында жібітпеу) сияқты жағдайлар да қауіпті.

Тауық улануы қалай анықталады?

Тауық улануы науқастың клиникалық тарихы, физикалық тексеру нәтижелері және зертханалық тесттер арқылы анықталады. Диагностика процесіндегі ең маңызды белгілердің бірі – адамның соңғы 72 сағат ішінде тауық немесе құрамында тауығы бар өнімді тұтынғаны. Дәрігер науқастан қандай тағамдар тұтынғанын, белгілердің қашан басталғанын, тауық етінің жақсы піскен-піспегенін және сол тауық етін тұтынған басқа адамдарда да осындай шағымдардың бар-жоғын сұрайды. Содан кейін іш қуысы тексеріледі; іш өту, құсу, іштің ауыруы және қызу сияқты белгілер бағаланады. Дегидратация (сусыздану) белгілері де (ауыздың құрғауы, төмен қысым, тері серпімділігінің төмендеуі) маңызды. Нақты диагноз қою үшін нәжіс үлгісі алынып, микробиологиялық зерттеу жүргізілуі мүмкін. Бұл тесттің арқасында тауық улануын тудырған бактерия түрі (мысалы, Salmonella, Campylobacter, Clostridium) анықталады. Қажет болған жағдайда қан анализдері арқылы инфекцияның ауырлығы және ағзаның сұйықтық-электролиттік тепе-теңдігі тексеріледі. Әсіресе жүкті әйелдерде немесе иммундық жүйесі әлсіз тұлғаларда диагноз қою үшін неғұрлым мұқият және жылдам әрекет ету қажет.

Тауық улануы қалай емделеді?

Тауық етінде Salmonella, Campylobacter және Clostridium perfringens сияқты патогенді бактериялар жиі кездесуі мүмкін. Тауық улануын емдеу уланудың ауырлығына қарай жүргізіледі. Жеңіл және орташа-ауыр жағдайларда қолданылатын емдеу жолдары төмендегідей:

Жеңіл жағдайларда тауық улануын емдеу:

Тауық улануы көбінесе жеңіл болады және өздігінен басылады. Бұл жағдайда үйде демеуші ем жеткілікті.

Көп мөлшерде сұйықтық ішу: Су, минералды су, қантсыз шөп шайы, күріш суы.

Оралды регидратациялық ерітінді (ORS): Құсу мен іш өту кезінде жоғалған тұздар мен минералдарды қалпына келтіреді.

Тынығу: Ағзаның инфекциямен күресуі үшін демалу міндетті.

Жеңіл диета: Майсыз, талшықсыз, асқазанды қажытпайтын тағамдар таңдалады.

Айран: Пробиотикалық әсерімен ішекті қолдауы мүмкін (бірақ қатты құсқан кезде ұсынылмайды).

Орташа-ауыр жағдайларда тауық улануын емдеу:

Егер улану ауыр болса немесе науқас қауіп тобына жатса (сәби, қарт, жүкті, созылмалы науқас), стационарлық ем қажет.

Интравенозды сұйықтық (сарысу) терапиясы: Дегидратацияны түзету үшін.

Антиэметиктер: Құсуды тоқтату үшін.

Қызу түсіргіштер.

Электролиттік толықтыру: Натрий, калий тапшылықтары тамыр арқылы беріледі.

Дәрігер қажет деп тапса, антибиотикалық ем басталуы мүмкін, бірақ антибиотик әр жағдайда қолданыла бермейді. Ол тек нәжіс культурасынан белгілі бір бактериялар анықталған жағдайда ғана беріледі.

Жүктілік кезінде тауық улануын емдеу:

Жүктілік кезінде тауық улануының қаупі мен асқыну ықтималдығы жоғары болады. Сондықтан жүкті науқастарды емдеу кезінде мына жол ұстанылады:

Стационарлық бақылау ұсынылады.

Көктамыр ішілік сұйықтық қолдауы ерте басталуы тиіс.

Listeria күдігі болса, бірден антибиотик басталады.

Нәрестенің жүрек соғысы, ұрықтың қозғалыстары бақыланады.

Түсік қаупі бар науқастарға төсек режимі тағайындалады.

Тауық улануы кезінде не жеу керек, не ішу керек?

Улану жағдайларында тұтынылатын тағамдар ас қорыту жүйесіне әсер етіп, улану симптомдарын жақсартуы немесе нашарлатуы мүмкін. Бұл жағдайда тұтынуға кеңес берілетін және аулақ болу қажет кейбір тағамдар бар.

Тауық улануын бастан кешірген науқастарға қайнатылған күріш, қайнатылған картоп, тұзсыз крекер, галета, банан, алма пюресі, йогурт сияқты асқазанды қажытпайтын тағамдармен қоректну және көп су ішу ұсынылады. Жүрек айнуын одан сайын нашарлатпау үшін кофеин бар, газдалған және қышқыл сусындардан, майлы, қуырылған және ащы тағамдардан, сүт өнімдерінен, талшығы тым көп көкөністер мен жемістерден аулақ болу ұсынылады.

Жүктілік кезінде тауық улануын емдеу

Жиі қойылатын сұрақтар

Тауық улануы жеткіліксіз пісіру, бұзылған/ескірген тауықты жеу, салқын тізбектің бұзылуы, гигиенаның болмауы, айқас ластану сияқты көптеген себептерден туындауы мүмкін. Сонымен қатар жүктілік кезіндегі жоғары сезімталдық та улануға себеп болуы ықтимал. Адамда жүрек айну, құсу, сулы немесе кейде қанды іш өту, іштің ауыруы, қызу, әлсіздік және тәбеттің болмауы сияқты белгілер дамуы мүмкін. Егер белгілер тауықты тұтынғаннан кейін бірнеше сағат ішінде басталса, бұзылған тауықтан улану ықтималдығы өте жоғары. Тауық улануы әдетте тауық етін тұтынғаннан кейінгі 6 мен 72 сағат аралығында басталатын ас қорыту жүйесінің шағымдарымен өзін көрсетеді. Тауық улануы жеңіл жағдайларда көбінесе үйде емделуі мүмкін. Көп су және сұйықтық тұтыну, тынығу және жеңіл тамақтану ең негізгі тәсілдер болып табылады. Жүктілер, сәбилер, қарттар, иммунитеті әлсіз тұлғалар және симптомдары асқынғандар міндетті түрде дәрігердің бақылауымен емделуі тиіс. Тауық улануын бастан кешірген науқастарға көп су ішу және асқазанды тым қатты қажытпайтын жеңіл тағамдармен қоректену ұсынылады. Тауық улануы көбінесе өлімге әкелмейді. Дегенмен, әсіресе кішкентай балаларда, қарттарда, иммундық жүйесі әлсіз жандар мен жүкті әйелдерде ауыр өтіп, күрделі асқынуларға әкеп соқтыруы мүмкін. Иә, тауық улануы көптеген жеңіл жағдайларда өздігінен өтіп кетуі мүмкін. Симптомдар көбінесе 1-3 күн ішінде азайып, сауығу басталады. Бұл процесте көп сұйықтық ішу, демалу және жеңіл тамақтану маңызды. Жеңіл жағдайларда ауруханаға барудың қажеті жоқ, бірақ 2 күннен артық созылған іш өту, қатты құсу, қанды нәжіс, 38,5°C-тан жоғары қызу және қалтырау, сананың бұлдырауы, ауыздан су құру, көздің шұңқырлануы сияқты белгілердің кез келгені болса немесе иммунитетіңіз төмен болса (жүкті, нәресте, қарт, созылмалы ауруы барлар) ауруханаға жүгінуіңіз қажет. Тауық улануының алдын алу үшін кейбір сақтық шараларын қолдану керек. Тауықтың ішкі температурасы кемінде 75°C болатындай етіп толық пісірілуі тиіс. Тауықтың ішінде қызғылт немесе қанды бөліктер қалмауы қажет. Шикі тауықпен жанасқан қолдар, пышақтар, кесу тақталары мен ас үй беттері жақсылап жуылуы тиіс. Мұздатылған тауық еті тоңазытқышта жібітілуі керек. Тауық улануына күдік туындаса, отбасылық дәрігерге немесе терапевтке (ішкі аурулар маманына) жүгіне аласыз.

Тауық етін тұтынғаннан кейін жүрек айнуы, іш өту, қызу немесе әлсіздік сияқты шағымдар сезінсеңіз, бұл жағдайды жеңіл қабылдамаңыз. Әсіресе белгілер ауыр болса немесе қауіп тобында болсаңыз (жүкті, бала, қарт, созылмалы аурулары бар тұлғалар), уақыт жоғалтпастан денсаулық сақтау мекемесіне жүгініп, маманның бағалауынан өтуіңіз маңызды.