Гиперлипидемия (Жоғары холестерин) дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу жолдары

Гиперлипидемия (Жоғары холестерин) дегеніміз не? Белгілері қандай?

Фаст-фуд тәрізді зиянды тағамдарды жиі тұтыну және қозғалыстың аздығы салдарынан адамдар гиперлипидемиямен бетпе-бет келуі мүмкін. Адамдар үшін үлкен қауіп төндіретін гиперлипидемия бақылауға алынбаса, жүрек талмасы сияқты күрделі мәселелерге әкелуі мүмкін. Сол себепті гиперлипидемия қауіп факторлары бар болған жағдайда емделуі тиіс.

Гиперлипидемия (Жоғары холестерин) дегеніміз не?

Гиперлипидемия – бұл қандағы майлардың қалыпты деңгейден жоғары көтерілуімен сипатталатын жағдай. Бұл липидтерге холестерин мен триглицеридтер кіреді. Олар түрлі ағза функциялары үшін маңызды, бірақ қанда тым жоғарылаған кезде денсаулыққа қауіп төндіруі мүмкін.

Холестерин – ағзаның әрбір жасушасында болатын және гормондардың, D дәруменінің және ас қорытуды жеңілдететін өт қышқылдарының өндірілуі үшін маңызды май. Қанда холестериннің жоғарылауы артерия қабырғаларында холестериннің жиналуына және соның салдарынан атеросклероз деп аталатын жағдайға әкелуі мүмкін. Бұл түйіндік шөгінділер артерияларды тарылтып, қатайтуы мүмкін. Бұл өз кезегінде жүрек пен ми сияқты маңызды органдарға қан ағынын шектеуі мүмкін. Триглицеридтер – қанда болатын және негізінен диеталық майлардан алынатын басқа липид түрі. Триглицеридтердің жоғары деңгейі семіздікпен, инсулинге төзімділікпен және метаболизмдік синдроммен байланыстырылған. Жеке адамда жалпы холестериннің идеалды деңгейі 200 миллиграм/децилитрден (мг/дЛ) төмен, LDL холестерині 100 мг/дЛ-ден төмен және триглицерид деңгейі 150 мг/дЛ-ден төмен болуы тиіс.

Гиперлипидемия белгілі бір липидтердің жоғары болуына байланысты жіктелуі мүмкін:

Гиперхолестеринемия: LDL (төмен тығыздықтағы липопротеин) холестеринінің жоғары деңгейі атеросклероз және жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін арттырады.

Гипертриглицеридемия: Қандағы триглицерид деңгейінің жоғарылауы, әсіресе HDL холестеринінің төмен деңгейімен біріккенде жүрек ауруы қаупін арттырады.

Аралас гиперлипидемия: LDL холестерині де, триглицеридтер де жоғары деңгейге жетеді және жүрек-қан тамырлары асқынуларының қаупін арттырады.

Гиперлипидемия белгілері қандай?

Гиперлипидемия белгілері адамнан адамға өзгеруі мүмкін және кейбір жағдайларда байқалмауы да ықтимал. Гиперлипидемияның белгілері мен көрсеткіштерін түсіну ұзақ мерзімді денсаулық қауіптерінің алдын алу үшін ерте диагноз қоюға және араласуға мүмкіндік береді:

Ксантома: Ксантомалар – тері астында жиналатын сарғыш, майлы шөгінділер. Әдетте олар шынтақ, тізе және қол сияқты аймақтарда кездеседі. Бұл шөгінділер әртүрлі мөлшерде, тегіс немесе дөңес болуы мүмкін.

Ксантелазма: Ксантелазмалар – қабақтарда пайда болатын сарғыш дақтар немесе түйіндер. Бұл зақымданулар әдетте жұмсақ және ауыртпалықсыз, бірақ косметикалық алаңдаушылық тудыруы мүмкін.

Корнеальды дуга (Аркус сенилис): Аркус сенилис ретінде де белгілі бұл жағдай – қасаң қабықтың жиегінде пайда болатын сұр-ақ сақина. Егде жастағы адамдарда жиі кездессе де, ерте немесе айқын аркус сенилис гиперлипидемияны көрсетуі мүмкін.

Панкреатит: Кейбір жағдайларда гиперлипидемия ұйқы безінің қабынуына әкелуі мүмкін. Панкреатиттің белгілеріне іштің қатты ауруы, жүрек айну, құсу және қызу кіреді. Жедел панкреатит ауыр болуы мүмкін және шұғыл медициналық көмекті талап етеді.

Іштің ауруы және жайсыздық: Жоғары триглицерид деңгейі іштің ауруына, кебуіне және жайсыздыққа әкелуі мүмкін. Ауыр жағдайларда триглицеридтер туындатқан ұйқы безінің қабынуына байланысты жедел панкреатит ұстамалары болуы мүмкін.

Шаршау және әлсіздік: Созылмалы гиперлипидемия атеросклероз деп аталатын жағдайдың дамуына ықпал етуі мүмкін. Бұл жағдай артерияларда майдың жиналуына (бляшка) әкеледі. Өмірлік маңызды органдар мен тіндерге қан ағымының азаюы шаршауға, әлсіздікке және физикалық жүктемеге төзімділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Кеуденің ауруы: Гиперлипидемиядан туындайтын атеросклероз коронарлық артериялардың тарылуына әкеліп, жүрек бұлшықетіне қан ағымын азайтады. Бұл жағдай, әсіресе физикалық белсенділік немесе стресс кезеңдерінде стенокардия ретінде көрінуі мүмкін.

Транзиторлы исхемиялық шабуылдар (ТИШ) немесе инсульт: Қатты гиперлипидемия мидағы қан ағымын бөгеттейтін ұйындылардың пайда болу қаупін арттыруы мүмкін. ТИШ немесе инсульт белгілеріне дене біржақты кенеттен әлсіздік немесе ұю, сөйлеудің бұзылуы, көру қабілетінің өзгеруі және жүрудің қиындауы жатуы мүмкін.

Перифериялық артерия ауруы (ПАА): Атеросклероз аяқ-қолдардағы артерияларға да әсер етуі мүмкін, бұл перифериялық артерия ауруына (ПАА) әкеледі. ПАА белгілері ретінде аяқтың ауруы, құрысулар, ұю немесе әлсіздік байқалуы мүмкін.

Өт тастары: Өт ішіндегі холестерин деңгейінің жоғары болуы өт тастарының пайда болу қаупін арттыруы мүмкін. Өт тастары іштің ауруы, жүрек айну, құсу және сарғаю сияқты симптомдарды тудыруы мүмкін.

Гиперлипидемия қалай пайда болады?

Гиперлипидемияның қалай пайда болатынын түсіну тиімді алдын алу және басқару стратегиялары үшін өте маңызды. Гиперлипидемия мынадай жолдармен пайда болуы мүмкін:

Генетикалық бейімділік: Генетикалық факторлар адамдардың гиперлипидемияға бейім болуында маңызды рөл атқарады. Отбасылық гиперлипидемиялар – липидті алмасудағы гендерде болатын мутациялармен сипатталатын тұқым қуалайтын бұзылыстар. Генетикалық мутациялар холестерин мен триглицеридтердің қан айналымынан тазартылуының бұзылуына әкелуі мүмкін, бұл өз кезегінде жоғары липид деңгейіне соқтырады.

Тамақтану әдеттері: Тамақтану әдеттері гиперлипидемияның дамуында маңызды рөл атқарады. Қаныққан майлар, транс майлар және холестерині бар тағамдарды тұтыну қандағы липид деңгейінің жоғарылауына ықпал етеді.

Өмір салты факторлары: Қозғалыссыз өмір салты, семіздік және физикалық белсенділіктің жетіспеушілігі гиперлипидемиямен тығыз байланысты. Физикалық қозғалыстың болмауы жоғары тығыздықтағы липопротеин деп аталатын және қан айналымындағы артық холестеrинді кетіруде маңызды рөл атқаратын "жақсы" холестерин – HDL-дің азаюына әкеледі. Семїздік, әсіресе ішкі семіздік, инсулинге төзімділік липидтік ауытқуларды одан әрі нашарлатуы мүмкін.

Негізгі медициналық жағдайлар: Кейбір медициналық жағдайлар адамдардың гиперлипидемияға бейімділігін арттыруы мүмкін. Диабет, гипотиреоз және созылмалы бүйрек ауруы сияқты жағдайлар липид алмасуын бұзып, гиперлипидемияға әкелуі мүмкін.

Гиперлипидемия қалай анықталады (диагноз)?

Гиперлипидемияны тиімді басқару және онымен байланысты асқынулардың алдын алу үшін уақтылы диагноз қою өте маңызды. Гиперлипидемия диагнозын қою үшін қолданылатын стратегиялар:

Клиникалық бағалау: Диагноз қою процесі дәрігердің жан-жақты клиникалық бағалауынан басталады. Бұған науқастың медициналық тарихы, әдеттері, жүрек-қан тамырлары ауруларының отбасылық тарихы, өмір салты факторлары (тамақтану және физикалық белсенділік сияқты) және липид деңгейіне әсер етуі мүмкін қазіргі медициналық жағдайлары немесе дәрі-дәрмектері бағаланады.

Холестерин тесті: Гиперлипидемия диагнозының негізін липидтік профиль тесті немесе липидтік панель деп те аталатын холестеринге арналған қан талдауы құрайды. Бұл тест жалпы холестерин, төмен тығыздықтағы липопротеин (LDL) холестерині, жоғары тығыздықтағы липопротеин (HDL) холестерині және триглицерид сияқты әртүрлі липидті параметрлерді өлшейді.

Липид деңгейлерін түсіндіру: Жалпы холестерин деңгейі басқа липидтік фракциялармен бірге бағаланады. LDL холестерин деңгейінің жоғары болуы атеросклероз мен жүрек-қан тамырлары ауруларының дамуына ықпал ететіндіктен негізгі алаңдаушылық тудырады. Триглицерид деңгейлері де бағаланады және басқа липидтік ауытқулармен бірге жүргенде жоғары деңгейлер жүрек-қан тамырлары қаупінің артқанын көрсетеді.

Гиперлипидемия қалай емделеді?

Холестерин ауруы әдетте өмір салтын өзгерту, дәрі-дәрмектер және тұрақты бақылау арқылы тиімді түрде басқарылуы мүмкін. Емдеу әдістері төмендегідей:

Салауатты диета: Жемістерге, көкөністерге, тұтас дәнді дақылдарға, майсыз ақуыздарға және пайдалы майларға бай диета холестерин деңгейін төмендетуге көмектеседі. Диета ұстанған кезде қаныққан майларды, транс майларды, холестеринді және рафинадталған қанттарды шектеу маңызды.

Тұрақты жаттығулар: Жеңіл жүру, жүгіру, жүзу немесе велосипед тебу сияқты тұрақты физикалық белсенділіктер липидтік профильді және жалпы жүрек-қан тамырлары денсаулығын жақсарта алады. Аптасына кемінде 150 минут орташа қарқынды аэробты жаттығу жасау мақсат етілуі тиіс.

Салмақты басқару: Диета мен жаттығулардың үйлесімі арқылы салауатты салмаққа қол жеткізу және оны сақтау липид деңгейіне оң әсер етуі мүмкін. Артық салмақ, әсіресе іш майлары холестерин мен триглицерид деңгейлерінің жоғарылауына әкелуі мүмкін.

Шылым шегуді тоқтату: Шылым шегуді тоқтату жүрек-қан тамырлары қаупін азайту үшін маңызды, өйткені темекі шегу липидтердің ауытқуларын нашарлатып, атеросклероздың дамуына ықпал етуі мүмкін.

Дәрі-дәрмекпен емдеу: Гиперлипидемия холестерин деңгейін төмендетуге бағытталған әртүрлі дәрі-дәрмектермен басқарылуы мүмкін. Жиі тағайындалатын дәрілерге холестерин өндірісін бөгеттейтін статиндер, холестериннің сіңуін бұғаттайтын эзетимиб, триглицерид деңгейлеріне әсер ететін фибраттар және LDL холестеринін тазарту қабілетін арттыратын PCSK9 тежегіштері кіреді. Өт қышқылын байланыстырғыштар мен ниацин де қолданылады. Дәріні таңдау липидтік профильге, қауіп факторларына және науқастың оны қабылдай алу қабілетіне байланысты болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Жүктілік кезінде холестерин деңгейі табиғи түрде артуы мүмкін. Бұл өсім әдетте 50% құрайуы мүмкін. Жалпы холестерин деңгейі децилитр үшін 250 миллиграмнан төмен болуы тиіс және LDL холестерині 130 мг/дЛ-ден төмен болуы керек. Холестеринді басқару және бағалау үшін ішкі аурулар бөліміне баруға болады. Дәрігер липидтік профиль тестін жасап, қажет болған жағдайда кардиолог немесе эндокринолог сияқты мамандарға жолдама бере алады. Нәрестелерде холестериннің жоғарылауы белгілі бір симптомдармен байланыстырылмайды. Алайда, тым жоғары холестерин деңгейі көздің айналасында немесе сіңірлерде ксантомалар түрінде көрінуі мүмкін. Жоғары холестерин тікелей шаршауды тудырмайды. Алайда ол тамырларды тарылтып, қан ағымын азайтатын атеросклероз сияқты жағдайларға әкеледі, бұл өз кезегінде тіндерге оттегінің жеткіліксіз жеткізілуінен туындаған шаршауды тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, жоғары холестеринмен байланысты жүрек ауруы да шаршауға әсер етуі мүмкін. Иә, холестеринді дұрыс талдау үшін аштық қажет. Тестке дейін 12 сағат бойы тамақ ішпеу ұсынылады. Осылайша холестерин деңгейі мен триглицерид өлшенеді. Холестерин көрсеткіштері жоғары болған кезде қаныққан майлар мен холестерин мөлшері төмен диетаны ұстану, тұрақты түрде жаттығу жасау, салауатты салмақты сақтау және темекі шегуден бас тарту қажет. Дәрігер жеке қауіп факторларына сүйене отырып, дәрі-дәрмек те жазып бере алады.

Егер сізде де жоғары холестерин белгілері болса немесе отбасыңызда гиперлипидемия тарихы бар болса, ерте диагноз қою үшін уақыт жоғалтпастан Hisar Hospital ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA HASTALIKLARI (ЭНДОКРИНОЛОГИЯ ЖӘНЕ МЕТАБОЛИЗМ АУРУЛАРЫ) мамандандырылған дәрігерлерімен хабарласыңыз.

Кездесуіңізді онлайн брондаңыз және жүрек денсаулығыңызды сақтау үшін бүгін алғашқы қадамды жасаңыз.