Иық ауруы дегеніміз не? Себептері мен белгілері қандай?

Иық ауруы – иық буынында немесе оның айналасында, соның ішінде буынды қолдайтын бұлшықеттерде, ротатор манжета сіңірлерінде және байламдарда сезілетін физикалық жайсыздық. Шын мәнінде, иық ауруы жай ғана сыздау емес; көбінесе қозғалыс шектелуімен қатар көрінеді.

Физикалық емдеу тұрғысынан қарағанда, иық ауруының себептері өте алуан түрлі. Әдетте шамадан тыс жүктеме түсіру, бүйірімен жатқанда иықтың үстіне жату сияқты қарапайым себептерден бөлек, сіңірдің жарақаттануы, мойын грыжасы, иықтың шығуы, жүйке қысылуы, буындардың әк тұздарының жиналуы (кальцинация) және жарақат сияқты жағдайлардан туындауы мүмкін. Егер сізде иық ауруы жиі болса немесе иық ауруы өтпесе, бұл қарапайым зорығудан болмауы мүмкін екенін білуіңіз керек. Қызығы, иық ауруларының ең жиі себебі – мойын грыжалары.

Иық ауруы дегеніміз не?

Иық ауруы – ағзаңыздағы ең күрделі буын болып табылатын иық аймағында сезілетін жайсыздық. Физикалық емдеу тұрғысынан қарағанда, бұл ауру тек симптом ғана, оның астарында әртүрлі себептер болуы мүмкін. Иық буыны – жоғарғы қол сүйегінен (гумерус), жауырыннан (скапула) және бұғанадан (клавикула) тұратын, ағзадағы ең үлкен әрі ең қозғалмалы буын. Бұл күрделі құрылым қолыңыздың төрт түрлі бағытта қозғалуына мүмкіндік береді.

Әсіресе назар аударарлығы – иық буынының ағзадағы басқа буындармен салыстырғанда қозғалыс ауқымы әлдеқайда кең. Алайда бұл икемділік оны жарақаттарға өте сезімтал етеді. Иық құрылымы – сүйек, буын, бұлшықет, сіңір, байлам және жүйке құрылымдарынан тұратын күрделі жүйе. Бұл жүйеде гленохумералды, акромиоклавикулалық және стерноклавикулалық буындар болады.

Білуіңіз керек маңызды жайт – иық ауруларының 95%-дан астамы жұмсақ тіндерден туындайды. Олар:

• Бұлшықет пен сіңірдің зақымдануы немесе тозуы
• Ротатор манжета (иық буынын қоршайтын бұлшықеттер) проблемалары
• Бурсит (иықта қозғалысты жеңілдететін қапшықтардың қабынуы)
• Сіңір қабынуы (тендинит)

Сонымен қатар, иық ауруының көзі әрдайым иық буынының өзі бола бермейді. Кейде ауру басқа аймақтан иыққа тарайды. Мойын грыжасы – осы жағдайдың ең кең таралған мысалы. Қолға баратын жүйкелердің қысылуы салдарынан ауру иықта сезілуі мүмкін.

Иық ауруы жедел (кенеттен басталатын) немесе созылмалы (ұзақ мерзімді) болуы мүмкін. Жедел аурулар көбінесе кенеттен жасалған қимыл немесе жарақат салдарынан пайда болады, ал созылмалы аурулар дегенеративті өзгерістермен байланысты. Сонымен қатар кейбір жағдайларда стресс пен үрей сияқты психологиялық факторлар да иық ауруын күшейтуі мүмкін.

Дем алғанда иық неге ауырады деген сұрақтың жауабы көбінесе иықтың қысылу синдромымен байланысты. Бұл жағдай қолды бас деңгейінен жоғары көтеру арқылы жасалатын созылу және терезе сүрту сияқты қимылдардан пайда болады. Осы қимылдар кезінде иық аймағындағы сіңірлер сүйек құрылымдарының арасында қысылып қалады.

Егер сізде иық ауруы өтпесе, бұл жағдайды ерте кезеңде емдемеу қозғалыстың шектелуіне әкеліп, күнделікті өміріңізді қиындатып, өмір сапаңызды төмендетуі мүмкін. Сондықтан иық ауруы 2 күннен астам созылып, жақсару үрдісі болмаса, маман дәрігерге қаралуыңыз маңызды.

Иық ауруының ең көп таралған себептері

Иықта сезілетін ауруыңыздың әртүрлі себептері болуы мүмкін. Физикалық емдеу тұрғысынан иық ауруының ең көп таралған себептерін зерттеу дұрыс емдеу тәсілін анықтау үшін маңызды. Әсіресе өтпейтін иық ауруы күнделікті өмірге жағымсыз әсер етуі мүмкін.

Тендинит (сіңір қабынуы)

Тендинит – иық сіңірлерінің қабынуы немесе тітіркенуі жағдайы. Әдетте шамадан тыс пайдалану, қайталанатын қимылдар немесе қартаю процесі салдарынан пайда болады. Сіңірлердегі күштеменің артуы талшықтардың зақымдануына себеп болады. Бұл жағдай иықтың жоғарғы бөлігінде немесе бүйірінде ауру мен сезімталдық тудырады. Әсіресе қолды жоғары көтеру немесе бұру кезінде зорығу сезімі айқындала түседі.

Тендинит белгілеріне иықтағы ауру, домбығу, қозғалыс шектелуі және әлсіздік жатады. Сонымен қатар иықты қозғалтқанда дыбыс шығуы да жиі кездесетін белгі. Емдеу әдетте демалыс, қабынуға қарсы дәрілер және физикалық емдеу арқылы жүргізіледі.

Иықтың қысылу синдромы

Иықтың қысылу синдромы – иық ауруының ең жиі себебі. Бұл жағдай иық буынын қоршайтын төрт бұлшықеттен тұратын ротатор манжета құрылымындағы қысылу салдарынан ауру мен қозғалыс шектелуін тудырады. Әдетте қолдар жоғары көтерілгенде ауру сезіледі және ол иықтан қолға қарай таралуы мүмкін.

Қысылу, әсіресе қол иық деңгейінен жоғары көтерілгенде, супраспинатус деп аталатын сіңірдің акромион сүйек өсіндісінің астында қысылып қалуынан пайда болады. Үнемі қайталанатын иық қимылдары, иық бұлшықеттерінің әлсіздігі және құрылымдық проблемалар осы жағдайға әкелуі мүмкін.

Ротатор манжета жыртылуы

Ротатор манжета жыртылуы иық айналасындағы төрт бұлшықеттің және олардың сіңірлерінің зақымдануынан пайда болады. Әсіресе 40 жастан асқан адамдарда тозуға байланысты кездеседі. Жастарда жарақат (құлау, соққы және т.б.) салдарынан пайда болуы мүмкін.

Белгілеріне иықтан қолға тарайтын ауру, қолды жоғары көтерудегі қиындық және әлсіздік жатады. Зақымдалған жағына жату ауруды күшейтеді. Емдеу әдісі жыртылудың түріне және ауырлығына байланысты өзгереді. Толық жыртылу жағдайында хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.

Қатып қалған иық синдромы

Қатып қалған иық (адгезивті капсулит) – иық буыны капсуласының тарылуымен, қалыңдауымен және қабынуымен сипатталатын жағдай. Иық буынындағы сұйықтық азаяды және қозғалыс айтарлықтай шектеледі. Әдетте 40–65 жас аралығында кездеседі және әйелдерде жиірек байқалады.

Бұл ауру үш кезеңмен өрбиді: қабыну (ауру басталуы, 6–9 ай), қатып қалу (ауру азаяды, бірақ қатаңдық артады, 4–12 ай) және еру (қозғалыс ауқымының жақсара бастауы, 6 ай – 2 жыл). Әсіресе сол иықтың ауруы түрінде көрінуі мүмкін. Түнгі ауру айқын байқалады және ұйқы тәртібін бұзуы мүмкін.

Иық бурситі

Иық бурситі – иық буынының айналасында орналасқан ішіне сұйықтық толған қапшықтардың (бурса) қабынуы. Бұл қапшықтар әдетте үйкелісті азайтады, бірақ зорығу немесе қайталанатын қимылдар әсерінен қабынып кетуі мүмкін.

Белгілеріне иықтағы ауру, қозғалыс шектелуі, домбығу және сезімталдық жатады. Қол бас үстіне көтерілгенде немесе иыққа жатқанда ауру айқындала түседі. Жиі қайталанатын иық қимылдары, жарақат немесе инфекция сияқты әртүрлі себептерден пайда болуы мүмкін.

Иықтың шығуы және жарақаттар

Иық буыны ағзадағы ең қозғалмалы буын болғандықтан, шығуға ең бейім буын болып табылады. Әрбір 100 000 адамның 12-сі иықтың шығуымен ауруханаларға жүгінеді, ал қоғамда кездесу жиілігі 2–8% аралығында.

Ең жиі кездесетін шығу қол мен иықтың бүйірге ашық және сыртқа бұрылған күйде зорлануы салдарынан пайда болады. Белгілері – қатты ауру, қолды пайдалана алмау және иық аймағындағы пішін бұзылуы. Әсіресе алғашқы шығу 18–20 жаста болса, қайталану ықтималдығы 80% құрайды.

Сол және оң иық ауруларының арасындағы айырмашылықтар

Иық ауруының қай жақта екені проблеманың көзі туралы маңызды белгілер бере алады. Ағзаның оң және сол жағындағы аурулардың себептері әдетте әртүрлі, және бұл айырмашылықтар емдеу тәсіліңізді өзгертуі мүмкін.

Сол иық неге ауырады?

Сол иық ауруы көбінесе бұлшықеттің зорығуынан, сіңірдің жыртылуынан немесе ішкі ағзалар проблемаларынан туындайды. Ротатор манжета тендинопатиясы және субакромиалды қысылу синдромы, әсіресе бас үстіндегі қимылдар немесе шамадан тыс пайдалану салдарынан пайда болады. Сол иықта жүйке қысылуы да жиі кездеседі және ол брахиалды плексус проблемаларымен, торакалды шығу синдромымен немесе мойын дискі грыжасымен байланысты.

Сонымен қатар, сол иықтағы қабыну және жүйке қысылуы өткір ауру мен ұйып қалуға себеп болуы мүмкін. Әйелдерде сол иық ауруы жиірек кездеседі және жас ұлғайған сайын қауіп артады.

Оң иық неге ауырады?

Оң иық ауруының механикалық себептері сол жақпен ұқсас болғанымен, кейбір маңызды айырмашылықтар бар. Оң жақтағы ротатор манжета жыртылулары әдетте жарақат (құлау немесе апат) немесе қарқынды спорттық белсенділік салдарынан пайда болады. Өт қуығындағы тастар, бауыр аурулары немесе аппендицит сияқты жағдайлар оң иыққа берілетін ауру ретінде көрінуі мүмкін.

Оң иықта жиі кездесетін проблемаларға субакромиалды қысылу синдromы, бурсит және акромиоклавикулалық буын артриті жатады. Әсіресе бояушылар немесе құрылысшылар сияқты бас үстінде жұмыс істейтін мамандықтарда бұл проблемалар жиірек кездеседі.

Жүрек талмасы мен сол иықтың байланысы

Сол иық ауруы кейде өмірге қауіп төндіретін жағдайлардың хабаршысы болуы мүмкін. Жүрек талмасы кезінде кеудедегі ауру сол қолға, иыққа, мойынға немесе иекке таралуы мүмкін. Бұл берілетін ауру жүрекке баратын қан ағысының азаюы салдарынан пайда болады және шұғыл медициналық көмекті қажет етеді.

Егер сол иық ауруыңызға кеудедегі қысылу сезімі, ентігу, терлеу немесе жүрек айну қосылса, дереу жедел жәрдем бөліміне жүгінуіңіз керек. Жүректен туындаған иық ауруы әдетте қозғалысқа байланысты болмайды және демалғанмен өтпейді.

Ұйқы qалпының әсері

Ұйқы қалпыңыз иық ауруларыңызға айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Жүргізілген зерттеуде әртүрлі ұйқы қалыптары әртүрлі иық патологияларына бейімділік туғызатыны анықталған. Мысалы:

• «Сарбаз» қалпында (шалқасынан) ұйықтайтындар бицепс теносиновитін жоғары деңгейде бастан кешіреді
• «Ұрық» тәрізді (бүйірімен) жататын адамдарда қозғалыстан болатын ауру, субакромиалды қысылу синдромы және супраспинатус сіңірінің ішінара үзілуі айқын түрде артады
• «Төсек» (мерзімді «Бөрене») тәрізді (етбетінен) ұйықтайтындарда супраспинатус тендиниті жоғары деңгейде кездеседі

Жалпы ереже ретінде, ауырған иығыңыздың үстіне жатудан аулақ болуыңыз керек. Бүйірімен жатқанда тізеңіздің астына жастық қоюға, шалқасынан жатқанда иығыңыздың астына жұқа жастық қою арқылы қысымды азайтуға болады. Тиісті ұйқы қалпын таңдау ауруыңыздың азаюына және ұйқы сапаңыздың артуына көмектесуі мүмкін.

Иық ауруымен қатар жүретін белгілер

Иық ауруы жеке өзі емес, көбінесе басқа белгілермен бірге көрінеді. Бұл белгілер аурудың себебі мен ауырлығы туралы маңызды ишаралар бере алады. Физикалық емдеу мамандары бұл белгілерді бағалап, неғұрлым тиімді емдеу жоспарларын құра алады.

Түнде күшейетін аурулар

Түнде күшейетін иық ауруы ротатор манжета жарақаттары, бурсит немесе иық буынындағы қабыну сияқты проблемалардың хабаршысы болуы мүмкін. Әдетте иыққа жатқанда ауру күшейеді және ұйқы сапаңызды төмендетеді. Қатып қалған иық синдромы да әсіресе түнде күшейетін ауруға себеп болатын жағдай.

Түнгі аурудың күшеюінің бірнеше себебі бар. Күн бойы иыққа түсетін күштеменің жинақталуы, ұйқы қалыптарының өзгеруі немесе сәйкес келмейтін төсек беті ауруды қоздыруы мүмкін. Сонымен қатар, иықта жиналатын сұйықтық мөлшеріндегі өзгерістер де түнгі аурудың күшеюіне ықпал етуі мүмкін.

Егер сізде тек түнде күшейетін және өтпейтін иық ауруы болса, бұл жағдай сирек жағдайларда иық айналасында пайда болатын жұмсақ тін немесе сүйек ісіктерінен де туындауы мүмкін. Мұндай жағдайда міндетті түрде дәрігерге қаралуыңыз керек.

Қозғалыс шектелуі

Иық ауруымен бірге қозғалыс шектелуін бастан кешіру өте жиі кездеседі. Қолыңызды жоғары көтергенде, артқа қарай итергенде немесе бүйірге қарай ашқанда қиындық көруіңіз мүмкін. Кейбір науқастарда қолмен жүк көтеруде немесе бас үстіндегі қимылдарда күш жоғалуы байқалуы мүмкін.

Қозғалыс шектелуі иық буынындағы қабынудан басталады. Ерте кезеңде қол жоғары көтерілгенде қатты ауру сезіледі. Кейінгі кезеңдерде ауру азаюы мүмкін, бірақ қозғалыс шектелуі артады. Бұл жағдай күнделікті жұмыстарыңызды орындауда қиындық тудыруы мүмкін.

Қол мен иықтың ұйып қалуы

Иық ауруымен бірге қолға тарайтын ұйу сезімі мен шымырлау жүйке қысылуының белгісі болуы мүмкін. Мойын грыжасы, брахиалды плексус проблемалары немесе омыртқа проблемалары осы жағдайға әкелуі мүмкін.

Сол қолдың ұйуы, әсіресе кеудедегі ауру, ентігу және терлеу сияқты белгілермен бірге байқалғанда жүрек талмасының белгісі болуы мүмкін болғандықтан, шұғыл медициналық көмек алуыңыз керек. Ал оң қолдың ұйуы әдетте қант диабетінен, тамақтанудың бұзылуынан немесе жүйке қысылуынан туындайды.

Карпальды арна синдромы да қол мен саусақтарға баратын медиан жүйкенің білезікте қысылуы салдарынан пайда болатын ауру және қолдың ұйуына себеп болуы мүмкін.

Дем алғанда иықтағы ауру

Дем алғанда иықта сезілетін ауру әдетте иық бұлшықеттеріндегі стресстен немесе қысымнан туындайды. Әсіресе бұлшықеттің керілуі, шамадан тыс жаттығу немесе ауыр жүк көтеруден кейін мұндай аурулар болуы мүмкін.

Нашар дене қалпы немесе ұзақ отыру қалыптары да иық пен мойында бұлшықет шиеленісін туғызып, дем алғанда ауруға әкелуі мүмкін. Сирек жағдайларда өкпе проблемалары немесе костохондрит (қабырғадан туындайтын) сияқты жағдайлар да осы белгіге себеп болуы мүмкін.

Иық ауруы қалай өтеді және не көмектеседі?

Иық ауруларыңызды жеңілдету үшін үйде қолдануға болатын көптеген тиімді әдістер бар. Дұрыс емдеу тәсілі аурудың себебі мен ауырлығына қарай өзгереді. Алайда барлық емдеу әдістерінің мақсаты – ауруды азайту, қабынуды басу және қозғалыс қабілетін қалпына келтіру.

Суық-жылы компресс қолдану

Жедел иық ауруында суық компресс, ал созылмалы аурулар кезінде жылы компресс таңдалуы керек. Егер жаңа жарақат немесе домбығу болса, күніне 3–4 рет 20 минут бойы суық компресс қолдануға болады. Ол үшін мұзды орамалға орап пайдаланыңыз, ешқашан теріге тікелей тигізбеңіз. Созылмалы бұлшықет шиеленісі жағдайында күніне 2 рет 15–20 минут жылы компресс қолдануға болады. Бұл қолдану қабынуды азайтады және қан айналымын арттыру арқылы жазылуға көмектеседі.

Өсімдік негізіндегі шешімдер: куркума, лаванда майы

Куркума күшті қабынуға қарсы қасиеттерімен иық ауруын жеңілдетуі мүмкін. Оны кокос майымен араластырып, ауырған аймаққа жағыңыз және кебуін күтіңіз. Бұл қоспа әсіресе ұйықтар алдында қолданылғанда тиімді. Лаванда майы да бұлшықеттерді босаңсытуда тиімді. 3–5 тамшы лаванда майын зәйтүн майымен араластырып, ауырған аймаққа 10 минут бойы массаж жасауға немесе ванна суына қосуға болады. Сонымен қатар розмарин майы да иық ауруларында жеңілдететін әсер береді.

Физикалық емдеу және жаттығулар

Физикалық емдеу – иық ауруын емдеудің негізгі тірегінің бірі. Әсіресе қозғалыс қабілетін арттыру және буын айналасындағы бұлшықеттерді нығайту үшін маңызды. Маятник қимылы (алға еңкейіп, қолыңызды бос жіберіп, дөңгелек қимылдар жасау), иықты созу және күшейту жаттығулары – ең тиімді қимылдар. Бұл жаттығулар таңертең және кешке күніне екі рет, 10-нан қайталап орындалуы керек. Алайда есіңізде болсын, егер жаттығулар ауруды күшейтсе, дереу тоқтап, маманмен кеңесу керек.

Дәрі-дәрмекпен емдеу және дәрігер ұсыныстары

Аурудың ауырлығына қарай стероидты емес қабынуға қарсы дәрілер қолданылуы мүмкін. Бұл дәрілер ауруды да азайтады, қабынуды да басады. Алайда ұзақ қолданғанда жанама әсер қаупі бар екенін ұмытпаңыз. Қатты және өтпейтін иық ауруында дәрігер кортикостероид инъекцияларын жүргізуі мүмкін. Кейбір жағдайларда иық ортездерін, серпімді таңғышты немесе иық асқышты қолдану да ұсынылады.

Егер жедел жарақаттан кейін ауруыңыз болса, алдымен иықты зорламай демалдырып, суық қолдану керек. Өтпейтін иық ауруында міндетті түрде физикалық емдеу немесе ортопедия маманына жүгінуіңіз керек. Иық ауруын ерте кезеңде емдеу болашақта пайда болуы мүмкін қозғалыс шектелуінің алдын алу тұрғысынан өте маңызды.

Қорытындылай айтқанда, иық аурулары

Қорытындылай келе, иық ауруы қарапайым жайсыздық сияқты көрінгенімен, оның астарында көптеген себептер жатыр. Физикалық емдеу тұрғысынан қарағанда, ауру көзін дұрыс диагностикалау – емдеудің бірінші және ең маңызды қадамы. Иық буыны күрделі құрылымына байланысты зақымдануға өте бейім.

Есіңізде болсын, иық ауруыңыздың жағы мен қатар жүретін белгілер диагностика процесінде маңызды ишаралар береді. Сол иық ауруы кейде жүрек проблемаларының хабаршысы болуы мүмкін болса, оң иық ауруы әдетте механикалық себептерге негізделеді. Сондықтан қатты және кенеттен басталған иық ауруларында уақыт жоғалтпай маманнан көмек алуыңыз өмірлік маңызға ие.

Ерте араласу иық ауруында жазылу процесін жеделдетеді және тұрақты зақымдану қаупін азайтады. Әсіресе ұзаққа созылған аурулар кезінде физикалық емдеу маманына жүгінуіңіз қажет. Емдеу процесінде суық-жылы компресс қолдану, тұрақты жаттығу бағдарламалары және қажет болғанда дәрі-дәрмекпен емдеу тиімді нәтиже береді.

Алайда иық ауруын емдеудегі ең тиімді тәсіл – аурудың себебіне бағытталған жекелендірілген физикалық емдеу бағдарламалары. Бұл бағдарламалар қозғалыс ауқымын арттырады, бұлшықет теңгерімсіздігін түзетеді және күнделікті өмір сапасын жақсартады.

Дұрыс ұйқы қалпымен, тұрыс әдеттерімен және жаттығу тәртібімен иық ауруының қаупін азайта аласыз. Күмәнсіз, ауырсынбайтын иық денсаулығы үшін ерте диагностика мен дұрыс емдеу тәсілі – ең маңызды факторлар.

Жиі қойылатын сұрақтар

Иық ауруы туралы сізді қызықтыратын сұрақтар мен олардың жауаптарын физикалық емдеу тұрғысынан қарастырамыз.

Кейбір жеңіл және уақытша аурулар демалыспен және қарапайым шаралармен уақыт өте келе жазылуы мүмкін. Алайда қатты немесе екі күннен астам созылатын аурулар кезінде міндетті түрде кәсіби бағалау қажет. Сонымен қатар емдеуге қарамастан шағымдар жақсармаса, маманның қолдауы міндетті.

Егер иық ауруыңыз 2–3 аптадан астам уақыт жалғасып жатса, бұл астарында жатқан аурудың хабаршысы болуы мүмкін. Уақыт өте келе буында деформация пайда болуы мүмкін. Ерте емдеу неғұрлым ауыр проблемалардың алдын алуы мүмкін.

Иық сүйегінің ауруы көбінесе әк тұздарының жиналуынан, омыртқа проблемаларынан немесе сүйек құрылымындағы бұзылыстардан туындайды. Әсіресе жас науқастарда жарақатқа байланысты сынықтар, иықтың шығуына байланысты лабрум жарақаттары кездессе, орта жаста және одан кейін әк тұздарының жиналуы жиірек ауруға себеп болады.

Мойын грыжалары иық ауруының ең жиі себептерінің бірі. Мойын омыртқаларындағы жүйке тамырларына түсетін қысым иықта сезілетін ауру көзі болуы мүмкін. Сонымен қатар тұрыс бұзылыстары мен үстел басында ұзақ жұмыс істеу де мойын-иық ауруларын қоздыруы мүмкін.

Иық буынының қатып қалған иық, импинджмент синдромы немесе бурсит сияқты ауруларында қолдың ауруы байқалуы мүмкін. Бұл ауру әдетте жоғарғы қолға тарайды және қозғалыспен пайда болады. Жүрек талмасы жағдайында да сол иық пен қолдың ауруы болуы мүмкін.

Иық ауруы үшін алдымен ортопедия және травматология бөліміне жүгінуіңіз керек. Операциясыз емдеу үшін физикалық емдеу және оңалту бөлімін де таңдауға болады. Егер ауруыңыз жүйкелік тектес болса, неврология, ал жүректен туындаған деген күдік болса, кардиология маманына қаралуыңыз керек.

Толығырақ ақпарат және байланыс үшін форманы толтырыңыз!