Ревматоидты артрит (РА) дегеніміз не:

Ревматоидты артрит – себебі белгісіз, генетикалық бейімділігі бар адамдарда түрлі қоршаған орта факторларының да әсерінен пайда болатын, ең алдымен буындарды, сондай-ақ ағзадағы көптеген мүшелер мен құрылымдарды қамтуы мүмкін ауру.

Ревматоидты артриттің тарихы

Бұл ауру бүкіл әлемде және барлық нәсілдерде кездеседі. Алайда Еуропада және Түркияда бұл ауруға 15-ғасырдың соңынан бастап кезіге бастады. Аурудың алғашқы мәліметтері Ботичелли, Да Винчи сияқты классикалық кезең суретшілерінің картиналарында кездеседі. Бұл 1500-жылдардың басына, Америка ашылған жылдарға сәйкес келеді. Осы кезеңге дейін Еуропада РА жиі кездесетін ауру болмаған, ал Америка ашылғаннан кейін темекінің Еуропаға әкелінуі немесе кейбір инфекциялардың Америкадан Еуропаға таралуы арқылы бұл аурудың генетикалық бейімділігі бар адамдарда іске қосылғаны алға тартылған. Өнеркәсіптенген елдерде ауру ауыр өткендіктен, өнеркәсіптенудің де бұл аурудың пайда болуында рөлі болуы мүмкін деген пікір айтылған.

Ревматоидты артрит кімдерде кездеседі?

16 жастан кейін кез келген жаста кездескенімен, ең жиі 30‐50 жас аралығында кездеседі. Әйелдерде ер адамдармен салыстырғанда 2‐3 есе жиі кездесе де, егде жаста бұл арақатынастың теңелетіні хабарланған.

Ревматоидты артриттің кездесу жиілігі қандай?

Әртүрлі халықтарда кездесу жиілігі 0,5% пен 1% аралығында өзгереді. Жыл сайынғы жаңа жағдайдың ықтималдығы 10 мың адамға шаққанда шамамен 3 адам болып өзгеретіні хабарланған. Түркияда да осыған ұқсас жиілікте, 1000 ересектің 5-еуінде кездеседі деп ойлап, қазір 40 миллион ересек бар деп болжасақ; кемінде 200 мың РА жағдайы бар және бұл санға жыл сайын 12 мың жаңа жағдай қосылады деп айтуға болады.

Ревматоидты артриттің пайда болуында генетикалық факторлар рөл атқара ма?

РА-да генетикалық әсер бар екені қабылданған. Серопозитивті науқастардың бірінші дәрежелі туыстарында РА күтілгеннен төрт есе жиі кездеседі. Бір жұмыртқалы егіздерде 12‐15%, екі жұмыртқалы егіздерде 2‐5% қауіп бар. Генетикалық факторлардың 6-хромосомадағы HLA жүйесінің гендеріне байланысты екені және бір ғана генетикалық ауытқудан гөрі бірнеше геннің РА-ға әсер ететіні деп есептеледі.

Ревматоидты артриттің белгілері қандай?

Типтік жағдайда қолдың PIP, MCP деп аталатын саусақтардың ортаңғы бөлігінде және қол сүйектері мен саусақтардың түзетін буындарында, білезіктерде, шынтақтарда ауырсыну, ісіну, таңертең оянғанда қол саусақтарында қатаю, қолды пайдаланудағы қиындық түрінде қатаю және ауырсыну пайда болады. Әлеуетті түрде барлық буындарға әсер етуі мүмкін. Алайда жиі қол буындарын, шынтақтарды, аяқ буындарын, аяқ білезіктерін, тізені, жақ буынын және аз мөлшерде мойын буынын қамтиды.

Буындардағы ауырсыну мен қатаюдан басқа белгілері бар ма?

Буыннан тыс көптеген мүшелер мен құрылымдарды қамтуы мүмкін. Буын белгілері пайда болғанға дейін шаршау, салмақ жоғалту сияқты спецификалық емес белгілер байқалуы мүмкін. Буыннан тыс ең жиі көз белгілері байқалады. Құрғақ көз (Keratoconjunctivitis sicca) ревматоидты артритте ең жиі кездесетін көз белгісі болып табылады. Бұдан басқа, әсіресе склерит пен эписклерит байқалады. Көздің ақ бөлігінің тозып, тесіліп, көз сұйықтығының ағуымен сипатталатын склеромаляция перфорансы РА-ның сирек кездесетін маңызды көз асқынуларының бірі болып табылады. Нодулдар ең жиі шынтақ пен қол саусақтарының айналасында пайда болады. Ауырсыз болады және әдетте ауыр ағымды жағдайларда анықталады. Өкпе қабығында зақымдалу арқылы суның жиналуына; өкпенің өзінде зақымдалу арқылы уақыт өте келе күшейетін тыныс қысылуына әкелуі мүмкін. Бүйрек зақымдалуы жиі кездеспесе де, бүйректің сау болуы маңызды. Себебі ауруды емдеуде кейбір дәрілерді қолдану үшін бүйрек пен бауыр, тіпті өкпе сау болуы тиіс.

Ревматоидты артриті бар әйел науқастың жүктілігінде қауіп бар ма?

РА-ның өзі емес, оны емдеуде қолданылатын кейбір дәрілер ұрпақ беру қабілетіне әсер етеді. Ревматоидты артриті бар науқас дәрігеріне кеңес беріп, кейбір дәрілерді уақытында тоқтатып, жүкті бола алады. Басқа жағынан, жүктілік кезінде РА-мен ауыратын науқастарда 75%-ға дейін жақсаруы және ауру белгілерінің басылуы байқалады. Жүкті болғаннан кейін жағдайлардың 80‐90%-ында ауру қайта ушығады. Сонымен қатар, ерте жастағы жүктілік пен жүктілікті болдырмайтын дәрілерді қолдану аурудың пайда болуын кешіктіретіні немесе ауру ауырлығын азайтатыны көрсетілген.

Ревматоидты артриттің пайда болуында басқа гормондардың әсері бар ма?

РА-мен ауыратын науқастарда гипоталамус‐гипофиз‐бүйрекүсті безі осінің қызметі бұзылған. Бұл науқастарда зат алмасудағы циркадиандық өзгерістер немесе түнгі уақытта эндогенді кортикостероидтардың бөлінуінің азаюы және түнгі мелатонин бөлінуінің ырғағының бұзылуы ауруның таңертеңгі ерте клиникалық шағымдарымен байланысты сияқты көрінеді.

Темекінің ревматоидты артриттің пайда болуына әсері бар ма?

Бүгінде әр үш жағдайдың біреуі темекіден туындайды деп болжанады. Егер адамның бұл ауруға генетикалық бейімділігі бар болса, темекі шегу ауруға шын мәнінде шақыру жібереді. Отбасында ревматоидты артрит ауруы бар және темекі шегетіндерде бұл қауіп одан әрі артады.

Тіс проблемаларының ревматоидты артриттің пайда болуындағы рөлі бар ма?

Периодонтит (PD) – ересектерде тіс жоғалтуына әкелетін ең жиі кездесетін ауыз қуысы инфекцияларының бірі. Созылмалы және баяу дамитын инфекция болып табылады, тіс етінде қабыну (тіндердің травмаға, бактерия немесе вирус шабуылына, қызу, қызару және ісіну реакциясын көрсетуі) қан кетуге, көрші сүйекте жоғалуға және тістің уақыт өте келе шіруіне әкеледі. Дамыған қоғамдарда да ауыз қуысы гигиенасы 80%-дан астам бұзылған деп анықталған. Сондықтан әсіресе отбасында РА бар адамдар темекіні тастап, тіс проблемаларын шұғыл шешулері керек.

Ревматоидты артритті қалай емдейді?

Дәрі-дәрмекпен емдеу алдында науқастың орындауы қажет нәрселер;

Артық салмағыңызды түсіріңіз.

Үнемі дене жаттығуын жасаңыз.

Тамақтануыңызға мұқият назар аударыңыз.

Стресстен аулақ болыңыз

Темекі шексеңіз, бірден тастаңыз.

Тіс етіңізде проблемалар болса, міндетті түрде емдетіңіз.

Бұл кезеңде дәрілеріңіздің дозасы және неге назар аудару керектігі туралы дәрігеріңізбен байланыста болыңыз.

Ең аз күдік туындаса, дәрігеріңізге жүгініңіз.

Аурудың емдеуінде әртүрлі дәрілер қолданылады. Оларды тағайындау және бақылау арнайы білім мен тәжірибені қажет ететіндіктен, науқастардың мерзімді түрде тексеруден және қан анализдерінен өтуі және үнемі бақылауда болуы қажет.

Ревматоидты артриттен сақтану үшін

Темекі өнімдерін тастаңыз: Темекі және басқа темекі өнімдері ауру пайда болуына жауапты болғандықтан, әсіресе отбасында ревматоидты артрит бар адамдар темекі шекпеуі керек. Анкилоздаушы спондилит жағдайларында да темекі шегу ауырырақ ауру көрінісіне әкелуі мүмкін. Остеоартрит үшін темекі шегудің қорғаныс әсері бар деп талап етілгенімен, бүгінде бұған керісінше дәлелдер көбірек. Темекі шегу тек қатерлі ісік немесе бронхит пайда болуына ғана емес, сонымен бірге ревматизм пайда болуына да әкелуі мүмкін.

Тіс еті қабынулары: Тіс етінің қабынуы да ревматоидты артрит пайда болуына жауапты болуы мүмкін, сондықтан тіс проблемаларын мүмкіндігінше тез емдеу керек.

Дене жаттығуы: Үнемі дене жаттығуын жасау жалпы денсаулық үшін қаншалықты маңызды болса, буын денсаулығы үшін де сондай міндетті. Жылдам серуендеу, жүзу сияқты спорт түрлері сүйек, буын және бұлшықет денсаулығы үшін өте маңызды.

Тамақтану: Жалпы денсаулық ережелері аясында әрекет ете отырып, сау және теңгерімді тамақтану қажет. Жиі балық (сом, скумбрия, тунец, сардина, луфарь, треска, сельдь сияқты) жеу A дәрумені мен Омега-3 түріндегі заттарды алуға мүмкіндік береді, олар триглицеридтерді төмендетеді және ревматоидты артритті басады. Жалпы алғанда, жеткілікті көкөніс, жеміс және дәнді дақылдарды тұтыну қажет.

Ревматизмдік ауру күдігін тудыратын шағымдар мазалап жүрсе, міндетті түрде дәрігеріңізге кеңесіңіз. Толық ақпарат пен қабылдауға жазылу үшін БАСЫҢЫЗ