Буын әктенуі (артроз) дегеніміз не?

Халық арасында әктену ретінде де белгілі артроз — сүйектерді бір-біріне байланыстыратын буындардың қабынусыз тозуы. Халық арасында белгілі нәрсеге қарама-қарсы, әк жиналуы байқалмайды. Буын беттері тозады, шеміршек тозуға бастайды. Әдетте тізе, жамбас немесе иық сияқты үлкен буындарға әсер етеді. Күнделікті қимылдарда қозғалысты шектеуге әкелетін буын ауырсынуымен көрінеді. Буындарда ісіну, сезімсіздік және қатаю осы тозумен байқалуы мүмкін кейбір белгілердің бірі. Салмақтың артуынан буындарға түсетін жүктеменің артуынан және жас ұлғайған сайын тіндердің серпімділігін жоғалтуынан туындауы мүмкін. Буын жарақаттары, қайталанатын стресс жағдайлары да қауіп факторларының бірі болып табылады. Физикалық тексеру арқылы белгілерді бағалағаннан кейін радиологиялық бейнелеу әдістерімен диагноз қойылады. Осындай физикалық ауруларда консервативті емнен бастауға болады. Үнемі физиотерапия өте пайдалы. Ауырсынуды басу және белгілерді жеңілдету үшін дәрімен емдеу жүргізілуі мүмкін. Ілгерілеген жағдайда хирургиялық әдіспен буын протезі салынуы мүмкін. Ұзақ мерзімде адамның өмір сапасы төмендемеуі үшін пациентті физикалық белсенділікті реттеу, салмақты бақылау және сау тамақтану мәселелері бойынша хабардар ету қажет.

Буын әктенуі (артроз) дегеніміз не?

Буындар сүйектерді бір-біріне байланыстырады және қозғалыстардың кедергісіз орындалуын қамтамасыз етеді. Бұл буындар уақыт өте келе әртүрлі себептерден тозуы мүмкін, бірақ ағза мұндай тозуды қалпына келтіреді. Қартаю барысында тіндердің қалпына келу қабілетінің жоғалуы, буындарға оларды қалпына келтіре алмайтындай жүктеменің түсуі, ревматоидты артрит сияқты себептерден сүйектердің ұшындағы осы қорғаныс қабаты тозады. Бұл тозу артроз деп аталады. Буын беттерінің тозуымен, шеміршектің жоғалуымен және буын сұйықтығының азаюымен сипатталады. Физиологиялық тұрғыдан екі сүйек еркін қозғалған кезде бір-біріне үйкелмеуі керек, бірақ буын әктенуі жағдайында буын бетінің тозуына байланысты сүйектер бір-біріне үйкеле бастайды.

Ең жиі тізе, жамбас, білек, иық және омыртқа буыны сияқты үлкен буындар зардап шегеді. Ағзада бес немесе одан көп буын зардап шеккен болса, көптік артроз деп аталады. Әдетте жеңіл немесе ауыр ауырсыну сезіледі. Ісіну және қызару байқалуы мүмкін. Белгілерге байланысты иілуде немесе салмақ көтеруде қиындықтар туындауы мүмкін.

Адамның жалпы сау және белсенді өмір салтын ұстануы буын әктенуі қаупін азайтуы мүмкін. Адамның бақылаусыз және көтере алатынынан артық салмақпен жасайтын жаттығулары буындарға зиян келтіруі мүмкін.

Буын әктенуі (артроз) белгілері қандай?

Негізгі белгілер — буын ауырсынуы, қатаю және қозғалыстың шектелуі. Мұндай белгілер жиі жас ұлғайған сайын пайда болады.

Буын ауырсынуы: қозғалыс кезінде немесе одан кейін буындар ауыруы мүмкін.

Буында қатаю: оянғаннан кейін немесе біраз уақыт белсенді қимыл жасалмағаннан кейін буындарда қатаю сезілуі мүмкін.

Икемділіктің жоғалуы: қолды немесе аяқты бүгу, иықты айналдыру сияқты қимылдар ең тиімді түрінде орындалмауы мүмкін.

Сықырлау дыбысы немесе крепитус: буын қозғалысы кезінде шеміршектің буын бетіне және айналадағы тіндерге үйкелуінен дыбыс шығуы мүмкін.

Остеофит (сүйек шпоры): буын шеміршегінің астында орналасқан сүйек тінінің бұзылуынан шығыңқылардың және сүйекте аномалиялық өсулердің пайда болуы.

Ісіну: буынның әктенуі салдарынан айналадағы тіндер де зардап шегіп, қабыну байқалуы мүмкін. Қабынуға байланысты ісіну болуы мүмкін.

Белгілердің ауырлығы адамдардың генетикасына, өмір салтына, салмағы сияқты факторларына байланысты өзгеруі мүмкін. Кейбір адамдарда бұл белгілер келіп-кетіп тұрса, кейбіреулерде созылмалы түрде өтуі мүмкін. Артроз ауруының белгілері ауыр сезілсе, адамдар күнделікті өмірін жалғастыруда қиындық көруі мүмкін. Қоршаған орта факторлары да ауырсыну сезімін өзгерте алады. Адам қатты стресске ұшыраса, суық климатта өмір сүрсе, буын ауырсынуының ауырлығы өзгеруі мүмкін.

Буын әктенуінің себептері мен қауіп факторлары қандай?

Шеміршек тіні буын қозғалысын үйкелістің дерлік жоқтығымен қамтамасыз ететін берік тін болып табылады. Осы тіннің бұзылуымен буынды байланыстыратын сүйектер бір-біріне үйкеле бастайды. Үнемі қозғалыста болатын білек және саусақ буындарында немесе дене салмағының көп бөлігін көтеретін тізе буындарында осы тозу байқалуы мүмкін. Олардан өзгеше түрде адамдар артрозға бейім болуы да мүмкін. Қауіп факторлары деп аталатын ерекшеліктердің адамда болуы буын әктенуі қаупінің жоғары екенін көрсетеді.

Жас: Кейінгі жаста ревматикалық аурулардың пайда болу қаупі жоғарырақ.

Жынысы: Жүргізілген зерттеулерге сәйкес буын әктенуі әйелдерде жиі кездеседі, бірақ себебі белгісіз.

Артық салмақ: Әсіресе жамбас және тізе буындарында олардың көтеретін жүгі артқан сайын әктену қаупі артады. Сонымен қатар май тінінің бөлетін ақуыздары буын аймағында қабынуға әкелу қабілетіне ие.

Буын жарақаттары: Спорт жасау кезінде немесе апат салдарынан зақымданған буында артроз пайда болу ықтималдығы жоғары. Жарақаттан кейін ұзақ жылдар өтсе де, буында әктену қаупі жарақат алмаған буынға қарағанда жоғары болады.

Қайталанатын стресс және буынды шамадан тыс пайдалану: Күнделікті қызметте немесе тұрақты жасалатын спортта буында қайталанатын стресс жағдайы болса, бұл қауіп факторы болып табылады.

Генетикалық факторлар: Анадан немесе әкеден балаға берілу сияқты жағдай болмаса да, отбасында артроз тарихы болса, адамда да болу ықтималдығы жоғары.

Кейбір метаболикалық аурулар: Диабетке ұқсас кейбір метаболикалық аурулар артроз болу ықтималдығын арттыруы мүмкін.

Адамда белгілер сезіліп, қауіп факторлары бар болса, белгілер күнделікті өмірге әсер етпей тұрып ортопед дәрігерімен немесе физиотерапевтпен кеңесіп, не жасауға болатыны туралы ақпарат алу өте пайдалы. Hisar Hospital Intercontinental’да Физикалық емдеу және реабилитация, Ортопедия және травматология қызметтерін қоса алғанда, барлық түрдегі денсаулық сақтау қызметтері көрсетіледі.

Буын әктенуін диагностикалау әдістері қандай?

Диагноз үшін алдымен анамнез жиналады және физикалық тексеру жүргізіліп, белгілер бағаланады. Пациенттің өткен жарақаты, апаты, бұрынғы операциясы немесе отбасында артроздың болуы сияқты мәліметтерді дәрігерге беру қажет. Әдетте қан анализі қалыпты болады. Белгілер байқалатын аймақтың рентген суреті түсіріліп, диагноз қойылуы мүмкін. Тозған шеміршек құрылымы, ал егер ілгерілеген сатыда болса, сүйекте остеофит рентгенде көрінуі мүмкін.

Бастапқы сатыда болып, белгілері ауырлаspаған артроз болса, магнитті-резонанстық бейнелеу әдісімен анықталуы мүмкін.

Буын әктенуін емдеу нұсқалары қандай?

Буын әктенуі созылмалы және оның нақты емі жоқ. Тозуды азайту, буын қозғалғыштығын сақтау, адамның өмір сапасын төмендетпеу және ревматикалық ауыр аурулардың туындауына жол бermeу артроз емінің мақсаттарының бірі болып табылады.

Жиі ауру дамуының алғашқы кезеңдерінде адамның күнделікті өмірі минималды деңгейде әсер етіп, өмір сапасы төмендемес үшін консервативті ем жүргізілуі мүмкін. Ауырсынуды азайту үшін ауырсынуды басатын дәрілер, буындарды қорғайтын дұрыс жаттығу бағдарламасын таңдау және физиотерапия жүргізу арқылы артроз белгілерін жеңілдетуге болады. Адам сау тамақтанса, сүйек және шеміршек тіндерінің беріктігі де артады. Дұрыс диеталық бағдарлама арқылы семіруден аулақ болуға және тіндерді берік етуге болады, осылайша буын әктенуі қаупі де азаяды.

Артрозда тозумен бірге қабыну да байқалуы мүмкін болғандықтан, ісіну, қызару сияқты қабыну жағдайларында қабынуға қарсы дәрілер тағайындалуы мүмкін.

Ауырсынудың, әсіресе тізеде байқалатын, шиеленіске ұқсас кенет артуы байқалады, және оның алдын алу үшін буын ішіне кортизон енгізу жүргізілуі мүмкін. Физиотерапия арқылы белгілерді жеңілдетуге болады, бірақ ауруының барысы өзгермеуі мүмкін.

Егер пациент бұрыннан ілгерілеген буын әктенуімен келсе немесе дәрі-дәрмекпен және консервативті ем жеткіліксіз болса, хирургиялық емге жүгінеді. Буын протездері және буын артроскопиясы осы әдістердің қатарына жатады. Артроз сияқты буынның дегенеративті ауруларында жиі қолданылатын буын протезі — тозған буын беттеріне металл, керамика және күшейтілген пластмасса бөлшектерден тұратын протездерді орнату. Металл бөліктері металлургиядағы жетістіктердің нәтижесінде одан әрі жетілдірілген. Осылайша қолданылатын протездер жеңіл әрі берік болады.

Хирургиялық емнің тағы бір әдісі — буын артроскопиясы. Бұл әдісте фиброоптикалық құрылғылар буын ішін бейнелеп тексереді және буын ашылмай, тек кішкене кесінділер жасалу арқылы ем жүргізіледі. Осылайша операциядан кейінгі жара жазылу кезеңі қысқа болады және физиотерапия қимылдарын ерте бастауға болады.

Емдеу әдістері үшін Hisar Hospital Intercontinental’да Физикалық емдеу және реабилитация, Ортопедия және травматология бөлімдерінің мамандандырылған дәрігерлерімен кеңесе аласыз.

Буын ауруының ұзақ мерзімді әсерлері мен өмір салты бойынша ұсыныстары қандай?

Ем қабылдай бастағаннан кейін артрозбен ауру ерте сатыда ма, кеш сатыда ма, өмір салтында белгілі өзгерістер жасалуы керек. Бұл өзгерістер белгілердің жеңілдеуі және одан әрі нашарламауы үшін қажет.

Буын қозғалғыштығын арттыру және нығайту үшін төмен деңгейлі жаттығулар немесе йога жасалуы мүмкін. Кез келген қимылды орындаған кезде буында ауырсыну сезілсе, көп күш салмай, демалу қажет. Физиотерапевт пациентке үйде орындауға жаттығу ұсынуы мүмкін. Бұл қимылдарды жақсы үйреніп, дұрыс орындау буындарға зиян келтірмеу үшін маңызды.

Буын аурулары үшін салмақ қауіп факторларының бірі болып табылады. Адамда артық салмақ болса, буындар осыдан зардап шегеді және дұрыс тамақтану бағдарламасы арқылы бұл әсерді азайтуға болады.

Ауырсынуды азайту үшін ыстық немесе суық компресс қолданылуы мүмкін. Ыстық компресс бұлшықеттердің босаңсуына және ауырсынудың басылуына мүмкіндік береді. Суық компресс, әсіресе жаттығудан кейін буын ауырсынуын күшейтетін бұлшықет ауырсынуын және бұлшықет спазмын азайтуы мүмкін.

Буын әктенуі (артроз) туралы жиі қойылатын сұрақтар

Артроз ағзадағы кез келген буынға әсер етуі мүмкін. Әрбір буын ауырсынуы артроз дегенді білдірмейді, адам тек білегін шығарып алған да болуы мүмкін. Қимылмен күшейетін және созылмалы түрде байқалатын ауырсынуға назар аудару қажет. Артрозда жиі салмақ көтеретін буындарға әсер етеді. Бұл буындар — тізе, жамбас және омыртқа буындары. Сонымен қатар жиі пайдаланылатын және соған байланысты тозу көп байқалатын саусақ және білек буындары да жиі зардап шегетін буындардан. Дәрігер егжей-тегжейлі анамнез жинап, физикалық тексеру жүргізгеннен кейін белгілерді бағалайды. Пациенттің қиналатын буынының рентген суреті түсіріліп, диагноз қойылуы мүмкін. Буын әктенуінің ілгерілеген жағдайларында хирургиялық ем қолданылуы қажет болуы мүмкін. Емделу процесі физиотерапиямен жалғасып, адамның өмір сапасына мүмкіндігінше аз әсер етіп өтеді. Әсіресе бастапқы кезеңдерде, жеңіл белгілер байқалған жағдайда және хирургиялық емнен кейін физиотерапия өте қолдаушы болып табылады. Бір мезгілден бері өтпейтін және қимылмен күшейетін буын ауырсынуыңыз немесе диагноз қойылған артроз ауруыңыз болса, буындарыңызды физиотерапиямен нығайтқыңыз келсе, Hisar Hospital Intercontinental’да Ортопедия және травматология, Физикалық емдеу және реабилитация бөлімдерінен қабылдауға жазылып, мамандандырылған дәрігерлермен кеңесе аласыз.