Фасет буын синдромы дегеніміз не? Симптомдары, себептері және емдеу әдістері

Фасет буын синдромы — омыртқаның артқы бөлігінде орналасқан және омыртқалар арасындағы байланысты қамтамасыз ететін кіші буындардың (фасет буындардың) уақыт өте келе зақымдануы нәтижесінде дамитын, көбінесе бел немесе мойын ауырнуына әкелетін жағдай. Бұл буындар омыртқаға қозғалыс қабілетін де, тұрақтылықты да береді. Алайda түрлі себептермен бұл буындарда тозу, қабыну немесе механикалық бұзылу орын алғанда, ауырну сөзсіз орын алады. Көптеген адамдар үшін бұл ауырну өтіп кететін болуы мүмкін, ал кейбір жағдайларда күнделікті өмірді қиындататындай қатты және тұрақты сипат алуы мүмкін. Әсіресе ұзақ уақыт отыру, тік тұру немесе белді кенеттен қозғау кезінде ауырнудың күшеюі бұл синдромның айқын белгілерінің қатарына жатады.

Фасет буын синдромы дегеніміз не?

Фасет буын синдромы — омыртқадағы фасет буындардың уақыт өте келе құрылымдық тұрғыдан бұзылуы, тозуы немесе қабынуы салдарынан пайда болатын ауырсындыратын жағдай. Омыртқалардың артқы бөлігінде орналасқан бұл кіші буындар омыртқаға қозғалыс икемділігін де, тұрақтылықты да береді. Алайda түрлі себептермен бұл буындарда дамыған дегенеративті өзгерістер айналадағы тінмен бірге жүйке ұштарына да әсер етіп, әсіресе бел немесе мойын аймағында қозғалыс кезінде күшейетін ауырнуға әкеп соғады. Сервикалды фасет буын синдромы мойын омыртқаларындағы кіші буындардың дегенерациясына байланысты дамиды және бас-мойын қозғалыстарында ауырну тудырады.

Фасет буын синдромының белгілері қандай?

Фасет буын синдромы көбінесе бел және мойын аймағында пайда болғанымен, омыртқаның кез келген сегментінде байқалуы мүмкін. Фасет буын синдромының белгілеріне белде немесе мойында локализацияланған ауырну, сіресу, таңертеңгілік ұю және қозғалыс кезінде күшейетін ыңғайсыздық кіреді. Сонымен қатар бел грыжасы мен фасет буын синдромы бірге кездесуі мүмкін. Бұл жағдай диск пен буыннан туындайтын ауырнуларды ажыратуды қиындатуы мүмкін. Белгілер әр адамда әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе мына шағымдар алдыңғы қатарға шығады:

Бел немесе мойын аймағындағы локализацияланған, сыздаған немесе тұйық ауырну,

Ұзақ уақыт тік тұрғанда немесе отырғанда күшейетін ыңғайсыздық,

Артқа қарай шалқаю қозғалыстарында айқындала түсетін ауырну,

Бұлшықет спазмдары,

Шектелген омыртқа қозғалысы, икемділіктің төмендеуі,

Кейде жамбасқа, санға немесе иыққа таралатын ауырну (бірақ әдетте тізе астына түспейді).

Бұл белгілер уақыт өте келе нашарлап, созылмалы сипат алуы мүмкін. Әсіресе таңертең оянғанда немесе ұзақ уақыт қозғалыссыз қалғанда ауырнудың күшеюі өте тән.

Фасет буын синдромы неден пайда болады?

Фасет буын синдромының пайда болуының негізгі себебі — омыртқада орналасқан фасет буындардың уақыт өте келе тозуы, қажалуы немесе қабынуы. Бұл буындар омыртқалардың жас ұлғая келе бір-менімен сапалы түрде байланысуын және омыртқаның қозғалыс қабілетін қамтамасыз етеді. Алайда жас ұлғайған сайын бұл аймақтардағы шеміршек тіні жұқара бастайды. Тайғақтығы мен икемділігін жоғалтқан буын беттері уақыт өте келе бір-біріне үйкеліп, механикалық зақымға да, қабыну реакцияларына да негіз жасайды. Соның нәтижесінде буында ауырну, сіресу және қозғалыстың шектелуін тудыратын өзгерістер дамиды. Қартаю бұл процестің ең кең таралған себебі болғанымен, жалғыз жауапты фактор емес. Бұрын болған жарақаттар, дұрыс емес қалып әдеттері, ұзақ уақыт үстел басында жұмыс істеу, ауыр жүк көтеру сияқты күнделікті өмірде жиі кездесетін факторлар да буындарға түсетін салмақты арттырып, синдромды қоздыруы мүмкін. Әсіресе омыртқаға үнемі күш түсетін жұмыстарды істейтін адамдарда немесе спортшыларда фасет буын бұзылыстары ертерек жаста байқалуы мүмкін. Сонымен қатар сколиоз сияқты туабіткен омыртқа қисықтықтары немесе бұрын жасалған омыртқа оталары да фасет буындардың құрылымдық тепе-теңдігін бұзып, синдромның дамуын жылдамдатуы мүмкін. Барлық бұл факторлар уақыт өте келе буында қабыну мен ауырнуға әкелетін тұйық шеңберге айналады.

Фасет буын синдромы қалай анықталады?

Фасет буын синдромының диагнозы ең алдымен науқастың егжей-тегжейлі анамнезін жинаудан басталады. Дәгер ауырнудың дәл қай жерде сезілетінін, қашан басталғанын, қандай қозғалыстармен күшейіп, бәсеңдейтінін және науқастың өмір сапасына қалай әсер ететінін мұқият сұрайды. Содан кейін физикалық тексеру арқылы омыртқаның қозғалыс ауқымы бағаланып, ауырнудың қандай қалыптарда қозатыны бақыланады. Әсіресе науқас белін немесе мойнын артқа қарай шалқайтқан кезде күшейетін ауырну фасет буынынан туындаған мәселені ойлатуы мүмкін. Алайда нақты диагноз қою үшін бейнелеу әдістері де қолданылады. Рентген суреттері омыртқадағы құрылымдық өзгерістерді немесе шөптесуді (әктануды) көрсетсе, МРТ зерттеуі жұмсақ тіндердің жағдайы туралы егжей-тегжейлі ақпарат береді. Кейбір жағдайларда компьютерлік томография (КТ) арқылы буын беттеріндегі дегенерация айқынырақ көрінуі мүмкін. Диагностикадағы ең шешуші әдістердің бірі — диагностикалық фасет буын блокадесы. Бұл әдісте күдіктенген фасет буынның айналасына жергілікті жансыздандырғыш (анестетик) егіледі. Егер инъекциядан кейін науқастың ауырнуы айтарлықтай бәсеңдесе, мәселенің сол буыннан туындағаны расталған болады. Бұл қолдану диагнозды нақтылау үшін де, емдеу жоспарын құру үшін де үлкен маңызға ие.

Фасет буын синдромы қалай емделеді?

Фасет буын синдромын емдеу науқастың шағым деңгейіне қарай физиотерапия, дәрі-дәрмек және қажет болған жағдайда инъекциялық қолданулар арқылы жоспарланады. Емдеудегі негізгі мақсат — ауырнуды бақылауға алу, буын қозғалыстарын сақтау және науқастың өмір сапасын жақсарту. Бірінші кезеңде әдетте дәрі-дәрмекпен емдеу қолданылады. Ауырну мен қабынуды жеңілдету үшін стероидты емес қабынуға қарсы препараттар (СЕҚҚП) қолданылады. Бұлшықет спазмдарын басу үшін бұлшықет босаңсытқыштар, ал қатты ауырнулар кезінде қысқа мерзімді ауырсынуды басатын дәрілер берілуі мүмкін. Алайда бұл дәріler уақытша жеңілдік береді және түпкілікті шешім ұсынбайды. Дәрілік еммен қатар физиотерапия және оңалту процесі өте маңызды. Омыртқа айналасындағы бұлшықеттерді нығайтатын жаттығулар, қалыпты түзеу жұмыстары және икемділікті арттыратын қозғалыстар ауырнудың азаюына да, болашақта пайда болуы мүмкін қайталама жүктемелердің алдын алуға да көмектеседі. Фасет буын синдромы жаттығулары омыртқаны қолдайтын бұлшықеттерді күшейтуге және буын қозғалыс ауқымын арттыруға бағытталуы тиіс. Фасет буын синдромының физикалық қозғалыстары әсіресе созылу, тепе-теңдік және қалыпты түзету жаттығуларын қамтуы тиіс, ал жүзу судың омыртқаға түсетін салмағын азайтып, бұлшықеттерді жұмыс істететін болғандықтан ұсынылатын жаттығу болып табылады. Алайда кейбір жаттығулар мұқият орындалуы тиіс. Мысалы, присед (отырып-тұру) және фасет буын синдромы абайсыз жасалса, бел омыртқаларына түсетін салмақты арттыруы мүмкін; сондықтан қозғалысты дұрыс техникамен және маманның бақылауымен орындау қажет. Сонымен қатар мануалды терапия, ыстық-суық қолданулар және электротерапия сияқты әдістер де қолдаушы бола алады. Егер бұл әдістермен жеткілікті пайда алынбаса, интервенциялық емдеу нұсқалары іске қосылады. Солардың бірі — фасет буын инъекциясы. Нысаналы буынның ішіне жергілікті анестетик пен стероид егіледі. Бұл қолдану ауырнуды уақытша азайтуы да, диагноздың дұрыстығын растауы да мүмкін. Ұзақ мерзімді шешім іздеген науқастарда радиожиілікті абляция қолданылуы мүмкін. Бұл әдісте ауырнуды тасымалдайтын жүйкелер арнайы жылу энергиясы арқылы өшіріледі және осылайша ауырнудың берілуі тоқтатылады.

Ал хирургиялық араласу сирек жүгінетін нұсқа болып табылады және әдетте басқа барлық әдістер әсер етпеген, өмір сапасы күрделі түрде бұзылған жағдайларда қарастырылады. Алайда науқастардың көпшілігі дұрыс емдеу жоспары арқылы ота жасатуды қажет етпей-ақ ауырнуларынан арыла алады. Емдеу процесінде маңыздысы — науқастың өмір салтын қайта қарауы, жүйелі түрде жаттығу жасауы және омыртқасын қорғайтындай етіп қозғалуды үйренуі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Фасет буын синдромы белгілі бір қозғалыстармен қозатын және көбінесе омыртқаның төменгі немесе жоғарғы бөліктерінде сезілетін, тұйық және орныққан ауырнулармен көрінеді. Әсіресе таңертең төсектен тұрғанда немесе ұзақ уақыт қозғалыссыз қалғаннан кейін бел немесе мойын аймағында сіресу мен ауырну сезімінің пайда болуы бұл синдромның ажыратушы белгілерінің бірі болып табылады. Фасеттен туындайтын ауырнулар жүйке қысылуларында кездесетін өткір және шаншыған ауырнулардан өзгеше. Олар көбінесе сыздаған, уақыт өте келе күшейетін және кейбір қозғалыстармен қозатын сипатқа ие. Сондықтан ауырнудың түріне және оның қалай пайда болатынына мұқият назар аудару синдромды түсінуде үлкен рөл атқарады. Фасет буын ауырнуы омыртқаның қай аймағындағы буындар зақымдалғанына байланысты сол аймаққа тән ауырнулармен көрінеді. Ең жиі кездесетін түрі — бел (люмбар) аймағына әсер ететін түрі және мұнда дамыған фасет синдромы белдің төменгі бөлігінде локализацияланған ауырнуларды тудырады. Бұл ауырну кейде жамбасқа немесе санның жоғарғы бөлігіне қарай таралуы мүмкін. Алайда әдетте тізе деңгейінен өтпейді. Мойын аймағындағы цервикалды фасет буынның зақымдалуы болса, желкеде сезілетін ауырнумен бірге иыққа немесе жауырынға қарай шағылысуы мүмкін. Сирек жағдайларда торакалды (арқа) аймағында да байқалуы мүмкін. Әсіресе бел немесе мойын артқа қарай шалқайғанда, яғни омыртқаға қысым түскенде ауырну айқындала түссе, бұл жағдай фасет буынынан туындаған ауруға нұсқайды. Яғни ауырнудың орналасқан жері мен денеде қалай таралатыны дәрігердің дұрыс диагноз қоюы үшін өте маңызды. Фасет буын синдромы негізінен жасқа байланысты дамитын дегенеративті жағдай болып табылады. Адам денесі қартайған сайын омыртқадағы шеміршек құрылымдар тозады және уақыт өте келе икемділігін жоғалтады. Бұл процесте әсіресе фасет буындар өзіне түсетін үнемі жүктемелердің салдарынан қажалып, тозады. Шеміршек тінінің жұқаруымен бірге буын беттері бір-біріне көбірек үйкеле бастайды. Бұл қабыну мен ауырнуға әкеледі. Фасет буын блокадесы диагноз қою үшін де, емдеуді қамтамасыз ету үшін де қолданылатын минималды инвазивті процедура болып табылады. Диагностикалық мақсатта қолданылғанда дәрігер күдіктенген фасет буынның айналасына жергілікті анестетик егеді. Егер науқастың ауырнуы инъекциядан кейін қысқа уақыт ішінде айтарлықтай бәсеңдесе, бұл жағдай ауырнудың шынымен де сол буыннан туындағанын көрсетеді. Ал емдік мақсатта жасалғанда инъекцияға бір мөлшерде кортикостероид қосылып, ауырнуды азайту да, сол аймақтағы қабыну процесін басу да мақсат етіледі. Әсері әр адамда әртүрлі болғанымен, кейбір науқастарда апталар немесе айлар бойы созылатын жеңілдік қамтамасыз ете алады. Фасет буын инъекциясы әдетте ауырнуды жеңілдету және қабынуды азайту үшін қолданылатын тиімді әдіс болып табылады. Алайда бұл түпкілікті шешім емес. Инъекциядан кейін ауырну бірнеше апта немесе ай бойы бәсеңдеуі мүмкін, кейбір науқастарда бұл уақыт тағы да ұзаруы мүмкін. Алайда түпкілікті жатқан дегенеративті процесс жалғасып жатқандықтан, уақыт өте келе ауырнудың қайта оралуы ықтимал. Тұрақтылықты күтетін науқастар үшін инъекция көбінесе уақытша жеңілдік береді. Ұзақ мерзімді перспективада жаттығулармен және өмір салтын өзгерту арқылы қолдау көрсетілуі тиіс. Фасет буын синдромы өмірге қауіп төндіретін ауру емес. Алайда емделмеген жағдайда өмір сапасын айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Үздіксіз ауырну, қозғалыстың шектелуі және ұйқы мәселелері адамның физикалық та, психологиялық та денсаулығына кері әсерін тигізуі мүмкін. Сондықтан оның қаупі өлімге әкелуінен емес, күнделікті өмірді қиындататын созылмалы жағдай тудыруынан болып табылады. Физиотерапия — фасет буын синдромының ең тиімді емдеу әдістерінің бірі. Фасет буын синдромының физикалық қозғалыстары әсіресе созылу, тепе-теңдік және қалыпты түзету жаттығуларын қамтуы тиіс. Жүйелі түрде орындалатын физиотерапия бағдарламалары омыртқа айналасындағы бұлшықеттерді нығайтады, қалып бұзылыстарын түзетеді және буындарға түсетін салмақты азайтады. Синдром толығымен жоғалып кетпесе де, физиотерапияның арқасында белгілер бақылауға алынып, науқастың өмір сапасы айтарлықтай артады. Фасет буын синдромы дегенеративті ауру болғандықтан, уақыт өте келе үдеу тенденциясына ие. Әсіресе емделмеген кезде немесе омыртқаға салмақ түсіретін өмір салты жалғасқан кезде ауырнулар жиілеп, қаттырақ бола түсуі мүмкін. Алайда ерте диагностика және дұрыс ем арқылы бұл үдеу бәсеңдетіліп, ұзақ уақыт бақылау астында ұсталуы мүмкін. Фасет буын блокадесынан кейін алғашқы бірнеше сағат тынығу ұсынылады. Инъекция орнында жеңіл ауырну, көгеру немесе ұю сезімі болуы мүмкін. Бұл көбінесе уақытша болады. Процедура күні ауыр физикалық белсенділіктерден аулақ болып, аймақты таза ұстау қажет. Егер бірнеше күн ішінде ауырну күшейсе немесе күтпеген реакциялар дамыса, міндетті түрде дәрігерге қаралу қажет. Фасет буын блокадесынан кейін алғашқы бірнеше сағат тынығу ұсынылады. Инъекция орнында жеңіл ауырну, көгеру немесе ұю сезімі болуы мүмкін. Бұл көбінесе уақытша болады. Процедура күні ауыр физикалық белсенділіктерден аулақ болып, аймақты таза ұстау қажет. Егер бірнеше күн ішінде ауырну күшейсе немесе күтпеген реакциялар дамыса, міндетті түрде дәрігерге қаралу қажет.

Фасет буын синдромы қайталана алатын ауру. Әсіресе омыртқаға күш түсіретін қозғалыстардың жалғасуы, физиотерапияның орындалмауы немесе дұрыс емес қалып әдеттерінің сақталуы жағдайында белгілер қайта оралуы мүмкін. Сондықтан емдеуден кейінгі кезең емнің өзі сияқты маңызды болып табылады.

Омыртқа денсаулығыңыз үшін ауырнуды елеусіз қалдырмаңыз!

Бел немесе мойын аймағыңызда тұрақты ауырну сезсеңіз, Hisar Hospital маманданған дәрігерлерімен кеңесіп, сізге арналған диагноз және емдеу нұсқаларын біліңіз.

Жазылыңыз немесе Физиотерапия және оңалту клиникамызбен хабарласыңыз.