Балалардағы гипертония Белгілері, диагностикасы және тиімді емдеу әдістері

Балалардағы гипертония белгілері мен емделуі

Қан тамырлары арқылы өтетін қанның түсіретін жалпы қысымы немесе күші қан қысымы деп аталады. Қан қысымының тиісті мәндерден жоғары болуы жоғары қан қысымын, яғни гипертонияны көрсетеді. Балалар мен жасөспірімдерде кездесетін гипертония «педиатриялық гипертония» деп те аталады. Гипертония 12 жастан асқан балаларда жиірек кездессе де, кейбір жағдайларда кіші жастағы балаларда да кездесетін жағдай болып табылады. Ересектер үшін гипертония диагнозы белгілі бір өлшеулер арқылы қойылуы мүмкін, бірақ балаларда қан қысымының мәндерін түсіндіру қиын. Балалар үшін арнайы қолданылатын жынысы, жасы және бойы сипаттамаларын қамтитын кестелер гипертония туралы ақпарат бере алады. Гипертония диагнозын қою кезінде отбасылық тарих, туу кезінде және анасында кездескен мәселелер мен тамақтану тәртібі ескеріледі.

Гипертониясы бар адамдарда қан қан тамырларына тым көп қысым жасайды және бұл қан тамырларына, жүрекке және басқа органдарға зиян тигізуі мүмкін. Гипертониядан зақымданатын органдар қатарына әдетте жүрек, бүйректер және көздер кіреді. Сондықтан гипертонияны уақтылы анықтау мен емдеудің маңызы өте зор. Емделмеген гипертонияның балалардың болашақ өмірінде де қауіп төндіруі ықтимал. 3 жастан асқан балаларда әрбір қарау кезінде қан қысымы өлшеніп, оның бақылауы жүргізілуі тиіс.

Балалардағы гипертония дегенimiz не?

Гипертония – бұл қанның артерияларға түсіретін қысымының идеалды мәндерден жоғары болуы. Гипертония диагнозы 13 жас және одан асқан балаларда ересектермен бірдей түрде қойылады. Аномальды түрде жоғары қан қысымы үш санатқа бөлініп қарастырылады: жоғары қан қысымы, 1-саты (орташа дәрежелі) және 2-саты (ауыр) гипертония. 13 жас және одан асқан жасөспірімдерде гипертонияны бағалау төмендегідей жүргізіледі:

120/ < 80 пен 129/ < 80 мм сын. бағ. аралығында болса – жоғары қан қысымы

130/80 пен 139/89 мм сын. бағ. аралығында болса – 1-саты гипертония

≥140/90 мм сын. бағ. болса – 2-саты гипертония

Кішірек балалар үшін гипертония, сол жыныстағы, жастағы және бойдағы басқа балалардың қан қысымы мәндерінің 95%-нан артық болуы ретінде анықталады.

Балаларда кездесетін гипертонияның 2 негізгі себебі бар:

Привирлік (бастапқы) гипертония

Екіншілік гипертония

Привирлік гипертония – бұл айқын себепке байланысты емес жоғары қан қысымы. Бұл балаларда ең жиі кездесетін жоғары қан қысымының түрі. Әдетте 6 жастан асқан, артық салмағы бар және отбасында гипертониясы бар балалар осы топқа жатады. Әсіресе, артық салмаққа қарсы ем жүргізу гипертонияның пайда болу ықтималдығын төмендетуге көмектеседі.

Екіншілік гипертония – бұл астында жатқан басқа бір себептен туындайтын жоғары қан қысымы. Екіншілік гипертонияның ең жиі кездесетін себептері көбінесе бүйрек және реноваскулярлық (бүйрек тамырларын зақымдайтын) аурулар болып табылады. Гломерулонефрит, обструктивті уропатия сияқты құрылымдық бүйрек аурулары гипертония жағдайларының шамамен 34-79%-ын құрайды. Бұдан басқа, туа біткен жүрек ақаулары, обструктивті ұйқы апноэсі, гипотиреоз сияқты гормоналды тепе-теңдіктің бұзылуы, кортикостероидтар сияқты дәрі-дәрмектер және Лиддл синдромы сияқты генетикалық мутациялар екіншілік гипертонияның басқа себептерінің қатарына жатады.

Балалардағы гипертония белгілері қандай?

Балаларда гипертония көбінесе симптом көрсетпейді, бірақ ауыр жағдайларда белгілі бір симптомдар байқалады. Балалардағы гипертония көбінесе әдеттегі профилактикалық тексерулер кезінде анықталады. Егер балаңызда гипертония үшін қауіп факторлары болса, қан қысымын жүйелі түрде тексеріп тұру қажет болуы мүмкін. Мысалы, семіздік, физикалық белсенділіктің болмауы, натрий немесе тұзды шамадан тыс тұтыну, генетикалық гипертония тарихының болуы жағдайында гипертония қаупі ескеріледі. Балаларда гипертония көбінесе симптом көрсетпесе де, шұғыл медициналық көмекті қажет ететін гипертониялық кризистің кейбір симптомдары төмендегідей:

Бас ауруы

Жүрек айну және құсу

Тынсоқтық (ентігу)

Жүрек қағуы

Кеуденің ауыруы

Құлақтағы шуыл

Мұрыннан қан кету

Қос көру немесе бұлдырап көру

Талмалар

Гипертониялық кризис белгілерінің бірі немесе бірнешеуі байқалса, шұғыл медициналық көмек қажет екенін білдіреді. Емделмеген гипертониялық кризис өмірге қауіп төндіруі мүмкін.

Балалардағы гипертонияны анықтау әдістері қандай?

Балалардағы гипертонияны бағалау кезінде ең алдымен толыққанды анамнез жиналып, жан-жақты клиникалық тексеру жүргізіледі. Жүктілікке қатысты мәліметтер, туу салмағы, ұрықтың өсуі, анасында гипертонияның болуы, босанғаннан кейінгі инфекцияның болуы сияқты жағдайлар зерттеледі. Содан кейін омыраудан шығару және қосымша тамаққа көшу кезеңі, тағам таңдаулары, күн сайын қабылданатын тұз мөлшері, фастфуд тұтыну әдеті сұрастырылады. Тамақтанумен қатар күндізгі физикалық белсенділік, экран алдында ұзақ отыру және ұйқы мәселелері туралы ақпарат алынады. Балалардағы депрессия, стресс және мазасыздық тарихы ескеріледі. Отбасында, әсіресе, гипертония және бүйрек ауруының бар-жоғы туралы дәрігер хабардар етілуі тиіс.

Физикалық тексеру кезінде баланың салмағы, бойы, Дене салмағының индексі (ДСИ) және бастың шеңбері өлшенеді. Өсу және даму кезеңінде кездесетін синдромдық бет сияқты жалпы сыртқы көрінісі бағаланады. Бұлшықеттердегі әлсіздік, буындардағы ісіну, құрсақ қуысындағы ісік, терідегі бөртпелер және басқа органдардағы қалыптан тыс жағдайлар тексеріледі. Ентігу, шулар, терінің бозаруы, тамыр соғу жиілігі және қан қысымындағы айырмашылықтар баланың жалпы жағдайы туралы мәлімет береді.

Балаларда гипертония ересектерден өзгеше түрде анықталады, өйткені бала өскен сайын қан қысымының мәндері өзгереді. Балалардағы гипертония, сол жастағы, жыныстағы және бойдағы басқа балалардың қан қысымының 95%-ынан артық болуы ретінде анықталады. Гипертония диагнозы қойылмас бұрын бірнеше өлшеу жасалады, өйткені стресс сияқты жағдайлар жоғары қан қысымын тудыруы мүмкін. Қан қысымын бақылау мақсатында тонометр қолданылады және қан қысымының мәні бірнеше рет өлшенеді. Әрбір клиникалық келу кезінде қан қысымын өлшеу қажет.

Балалардағы гипертонияны емдеу әдістері қандай?

Гипертония – бұл емделетін және алдын алуға болатын жағдай. Гипертонияның негізгі емдеу нұсқалары – өмір салтын өзгерту және дәрі-дәрмек қолдану. Балалардың салмағын дұрыс қалыпта ұстауы, салауатты әрі пайдалы тағамдарды тұтынуы, жүйелі түрде физикалық белсенділікпен айналысуы жоғары қан қысымын түсіруге көмектеседі. Сонымен қатар, бұл өзгерістер болашақта пайда болуы мүмкін жүрек-тамыр аурулары қаупін азайтуға көмектеседі. Гипертонияны емдеу кезінде қолдануға болатын кейбір шаралар:

Жаңа піскен көкөністер мен жемістерді, бұршақ тұқымдастарын, тұтас дәнді дақылдарды және жаңғақтарды жеткілікті мөлшерде тұтыну

Құрамында май, тұз және қант мөлшері жоғары фастфудты тұтынуды шектеу

Натрий/тұз мөлшері төмен тағамдар мен сусындарды таңдау

Құрамында қанттың көп болуына байланысты жеміс шырынын тұтынуды азайту

Күн сайын физикалық белсенділікпен немесе ойынмен айналысу

Жеткілікті әрі сапалы ұйқыны қамтамасыз ету

Ата-аналардың пайдалы жеңіл тағамдарды таңдауда балаларға үлгі болуы

Отбасы мен балалардың темекі мен темекі түтінінен аулақ болуы жатады.

Гипертонияны диета арқылы емдеу DASH диетасы ретінде белгілі және ол салауатты тағам-сусын таңдауға баса назар аударады. Тұздың (натрийдің) төмен мөлшерін және артқан физикалық белсенділікті қолдайды. Диеталық еммен қатар тыныс алу жаттығулары мен медитация сияқты стрессті басқару әдістері қан қысымын төмендетуге көмектеседі. Өмір салтын өзгерту арқылы қан қысымын түсіру мүмкін болмаған жағдайда, дәрігеріңіз гипертонияға қарсы дәрілерді ұсына алады. Әдетте ең төменгі дозадан басталады және тұрақты бақылауды талап етеді. Әрбір дәрінің белгілі бір жанама әсерлері болуы мүмкін және бұл туралы отбасылар хабардар етіледі. Семіздік немесе артық салмақ болған жағдайда артық салмақтан арылу ұсынылады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Гипертония ересектерде кездесетіндей балаларда да кездеседі. Балалардағы гипертонияның көптеген себептері бар. Бұл себептердің қатарына семіздік, диабет, отбасында бір немесе бірнеше гипертониясы бар адамдардың болуы, шала туу және туу салмағының аз болуы гипертония қаупін арттырады. Сонымен қатар, анасының темекі мен алкогольді тұтынуы, стресс, диабет пен гипертония, тұзды шамадан тыс пайдалану және дұрыс тамақтанбау тәртібі нәрестелер мен балаларда гипертонияның пайда болу ықтималдығын арттыратын факторлар болып табылады.

Жаңа туылған және нәрестелік кезеңде дамитын кейбір аурулардың да гипертония ықтималдығын арттыратыны байқалады. Бүйрек артериясының тромбозы, бүйрек венасының тромбозы, гормоналды бұзылыстар, дәрі-дәрмектер, қолқа (аорта) ауытқулары сияқты аурулар балалық шақтың ерте кезеңдерінде гипертонияға әкелетін факторлар болып табылады. Гипертония көбінесе байқалмай дамитын ауру және ешқандай симптом бермеуі мүмкін. Ауыр гипертония немесе гипертониялық кризис кезінде есінен тану, жүрек қағуы, кеуденің ауыруы, құсу сияқты асқынулар байқалады. Дегенмен, ерте диагностика үшін ешқандай симптом байқалмауы да мүмкін. Балаларда гипертония диагнозын қою үшін жүйелі түрде дәрігердің бақылауында болу қажет. Сонымен қатар, гипертония үшін қауіп факторларының болуын жою гипертония қаупін азайтудың ең тиімді әдістерінің бірі болып табылады. Тамақтану мен физикалық белсенділіктегі өзгерістер немесе медикаментозды ем жоғары қан қысымын басқарудың идеалды нұсқалары болып табылады. Алайда, кетпейтін жоғары қан қысымы немесе емделмеген жоғары қан қысымы балалардың, әсіресе, жүрегіне, миына және бүйректеріне теріс әсер етеді. Емделмеген гипертония ересек жаста да жалғасуы мүмкін және басқа органдардың зақымдануына әкелуі мүмкін. Гипертония тудыруы мүмкін зақымдар негізінен мыналар:

Жүрек жеткіліксіздігі

Миокард инфарктісі

Бүйрек жеткіліксіздігі

Инсульт

Соқырлық (көру қабілетінен айырылу)

Тамырлардың аневризмасы

Көбінесе гипертонияны бақылауға болады және оны емдеуге мүмкіндік бар. Алайда, назарға алынбаған гипертония балалар мен ересектерде ағзалардың зақымдануына әкеп соқтырады. Сондықтан жүйелі түрде бақылау мен тексеруден өту міндетті болып табылады. Босанғаннан кейінгі гипертонияның баланың өсуімен байланысы туралы зерттеулер өте аз. Мәліметтерге сәйкес, 7 жастан асқан, әсіресе гипертониясы және диабеті бар балалар басқа балаларға қарағанда көбірек салмақ қосып, бойы ұзынырақ болатыны көрсетілген. Тек қана гипертониясы бар балалардың дене өлшемдері әдетте орташа мәндерде болады. Алайда, гипертониясы бар әйелдерде жүктілік кезінде плацентаға жеткілікті мөлшерде қан берілмейді. Осыған байланысты шала туумен қатар туу салмағының аз болуы және өсудің шектелуі байқалуы мүмкін. Ауыр гипертония жағдайларында жағдайды бақылауға алу қажет және дәрігердің бақылауы маңызды.

Балаларда ешқандай белгі бермей дамуы мүмкін гипертония – бұл міндетті түрде қадағалануы тиіс көрсеткіш. Егер балаңызда гипертония күдігі болса немесе балаңыз гипертониямен ауырса, міндетті түрде тиісті медициналық мекемеге хабарласыңыз. Қажетті процедуралар үшін талдаулар, зерттеулер және қажетті құрал-жабдықтар қолжетімді, өз саласының маманы болып табылатын дәрігерлеріміз жұмыс істейтін Балалар кардиологиясы бөліміне келе аласыз.

Егер балаңызда гипертония күдігі болса, уақыт жоғалтпастан біздің мамандандырылған Балалар кардиологиясы бөліміне келіңіз. Ерте диагностика және дұрыс ем арқылы балаңыздың салауатты болашаққа қадам басуын қамтамасыз етіңіз. Қосымша ақпарат алу немесе қабылдауға жазылу үшін төмендегі пішінді толтыра аласыз.