Ішек өткізгіштігі синдромы дегеніміз не?

Ішек өткізгіштігі синдромы жиі кездесетін денсаулық мәселесі болғанымен, әзірге ресми медициналық диагноз ретінде қабылданбаған. Ішек өткізгіштігі синдромы ішек қабығының зақымданып, тосқауыл ретінде дұрыс қызмет атқара алмайтын медициналық жағдай ретінде сипатталуы мүмкін.

Ішек қабығының зақымдануына байланысты глютен, зиянды бактериялар және қорытылмаған тағам бөлшектері сияқты заттар ішектен шығып, жүйеге қосылады. Бұл жағдай адамның денсаулығына айтарлықтай зиян келтіруі мүмкін. Іш өту, кебу, іштің ауыруы, ерте тою сезімі, жүрек айнуы және тамақтан кейінгі толықтық сезімі сияқты симптомдарды қоса алғанда, көптеген асқазан-ішек жолдарының белгілері дамуы мүмкін. Әртүрлі асқазан-ішек инфекциялары, ішектің қабыну аурулары және кейбір дәрі-дәрмектер ішек өткізгіштігі синдромына себеп болуы мүмкін.

Ішек өткізгіштігі синдромын диагностикалау қиын. Себебі ішек өткізгіштігін тікелей өлшейтін стандартты тест жоқ. Бұл кезеңде диагностика мақсатында тіндер биопсиясы, конфокалды эндомикроскопия, қан және зәр анализі қолданылуы мүмкін. Ішек өткізгіштігі синдромын емдеудің ең жылдам және жалғыз жолы – оған себеп болған факторды емдеу.

Ас қорыту жүйесі мүшелерінің ішкі қабығы бар. Ішек қабығы тағам мен сусындардан қан айналымына су мен қоректік заттардың қайта сіңуін қамтамасыз етеді. Бұл қабықтың тағам мен сусындардан қоректік заттар мен басқа да заттарды сіңіру сияқты көптеген маңызды рөлі бар. Сондай-ақ, ол әлеуетті зиянды заттардың қан айналымына қайта өтуіне жол бермейтін тосқауыл болып табылады. Ішектер жартылай өткізгіш құрылымға ие. Алайда кейбір адамдарда ішек өткізгіштігі артқан немесе шамадан тыс өткізгіштік бар. Бұл жағдай ішек арқылы су мен қоректік заттардан да көп нәрсенің өтуіне мүмкіндік беретінін білдіреді.

Ішек өткізгіштігі синдромы ішек тосқауылы бұзылып, ішектен шыққан токсиндердің қан айналымына өтіп, бірқатар симптомдарды тудыратын медициналық жағдай ретінде анықталуы мүмкін. Ішек тосқауылының бұзылуы ішек қабырғасының зақымдануы немесе әлсіреуі нәтижесінде дамиды. Бұзылған тосқауылдан қорытылмаған тағам қалдықтары мен бактериялар сияқты токсиндер оңай өтіп, айналадағы тіндерге тарайды. Әртүрлі ғылыми зерттеулер белгілі бір созылмалы асқазан-ішек аурулары бар адамдардың ішектерінде үлкенірек молекулалардың өтуіне мүмкіндік беретін өткізгіштік бар екенін көрсетті.

Ішек өткізгіштігі синдромы қалай пайда болады?

Ішек өткізгіштігі синдромы астарындағы себептерге және байланысты денсаулық жағдайларына байланысты әртүрлі жолдармен пайда болуы мүмкін. Ішек өткізгіштігі синдромының түрлері және олардың пайда болу себептері туралы төмендегідей айтуға болады:

Біріншілік ішек өткізгіштігі синдромы: Дұрыс тамақтанбау, алкоголь немесе созылмалы стресс ішек қабығына тікелей зиян келтіруі мүмкін.

Екіншілік ішек өткізгіштігі синдромы: Ревматоидты артрит, 1-типті диабет, целиакия және Крон ауруы сияқты аутоиммундық аурулардың немесе ойық жаралы колит пен ішектің қабыну аурулары сияқты сырқаттардың ішек тосқауылына зиян келтіруі жағдайында пайда болады.

Стресс тудырған өткізгіштік: Ішек пен ми осіне әсер ететін созылмалы психологиялық аурулар немесе қарқынды физикалық стресс ішек тосқауылында ағып кетуге (өткізгіштікке) себеп болуы мүмкін.

Дәрі-дәрмек тудырған өткізгіштік: Стероидты емес қабынуға қарсы препараттарды (СЕҚҚП), антибиотиктерді немесе кортикостероидты дәрілерді ұзақ уақыт қолдану ішек қабырғасының табиғи құрылымын бұзуы мүмкін.

Диета тудырған өткізгіштік: Тамақтану рационында шамадан тыс тазартылған қант, жасанды қоспалар, глютен немесе өңделген тағамдардың болуы уақыт өте келе ішек қабығын тітіркендіруі мүмкін. Созылмалы және шамадан тыс алкоголь тұтыну ішек қабығына зиян келтіріп, ішек микробиомасын өзгертіп, өткізгіштікке әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, А дәрумені мен D дәруменінің тапшылығы да ішек тосқауылын әлсіретуі мүмкін.

Инфекция тудырған өткізгіштік: Ішек қабығына немесе микробиомаға зиян келтіретін бактериялық, вирустық немесе саңырауқұлақ инфекцияларына байланысты ішек өткізгіштігі синдромы пайда болуы мүмкін.

Дисбиоз тудырған өткізгіштік: Ішектегі зиянды бактериялар мен ашытқылардың шамадан тыс көбеюі сау ішек тосқауылын сақтау үшін қажетті тепе-теңдікті бұзады.

Қартаюға байланысты өткізгіштік: Қартаю процесі ішек қабығын табиғи түрде әлсіретеді және қорғаныш шырыш өндірісін азайтады. Бұл жағдай ішекте өткізгіштіктің даму қаупін арттырады.

Қоршаған орта токсиндеріне байланысты өткізгіштік: Пестицидтерге, ауыр металдарға және ластаушы заттарға ұшырау ішек денсаулығы мен тосқауыл тұтастығына қауіп төндіруі мүмкін.

Басқа факторларға байланысты өткізгіштік: АИТВ/ЖИТС сияқты ішек зақымдануына әкелетін аурулар, ішек шырышты қабығын бұзатын химиотерапия және радиотерапия процедуралары, әртүрлі тағам аллергиялары ішек өткізгіштігіне себеп болуы мүмкін.

Ішек өткізгіштігі синдромының белгілері қандай?

Ішек өткізгіштігі синдромының симптомдары әдетте спецификалық емес, яғни олар басқа да көптеген аурулардан туындауы мүмкін. Бұл синдромның симптомдары ішекке байланысты болуы мүмкін, сонымен қатар ішектен тыс симптомдар немесе жағдайлармен де дамуы мүмкін. Ішек өткізгіштігі синдромының белгілерін қысқаша келесідей тізімдеуге болады:

Тағам аллергиялары, төзімсіздік және сезімталдық,

Ішекте көбейетін бактериялардың ашуынан туындайтын газ және кебу сияқты ас қорыту бұзылыстары,

Жүйелі қабыну,

Мазасыздық, көңіл-күйдің өзгеруі және депрессия,

Іш өту немесе іш қату,

Қоректік заттардың сіңуінің азаюынан туындайтын төмен энергия деңгейі және шаршау,

Ішектегі ашу сезімі,

Шырышты қабықтың жоғалуына байланысты ауырсыну және ас қорытудың бұзылуы,

Иммундық жүйенің әлсіреуі,

Аз тамақтанғанның өзінде пайда болатын тою сезімі (ерте тою),

Асқазан-ішек жолдары шырышты қабығының қабынуы,

Безеу, розацеа және экзема сияқты тері аурулары,

Candida деп аталатын саңырауқұлақ инфекцияларының шамадан тыс көбеюі,

Буын аурулары,

Қайталанатын қуық инфекциялары және қынаптық инфекциялар,

Демікпе және ентігу,

Поликистозды аналық без синдромы және етеккір алды синдромы сияқты гормоналды теңгерімсіздіктер,

Жүрек айнуы және құсу.

Ішек өткізгіштігі синдромы қалай диагностикаланады?

Ішек өткізгіштігі синдромын диагностикалау үшін арнайы тест жоқ. Диагностика үшін әдетте тағамға сезімталдық, ішек микробиомасының денсаулығы және метаболикалық факторлар әртүрлі тесттермен бағаланады. Ішек өткізгіштігінің дәлелдерін іздеу үшін қолданылуы мүмкін кейбір диагностикалық процедуралар туралы қысқаша келесідей айтуға болады:

Зәр анализі: Қолданыстағы зәр анализі ағза әдетте сіңірмейтін үлкен қант молекуласы болып табылатын проб молекуласын тұтынуды қамтиды. Бұл молекулалардың қаншалықты сіңгенін анықтау үшін зәр анализі жасалуы мүмкін. Зәр үлгілері талдаушылар тарапынан зерттеліп, ішек қабырғасынан қандай молекулалардың өткенін түсіну үшін зәрдегі қант деңгейін өлшей алады.

Қан анализі: Ішек бактерияларының сүзілмегені туралы дәлелдер қан үлгілерінде зерттеледі. Арнайы антиденелер мен эндотоксиндер қан үлгілерінде ізделетін кейбір биомаркерлер болып табылады.

Басқа зертханалық зерттеулер: Анемия мен инфекция белгілерін іздеу үшін толық қан анализі, электролиттік ауытқуларды, бүйрек және бауыр қызметтерін бағалау үшін кешенді метаболикалық панельді қамтитын зертханалық зерттеулер қолданылуы мүмкін.

Визуализациялық тесттер: Өт қабы, бауыр және ұйқы безі ауруларын бағалау үшін іш қуысының ультрадыбыстық зерттеуі немесе компьютерлік томография әдістеріне жүгінуге болады.

Тағамға сезімталдық және аллергия тесттері: IgG және IgE антиденелерінің деңгейін өлшеу арқылы белгілі бір тағамдарға сезімталдық пен аллергия жағдайы зерттеледі.

Нәжіс анализі: Нәжісте жұмыртқа, паразит, токсин және ақ қан жасушаларын іздеуді қамтитын тесттер.

Тіндер биопсиясы: Инвазивті процедура болып табылатын биопсия ішек тінінен алынған үлгіні зерттеуді қамтиды. Ішек тосқауылы арқылы ион тасымалдануын өлшеу үшін электр тогы қолданылуы мүмкін. Йод молекуласының таңдалу себебі – бұл молекуланың тасымалдануы су молекулаларының тасымалдануымен ұқсастық көрсетеді.

Конфокалды эндомикроскопия: Ішек қабығын жоғары ажыратымдылықпен және үлкейтумен қарауға мүмкіндік беретін жетілдірілген эндоскопиялық тексеру. Қабықта пайда болған саңылауларды диагностикалау үшін тамырларға контрастты сұйықтық енгізілуі мүмкін. Егер саңылау болса, бұл сұйықтық ішектерде көрінуі мүмкін.

Ішек өткізгіштігі синдромы қалай емделеді?

Ішек өткізгіштігі синдромы жалпы медицинада қабылданған клиникалық диагноз ретінде сыныпталмайды. Сондықтан оның тікелей емдеу әдісі жоқ. Қолданыстағы емдеу әдістері ішек денсаулығын жақсартуды, жалпы денсаулықты қолдайтын диеталарды ұстануды және салауатты өмір салтын қалыптастыруды қамтиды. Сонымен қатар, ішек өткізгіштігі синдромының себептері арасында бар ауруларды емдеу бұл синдромның әсерлерін жанама түрде жеңілдетуге көмектеседі. Ішек өткізгіштігі синдромын емдеу шаралары мыналарды қамтуы мүмкін:

Пробиотиктер – бұзылған ішек тосқауылының қызметін қалпына келтіре алатын тірі микроорганизмдер. Ішектегі зиянды бактериялардың көбеюіне жол бермей, ішек денсаулығын сақтауға көмектесе алады. Әртүрлі зерттеулермен Bifidobacterium пробиотикалық штаммының ішек өткізгіштігі белгілерін жақсартатыны дәлелденген.

Пребиотиктер – ішекте болатын және микробиотаны құрайтын пайдалы бактериялар қолданатын қоректік заттар. Пребиотикалық құрамы бар өсімдік талшықтары, көкөністер және қоспалар пайдалы бактериялардың дамуын ынталандырады және ішек денсаулығын жақсартуға мүмкіндік береді.

Тазартылған қант пен жасанды тәттілендіргіштер ішектегі зиянды бактериялар мен ашытқылардың көбеюін ынталандыруы мүмкін. Сондықтан бұл тағамдарды тұтынуды шектеу ішек денсаулығына оң әсер етеді.

Жалпы денсаулық үшін қажетті макро және микроэлементтермен толықтырылған теңгерімді диета ішек тосқауылын нығайтуға пайдасын тигізеді. А және D дәрумендері, мырыш және L-глютамин деп аталатын аминқышқылы ішек қабығын қалпына келтіруге көмектесе алады.

Психологиялық стрессті мүмкіндігінше азайту ас қорыту жүйесін қорғау үшін маңызды. Өйткені стресс ішек денсаулығы мен микробиомасына теріс әсер етуі мүмкін. Сондай-ақ, депрессия мен мазасыздық қаупін арттыруы мүмкін.

Сұйықтықты көп тұтыну, сапалы ұйқы және темекі шегуді тоқтату да ішектегі тітіркену мен қабынуды азайтуға көмектесе алады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Ішек денсаулығын жақсарту үшін кейбір тағамдардан аулақ болу керек. Өйткені бұл тағамдар ағзадағы қабыну процесін қоздыруы және зиянды ішек бактерияларының көбеюін ынталандыруы мүмкін. Сонымен қатар, кебу, ас қорытудың бұзылуы, іш қату және іш өту сияқты ас қорыту мәселелерін де қоздыруы мүмкін. Бұл тағамдар:

Нан, макарон және жармалар сияқты бидай негізіндегі өнімдер,

Арпа, қара бидай, бұршақ және сұлы сияқты глютені бар жармалар,

Бекон, шұжық және гастрономиялық өнімдер сияқты өңделген еттер,

Торт, печенье және бәліш сияқты пісірілген өнімдер,

Крекер, тоқаш және попкорн сияқты жеңіл тағамдар,

Сүт, ірімшік және балмұздақ сияқты сүт өнімдері,

Күнбағыс, соя бұршағы және канола сияқты тазартылған майлар,

Аспартам, сукралоза және сахарин сияқты жасанды тәттілендіргіштер,

Соя және басқа да салат тұздықтары,

Алкоголь, газдалған және қантты сусындар ретінде тізімделуі мүмкін.

Ішек өткізгіштігі синдромы үшін А, В, С және D дәрумендері ұсынылуы мүмкін. Бұл дәрумендер дәрігердің ұсынысы бойынша қолданылуы тиіс. Ішек өткізгіштігі синдромының қатерлі ісікке айналуы мүмкін екендігі туралы ғылыми зерттеулер жоқ. Алайда, бұл синдромның симптомдарының бірі болып табылатын иммундық жүйенің әлсіреуі және тұрақты қабыну қатерлі ісік қаупін арттыруы мүмкін. Терапия (ішкі аурулар), гастроэнтерология, диетология бөлімдері ішек өткізгіштігі синдромын диагностикалаумен және емдеумен айналысатын бөлімдер болып табылады. Ішек өткізгіштігі синдромын диагностикалау кезінде қан анализі қолданылуы мүмкін, бірақ бұл синдромды тікелей диагностикалайтын қан анализі немесе диагностикалық процедура жоқ. Нәжіс шығару әдеттерінің өзгеруі, мазалайтын ас қорыту жүйесінің симптомдары, шамадан тыс шаршау және экзема сияқты тері мәселелері ішек денсаулығының бұзылғанын көрсететін симптомдардың қатарына жатады. Ас қорыту ферменттерінің жеткіліксіз өндірілуі, ішек шырышты қабығының зақымдануына әкелетін кейбір аурулар және тамақтану жеткіліксіздігі нәжісте қорытылмаған тағамның көрінуіне себеп болуы мүмкін. Ішек денсаулығы бүкіл ағзаға әсер етеді. Сондықтан ішек флорасында дамыған бұзылыс ағза бойынша жағымсыз симптомдардың пайда болуына әкелуі мүмкін. Бұл белгілердің қатарына; мазасыздық пен депрессия сияқты көңіл-күйдің өзгеруі, газ, кебу, іш өту және іш қату сияқты ас қорыту мәселелері, әртүрлі тері мәселелері, жиі инфекция жұқтыру және иммунитеттің төмендеуі жатады. Ішектер мен ас қорыту жүйесінің денсаулығын қолдау үшін дәрігердің кеңесі бойынша В1, В3, В6, биотин және В12 дәрумендері, С дәрумені, D дәрумені және А дәрумені қолданылуы мүмкін.

Ішек өткізгіштігі синдромы – астарындағы әртүрлі денсаулық мәселелерімен байланысты болуы мүмкін және көпсалалы көзқарасты талап ететін жағдай. Егер сізде ұзаққа созылған ас қорыту шағымдары, қайталанатын ішек мәселелері, тері мәселелері немесе себебі түсініксіз шаршау болса, ерте бағалау үлкен маңызға ие.

Hisar Hospital Intercontinental Ішкі аурулар бөлімі озық диагностикалық мүмкіндіктерімен, тәжірибелі дәрігерлер құрамымен және пациентке бағытталған көзқарасымен ішек денсаулығыңызды кешенді түрде қарастырады. Сізге арналған диагностика мен емдеу жоспарын жасау үшін біздің білікті дәрігерлерімізден кезекке жазылуыңызға болады.