Күн ішінде пайда болатын кенеттен бас айналуына назар аударыңыз!

“Бәрі айналып жатыр”, “Жер аяғымның астынан сырғып жатыр”, “Бір жаққа қарай құлап барамын”, “Басымның іші бос қалып жатыр”, “Көзім қарауытады” деген шағымдарыңыз болса, бұл белгілер вертиго ауруының хабаршысы болуы мүмкін. Ең алдымен шаршау, әлсіздік, есінен тану сияқты белгілермен көрінетін вертиго, шара қолданылмаған жағдайда өмір сапасын едәуір нашарлатуы мүмкін. Hisar Hospital Intercontinental Құлақ, мұрын, тамақ аурулары маманы проф. д-р Тайфун Апухан вертигоның белгілері, диагностикасы және емі туралы мәлімет берді.

Вертиго құлаққа немесе неврологиялық себептерге байланысты болуы мүмкін

Вертиго – көбінесе адамда бас айналуымен пайда болатын жалған орын ауысу сезімі. Нақты болмаса да, адам заттардың айналасында айналып жатқанын немесе көзін жұмғанда өзінің заттардың айналасында айналып жатқанын сезінуі нәтижесінде пайда болатын қозғалыс иллюзиясының бір түрі. Көбінесе ішкі құлақ ауруларының, яғни ішкі құлақ кристалдарының орнынан ығысуынан туындайтын жағдай. Барлық нақты вертигоның 70%-ының себебі құлақ болғанымен, неврологиялық тұрғыдан бас айналулары да вертигоға себеп бола алады.

Бірнеше күн бойы созылатын қатты бас айналуы ең басты белгісі!

Вертиго диагнозы әдетте тексеру арқылы анықталады. Науқастың жағдайына қарай шағымдардың қалай басталғаны, қанша уақыт созылғаны, қосымша белгілер бар-жоғы және созылмалы ауруы бар-жоғы, дәрі қолдану тарихымен бірге тағайындалатын зерттеулер диагноз туралы едәуір көмектеседі.

Бас айналуының ұзақтығы нақтыланғанда; бірнеше секунд немесе минут ішінде өтетін бас айналуы жиі позициялық вертигода (доброкачественді пароксизмалды позициялық) байқалуы мүмкін. Күндер бойы созылатын бас айналуына жүрек айну мен құсу қосылған, неғұрлым ауыр көріністе тепе-теңдік жүйкесінің қабынуы ойға келеді. Әсіресе бастың зеңкілденуі, көз қарауыту және есінен тану ұстамаларында неврологиялық және кардиологиялық аурулар ойға алынуы мүмкін.

Вертиго ми немесе құлақ мәселесіне байланысты да пайда болуы мүмкін

Құлақ мәселелеріне байланысты вертигоны “перифериялық”, ми ауруларына байланысты вертигоны “орталық вертиго” деп атайды. Құлақ аурулары салдарынан туындаған бас айналуы құлақтың шуылымен, есту нашарлауымен, құлақта қысым сезімімен, жүрек айнумен, құсумен, құлақ ағуымен және көздің қалыпты емес қозғалыстарымен байқалады. Неврологиялық аурулардан туындаған бас айналуында бас ауруы, жұтынудың бұзылуы, дене ұйышуы, шалдығу, көз қозғалысындағы ауытқулар болуы мүмкін. Бас айналумен бірге байқалуы мүмкін басқа шағымдар өте әртүрлі болуы мүмкін. Дегенмен, көптеген науқаста тек бас айналуы ғана бар. Санадағы өзгерістер ми тепе-теңдік орталығына қатысты немесе психогендік себепті бұзылуларда байқалады. Ми мен ми сабағының қан кетулерінде сананың жоғалуы да жиі кездеседі.

Позициялық вертиго диагнозын бірнеше сынамамен оңай қоюға болады

Позициялық вертиго себептерінің басында ауру ішкі құлақтағы сұйықпен толтырылған өзектердегі кристалдардың бас қозғалыстарына байланысты орын ауыстыруынан дамиды. Бұл жағдай бас кенет қозғалғанда пайда болатын, бірнеше секунд немесе минут созылатын бас айналуымен сипатталады. Әдетте науқас төсекте аударылғанда немесе тұрғанда, не басын бір жаққа кенет бұрғанда пайда болады. Басты жоғары көтеру, еденнен бірдеңе алу үшін алға иілу ең жиі кездесетін тітіркендіруші қозғалыстар болып табылады. Диагнозында Dix-Hallpike (DH) сынамасы, жантаю және аунау сынамалары арқылы ауруды анықтауға тырысады. Dix-Hallpike (DH) сынамасында науқас отыру қалпында тұрғанда кенет жатқызылады, осы кезде басына белгілі бір қалып беріледі. Шамамен 20 секунд күткеннен кейін науқас отыру қалпына келтіріледі. Егер типтік көз қозғалыстары пайда болмаса, сынама екінші жақ үшін қайталанады. Бұл сынамада типтік көз қозғалысының байқалуы диагноз үшін маңызды. Манёвр арқылы диагноз оңай қойылатындықтан, қосымша сынама қажет болмауы мүмкін.

Вертиго емінде дәрі қолдану ұсынылмайды

Вертиго ауруында негізгі мәселе жалпы толық белгі бермегендіктен, дәрімен ем таңдалмайды. Аурудың барысы тұрғысынан дәрілердің жанама әсерімен бірге ұйқышылдық пен бассыздық күйі пайда болуы мүмкін болғандықтан, мүмкін болғанша дәрі қолданбау ұсынылады. Жату қалпы ретінде науқастар міндетті түрде басы жоғары болатындай жатуы тиіс. Кенет бас қозғалыстарынан аулақ болу керек, дәрігер бақылауымен берілген жаттығу бағдарламаларын орындау қажет.