23 қазанда Ванда болған жер сілкінісінің үстінен күндер өтті. Үйіндінің астында күндер бойы тірі қала алған, бірақ қирандыдан шығарылғаннан кейінгі кезеңде өмірге тұтына алмаған адамдарымызбен қуанышымыз бір сәтте қайғыға ауысты. Көпшілігіміз сағаттар бойы үйіндінің астында тірі қалғаннан кейін, қирандыдан шығарылысымен-ақ, сол күнінің ішінде адамдарымыздың неліктен қайтыс болғанын түсіне де алмай қаламыз...
Үйіндіде ұзақ уақыт қалған және шығарылған адамдардағы ең маңызды өлім себебі болып табылатын Қысылу (Crush) синдромы туралы Hisar Hospital Intercontinental ішкі аурулар мамандарынан сұрадық.
Қысылу (Crush) синдромы дегеніміз не?
Қысылу синдромы — әртүрлі себептермен бұлшықет пен жұмсақ тіндердің үстіне түскен салмақтың әсерінен қысылуынан туындайтын оқиғалар тізбегінің нәтижесінде адамның ағзасында ауыр жеткіліксіздік пайда болуы. Бұлшықеттің жарақаттың тікелей әсерінен немесе дамыған тіндік ісінуден (компартмент синдромы) қысылуы, содан кейін дамитын бүйрек жеткіліксіздігі және сұйық-электролит бұзылыстары осы көріністегі ең маңызды оқиғалар болып табылады.
Crush синдромының белгілері қандай?
Қысылу синдромында жарақатқа ұшыраған бұлшықеттерде анықталатын жергілікті және бүкіл ағзаға әсер ететін жүйелік белгілер пайда болады. Жергілікті түрде анықталатын негізгі белгі — жарақаттың әсерінен бұлшықеттің қысылуы мен ісінуі нәтижесінде дамитын, компартмент синдромы деп аталатын көрініс. Бұл жағдайда бұлшықеттерде ауырсыну, әлсіздік және қатаю негізгі белгі болып табылады. Мұнда бұлшықеттің үстіндегі тері мен тері астындағы тіндер жиі қалыпты күйде анықталады. Яғни сыртқа қарағанда теріңіздің қалыпты көрінуі crush синдромының жоқ екенін білдірмейді. Бұл оқиға, мысалы, қол бұлшықеттерінде болған болса, сол қолды қоректендіретін тамырларда да пульс сезіледі. Алайда жүйке функциясының бұзылуы және сезімталдықтың жоғалуы болуы мүмкін. Сонымен қатар зақымдалған аймақта сынықтар, қан кетулер сияқты белгілер де анықталуы мүмкін.
Жүйелік түрде анықталатын негізгі белгілер бұлшықеттердің шамадан тыс бұзылуы (рабдомиолиз) нәтижесінде қан айналымына миоглобин, калий сияқты заттардың көп мөлшерде түсуі салдарынан пайда болады. Миоглобин қанда көбейе бастаса, бүйректерде жеткіліксіздікке әкелетін процесті бастайды. Бүйрек жеткіліксіздігі классикалық рабдомиолиз жағдайларының 4-тен 50%-ына дейін дамуы мүмкін, ал жер сілкінісі сияқты апаттарда бұл көрсеткіш әлдеқайда жоғары. Бұл өлім деңгейін анықтайтын өте маңызды жағдай. Апат кезінде денсаулық сақтау жағдайларының жеткіліксіз болуы сұйық-электролит теңгерімін жылдам түзетуді, қажет болса гемодиализге жіберуді кейде мүмкін етпеуі мүмкін. Бұл өлім-жітімді арттыратын фактор. Бүйрек жеткіліксіздігі тек ауыр жарақаттанған жағдайларда ғана дамымайды. Кейде алғашқы сәтте жеңіл жарақаттанған сияқты көрінген жағдайларда да кейінгі күндері crush синдромы және одан кейін бүйрек жеткіліксіздігі дамуы мүмкін. Сонымен қатар бұзылған бұлшықеттерден қан айналымына бөлінген артық калий жүрек жұмысына әсер ете отырып, ырғақ бұзылыстарына, тіпті жүректің тоқтап қалуына және кенеттен өлімге әкелуі мүмкін.
Инфекция да маңызды басқа белгі және өлім себебі ретінде көрінеді. Олар көбіне жарақаттың салдарынан пайда болған ашық жаралардан немесе компартмент синдромын емдеу үшін жасалған хирургиялық араласу (фасциотомия) аймақтарынан туындайды.
Crush (Қысылу) синдромын қалай емдейді?
Crush синдромының жалпы және бүйректерге жағымсыз әсерлерін алдын алу үшін өте ерте әрі жылдам әрекет ету қажет. Мұндай жағдайдағы науқасқа тек денсаулық сақтау топтары араласа алады. Үйіндінің астында қалған адам еркін дене мүшесін көрген кезде сағатына 1–1,5 литр жылдамдықпен изотониялық NaCl түріндегі сарысу тамшылатылуы керек. Электролит деңгейлерін тексеру мүмкіндігі болмаса, ешқашан калий бар сұйықтықтар берілмеуі керек. Жер сілкінісінен зардап шеккен адамды қирандыдан толық шығару ұзаққа созылса, зардап шеккеннің жағдайына байланысты сұйықтық беруді жалғастыру керек. Зардап шеккен адамды үйіндіден шығарғаннан кейін, ең алдымен, ол зәр шығара ма, соны сұрау керек. Санасы өшкен науқасқа зәр катетерін салу арқылы немесе кем дегенде іш киімін тексеру арқылы зәр шығарып-шығармағанын бақылау керек. Мүмкіндігінше ең қысқа уақытта ауруханаға жеткізіліп, жеткілікті сұйық-электролит, антибиотик емі, сіреспеге қарсы вакцина, фасциотомия деп аталатын, бұлшықеттерді қысымнан босатуға арналған операция жасалуы керек.
Жер сілкінісі кезінде қысылу синдромынан қалай сақтанамын?
Жер сілкінісі кезінде ғимарат ішінде болсаңыз, жарақат алу және одан кейін crush синдромының дамуы қаупі бар. Бұл қауіп азырақ болғанымен, ғимарат сыртында да бар. Сақтану үшін жалпы шараларды Түркия Жер сілкінісі қорының веб-сайтынан таба аласыз (turkiyedepremvakfi.org.tr). Дегенмен, жалпы алғанда болған жер сілкіністерінен алынған деректер ас үй мен ванна бөлмелерінің ең қолайлы орындар екенін көрсетеді. Себебі үйіндінің астында қалған жағдайда, бұл бөлмелерде өмір үшбұрышын жасай алатын заттар да бар, сондай-ақ жарылған құбырлардан ағып шыққан суды ішіп, ағзаңызды crash синдромынан қорғау мүмкіндігіне ие боласыз.
Қысылу синдромы тек жер сілкінісінде ғана бола ма?
Әсіресе бұлшықеттерге тікелей немесе жанама жарақат тигізетін кез келген жағдайда қысылу синдромы дамуы мүмкін. Жер сілкіністерімен қатар кен құламалары, жол апаттары, соғыстар, азаптау, ұрып-соғылу? сияқты жарақаттық себептер де қысылу синдромына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар жарақаттан бөлек инфекциялар, кейбір дәрілер, ыстық соғуы, аяз соғуы сияқты әртүрлі проблемалар да бұлшықеттерде шамадан тыс бұзылуға әкеліп, crush синдромына себеп бола алады.
Crush синдромы: Үйінді астынан тірі құтқарылғандардың ең жиі кездесетін мәселесі: дұрыс бағалаудан бастаңыз
Шағымдарыңызды маман дәрігерлерімізбен бөлісіңіз; сізге қолайлы диагностика мен емдеу жоспарын бірге анықтайық.
Ескерту
Шағымдарыңыз кенеттен басталса, тез үдесе немесе күнделікті өміріңізді айтарлықтай шектесе, уақыт жоғалтпай дәрігерге қаралыңыз.
Crush синдромы: Үйінді астынан тірі құтқарылғандардың ең жиі кездесетін мәселесі бойынша емделу жолыңызды мамандарымызбен жоспарлаңыз.
Емдеу нұсқалары, процесс және дайындық туралы білу үшін форманы толтырыңыз немесе қабылдауға жазылыңыз.
