Өкпе қабығының қатерлі ісігі (Мезотелиома) дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу жолдары

Өкпе қабығының қатерлі ісігі

Өкпе қабығының қатерлі ісігі мезотелиома деп те аталады және көбінесе асбестпен байланыста болумен байланысты. Мезотелиома дененің ішкі мүшелерін қоршап тұратын мезотелий деп аталатын тінінен дамиды. Өкпе қабығында кездесетін түрі плевральды мезотелиома деп аталады. Мезотелиомалар барлық жағдайлардың 80–90%-ын құрайды. Бұл мезотелиомалардың басым бөлігі өкпе қабығынан бастау алатынын көрсетеді. Ауру жылдар бойы жасырын түрде өршуі мүмкін. Кейде науқастар симптомдарды сезгенге дейін жылдар бойы байқалмай жүреді. Сондықтан ерте диагностикалауда қиындықтар туындайды.

Өкпе қабығының қатерлі ісігі дегеніміз не?

Өкпе қабығының қатерлі ісігі шын мәнінде өкпенің өзінен емес, өкпені қоршап тұратын жіңішке қабық тінінен (плевра) бастау алатын қатерлі ісік түрі. Бұл қабық өкпенің сыртқы бетін және кеуде қуысының ішкі бетін қаптайды. Әдетте, бұл қабықтар үйкелісті азайту үшін аз мөлшерде сұйықтық бөледі. Алайда мезотелиома дамыған кезде, бұл құрылымдағы жасушалар қалыптан тыс өсіп, көбейе бастайды.

Өкпе қабығының қатерлі ісігінің белгілері қандай?

Өкпе қабығының қатерлі ісігінің белгілері аурудың ерте сатыларында өте анық емес болуы мүмкін және көбінесе басқа тыныс алу жолдарының ауруларымен шатастырылады. Ең көп таралған белгілердің бірі – ентігу. Бұл жағдай көбінесе өкпе мен кеуде қабырғасы арасындағы кеңістікте сұйықтықтың жиналуынан туындайды. Тағы бір жиі кездесетін белгі – кеудедегі ауырсыну. Бұл ауырсыну тұйық немесе шаншып ауыратын сипатта болуы мүмкін және жиі иыққа немесе арқаға беріледі. Әсіресе тыныс алған кезде күшеюі мүмкін. Үздіксіз құрғақ жөтел, түсініксіз салмақ жоғалту, тәбеттің төмендеуі, шамадан тыс әлсіздік және уақыт өте келе арта түсетін шаршау сезімі де науқастарда кездесетін басқа шағымдардың қатарына жатады. Кейбір науқастарда кеуде қуысында байқалатын ісіну немесе өкпе қабығында ісік сезімі дамуы мүмкін. Ауру өршіген сайын күнделікті әрекеттерді қиындататын тыныс алу мәселелері және жалпы әлсіздік жағдайы пайда болуы мүмкін. Бұл белгілер жеке алғанда ешқандай мағына бермеуі мүмкін, бірақ олар біріккен кезде ағзадағы күрделі жағдайдан хабар береді. Әсіресе асбестпен байланыста болған адамдардың мұндай белгілерді байыппен қабылдап, уақыт жоғалтпастан маманға көрінуі ерте диагностикалау үшін өте маңызды.

Өкпе қабығының қатерлі ісігі неден туындайды?

Өкпе қабығының қатерлі ісігінің ең белгілі және ең басты себебі – асбест деп аталатын талшықты минералмен ұзақ уақыт байланыста болу. Асбест өткен уақытта әсіресе құрылыс, кеме жасау, автомобиль және оқшаулау секторларында кеңінен қолданылған. Бұл талшықтар көзбен көрінбейтіндей кішкентай және тыныс алғанда өкпе қабығына дейін жетіп, сонда жиналады. Ағза бұл талшықтарды тазалай алмайды; уақыт өте келе бұл аймақта созылмалы қабынуларға және жасушаларда генетикалық өзгерістерге әкеледі. Бұл өзгерістер жылдар ішінде қатерлі ісікке айналуы мүмкін. Мезотелиомамен ауыратын науқастардың басым бөлігінде асбестпен байланыс пен аурудың басталуы арасында әдетте 20-дан 50 жылға дейінгі ұзақ уақыт өтеді.

Асбесттен бөлек, сирек болса да басқа да факторлар өкпе қабығының қатерлі ісігіне әкелуі мүмкін. Табиғатта кездесетін және құрылымы асбестке ұқсас эрионит минералы кейбір аймақтарда (әсіресе Орталық Анадолыда) жоғары қауіп төндіруі мүмкін. Сонымен қатар, бұрын сәулелік терапия алған болу, генетикалық бейімділік немесе кейбір вирустық агенттермен (мысалы, SV40 вирусы) байланыста болу да мезотелиоманың дамуында рөл атқаруы мүмкін.

Өкпе қабығының қатерлі ісігі қалай анықталады?

Өкпе қабығының қатерлі ісігінің диагнозы көбінесе аурудың белгілері пайда бола бастағанда қойылады. Алайда бұл белгілер көбінесе анық емес және басқа аурулармен шатастырылуы мүмкін болғандықтан, диагностика процесі мұқият және кезең-кезеңімен жүргізіледі. Алдымен науқастың егжей-тегжейлі тарихы жиналады; әсіресе өткен уақытта асбестпен байланыста болған-болмағаны сұралады. Содан кейін шағымдарды бағалау үшін физикалық тексеру жасалады және өкпе дыбыстары тыңдалады. Диагностика процесінде ең жиі қолданылатын әдістердің басында бейнелеу техникалары тұрады. Әдетте кеуде рентгенінен басталады; алайда толығырақ ақпарат алу үшін компьютерлік томография (КТ) және магнитті-резонанстық томография (МРТ) сияқты әдістерге жүгініледі. Бұл бейнелеулер өкпе қабығындағы қалыңдауды, сұйықтықтың жиналуын немесе ісіктің пайда болуын көрсете алады. Егер кеуде қуысында сұйықтық жиналса, бұл сұйықтықтан үлгі алынып, цитологиялық зерттеу жүргізіледі. Алайда бұл әдіс жеке алғанда әрқашан нақты диагноз қойдырмайды. Нақты диагноз қою үшін әдетте биопсия қажет. Бұл процедура инемен немесе эндоскопиялық әдістермен тікелей өкпе қабығының тінінен үлгі алу арқылы жасалады. Алынған тін бөлігі зертханалық ортада микроскоп астында зерттеліп, қатерлі жасушалардың бар-жоғы және түрі анықталады. Сондай-ақ бұл зерттеудің арқасында аурудың мезотелиоманың қай түрі екені де түсінікті болады. Диагноз қойылғаннан кейін аурудың ағзаға қаншалықты таралғанын анықтау үшін сатылау процесі жүргізіледі; бұл процесте ПЭТ-КТ сияқты озық бейнелеу техникалары қолданылады. Осылайша науқасқа ең қолайлы емдеу жоспары жасалуы мүмкін.

Өкпе қабығының қатерлі ісігі қалай емделеді?

Өкпе қабығының қатерлі ісігін емдеу аурудың сатысына, ісіктің таралуына, науқастың жалпы денсаулық жағдайына және жасына байланысты өзгереді. Емдеу әдетте мультидисциплинарлық топпен жоспарланады; яғни кеуде хирургиясы, онкология, радиациялық онкология және өкпе аурулары сияқты әртүрлі салалар бірге жұмыс істейді. Ең тиімді тәсіл – көбінесе бірнеше әдіс бірге қолданылатын аралас (мультимодальды) емдеу. Ерте сатыдағы науқастарда және науқастың жалпы жағдайы қолайлы болса, хирургия бірінші таңдау болуы мүмкін. Хирургия арқылы өкпе қабығындағы ісікті тін және кейде айналасындағы тіндер алынуы мүмкін. Бұл процедура өкпені сақтап, тек қабықты сыпырып алу (плевректомия) немесе бүкіл өкпені алып тастайтын ауқымды операциялар түрінде болуы мүмкін. Хирургиядан кейін аурудың қайталануын болдырмау үшін әдетте химиотерапия немесе сәулелік терапия қолданылады. Хирургияға жарамайтын науқастарда емдеу әдетте дәрі-дәрмекпен жүргізіледі. Өкпе қабығының қатерлі ісігі химиотерапия арқылы бақылауға алынуға тырысылады және аурудың өршуін баяулатуы мүмкін. Ең жиі таңдалатын химиотерапия хаттамасы – пеметрексед пен цисплатин комбинациясы. Бұл дәрілер ісіктің өсуін баяулатуға және белгілерді жеңілдетуге көмектеседі. Соңғы жылдары әсіресе аурудың асқынған сатыларында иммунотерапия деп аталатын жаңа емдеу әдістері де қолданыла бастады. Иммунотерапия иммундық жүйені қатерлі ісік жасушаларына қарсы белсендіретін арнайы дәрілермен жүргізіледі және кейбір науқастарда үміт берерлік нәтижелер көрсетуде. Сонымен қатар, науқастың жайлылығын арттыруға бағытталған қолдаушы емдеу шаралары да үлкен маңызға ие. Әсіресе кеуде қуысында жиі қайталанатын сұйықтық жиналуына қарсы дренаж және плевродез процедуралары жасалуы мүмкін. Ауырсынуды бақылауға алу, тыныс алуды жеңілдету және өмір сүру сапасын сақтау емдеу процесінің ажырамас бөлігі болып табылады. Қысқаша айтқанда, өкпе қабығының қатерлі ісігін емдеу әр науқасқа жеке жоспарланады және тек ісікті ғана емес, науқастың жалпы жағдайын ескере отырып реттеледі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Өкпе қабығының қатерлі ісігі мен өкпе қатерлі ісігі бір ауру емес. Екеуі де кеуде қуысында пайда болып, ұқсас белгілер көрсеткенімен, олар бастау алатын тіндер әртүрлі. Өкпе қатерлі ісігі тікелей өкпенің ішкі құрылымынан, яғни тыныс жолдары немесе альвеола деп аталатын тіндерден дамиды; ал өкпе қабығының қатерлі ісігі немесе медициналық атауымен плевральды мезотелиома өкпені қоршап тұрған қабық тінінен (плевра) бастау алады. Сондықтан диагностика, емдеу және аурудың ағымы тұрғысынан да бір-бірінен айтарлықтай өзгеше. Мезотелиома көбінесе асбестпен байланыста болумен байланысты; ал өкпе қатерлі ісігі темекі шегуді қоса алғанда көптеген факторларға әсер етуі мүмкін. Бұл екі ауру кейде шатастырылғанымен, медициналық тұрғыдан ажырату емдеудің сәттілігі үшін өте маңызды. Өкпе қабығының қатерлі ісігінің метастазы әсіресе іш қабығына, бауырға немесе сүйектерге таралу түрінде көрінуі мүмкін. Асбестпен байланыста болу мен өкпе қабығының қатерлі ісігінің пайда болуы арасында әдетте өте ұзақ уақыт аралығы бар. Бұл уақыт көбінесе 20-дан 50 жылға дейін өзгереді және кейбір жағдайларда 60 жылға да жетуі мүмкін. Асбест талшықтарымен тыныс алғанда, ағза бұл талшықтарды сыртқа шығара алмайды және бұл заттар өкпе қабығында тұрақты түрде жиналады. Жылдар ішінде бұл жерде созылмалы қабынуларға және жасушалық зақымдануға әкеледі. Бұл зақымдану уақыт өте келе қатерлі ісікке айналуы мүмкін. Бұл ұзақ кешігу мерзіміне байланысты адамдар көбінесе өздері байланыста болған орталарды ұмытып кетуі мүмкін немесе қауіптің бар екенін тіпті білмеуі мүмкін. "Өкпе қабығының қатерлі ісігі нешінші сатыда?" деген сұрақтың жауабы қатерлі ісіктің плевраға (өкпе қабығына) таралу деңгейіне байланысты өзгереді. Өкпе қабығының қатерлі ісігінің 1-сатысы әдетте шектеулі аймақта болады және хирургиялық емдеу мүмкіндігі жоғары. Өкпе қабығының қатерлі ісігінің 2-сатысы әдетте жергілікті инвазия басталған, бірақ әлі алысқа тарамаған кезең. Өкпе қабығының қатерлі ісігінің 3-сатысы лимфа түйіндеріне таралу басталған және емдеуді жоспарлауда агрессивті тәсілдерді талап ететін кезең. Әсіресе ескі ғимараттарда жұмыс істейтіндер, кеме жасау зауытының жұмысшылары, оқшаулау шеберлері немесе осы секторларда жұмыс істейтін отбасы мүшелерімен бір үйде тұратын адамдар сақ болуы керек. Себебі бұл байланыс жылдар өткен соң, күтпеген жерден мезотелиома ретінде көрінуі мүмкін. Өкпе қабығының қатерлі ісігі жұқпалы емес. Яғни бұл ауру бір адамнан екіншісіне жөтел, жақын байланыс, бір ортада болу немесе бір ауамен тыныстау арқылы жұқпайды. Қатерлі ісіктер жалпы алғанда ағза жасушаларының бақылаусыз көбеюі нәтижесінде пайда болады және микробтық инфекция сияқты адамнан адамға жұғу қасиетіне ие емес. Өкпе қабығының қатерлі ісігіне себеп болатын асбест заты болса, қоршаған ортадағы қауіп факторы болып табылады; бірақ бұл да тікелей адамнан адамға жұқпайды. Тек бір адам киім немесе шаш сияқты тасымалдаушы жолдармен асбест шаңын үйіне немесе айналасына әкелсе, басқа адамдардың жанама түрде байланыста болу қаупі туындауы мүмкін. Алайда бұл қатерлі ісіктің жұққанын білдірмейді. Қысқаша айтқанда, өкпе қабығының қатерлі ісігі әлеуметтік өмірді шектейтін, оқшаулануды талап ететін ауру емес. Өкпе қабығының қатерлі ісігіне жасалатын операция ісіктің сатысына байланысты қабықты ішінара немесе толығымен алып тастау түрінде қолданылуы мүмкін. Қолайлы науқастарда өкпе қабығының қатерлі ісігі хирургиялық әдіспен емделуі мүмкін. Алайда бұл шешім аурудың сатысы, таралу жағдайы, ісіктің түрі және науқастың жалпы денсаулық жағдайы ескеріле отырып қабылданады. Ерте сатыда диагноз қойылған, басқа мүшелерге тарамаған және операцияны көтере алатын физикалық жағдайы бар науқастарда плевректомия немесе одан да ауқымды жағдайларда экстраплевральды пневмонэктомия деп аталатын хирургиялық процедуралар қолданылуы мүмкін. Плевректомия кезінде өкпенің өзі сақталып, тек өкпе қабығындағы ісікті тін тазартылады. Экстраплевральды пневмонэктомия болса, радикалды араласу болып табылады, бұл кезде өкпемен бірге қабық, жүрек қабығы және диафрагманың бір бөлігі де алынуы мүмкін. Хирургия әдетте химиотерапия және/немесе сәулелік терапия сияқты қосымша емдеу түрлерімен қолдау көрсетіледі. Әр науқас операцияға жарай бермесе де, ерте сатыда анықталған мезотелиомаларда хирургиялық опциялар өмір сүру ұзақтығын ұзарту және өмір сүру сапасын арттыру тұрғысынан маңызды мүмкіндік береді. Өкпе қабығының қатерлі ісігіне жасалған операциядан кейін науқастарға әдетте химиотерапия немесе сәулелік терапиямен қолдау көрсетіледі. Өкпе қабығының қатерлі ісігінде тамақтану иммунитетті қолдаушы және емдеу процесіне бейімделуші түрде жоспарлануы керек. Өкпе қабығының қатерлі ісігі, өкінішке орай, көбінесе ерте сатыда байқалмайтын ауру. Мұның ең маңызды себебі – белгілері ұзақ уақыт бойы жеңіл немесе анық емес болуы. Ерте кезеңде пайда болатын ентігу, кеудедегі ауырсыну, жеңіл жөтел немесе шаршау сияқты шағымдар; тұмау инфекциялары, демікпе немесе басқа өкпе ауруларымен оңай шатастырылуы мүмкін. Сонымен қатар ауру баяу өршитіндіктен, науқастар белгілерге ұзақ уақыт мән бермеуі мүмкін. Алайда өткен уақытта асбестпен байланыста болған адамдар мұндай симптомдарды байыппен қабылдап, уақыт жоғалтпастан маманға көрінуі керек. Өкпе қабығының қатерлі ісігінің соңғы сатысы әдетте белгілердің күшейетін және өмір сүру сапасының төмендейтін кезеңі. Кейбір жағдайларда басқа себептермен түсірілген бейнелеу тексерулерінде кездейсоқ анықталуы мүмкін; бұл аурудың ерте сатыда байқалуына көмектеседі. Алайда жалпы алғанда, мезотелиома көбінесе асқынған сатыда диагноз қойылатын ауру. Өкпе қабығының қатерлі ісігінде өмір сүру ұзақтығы диагноз қойылған кездегі сатыға және қолданылатын емдеу әдісіне байланысты өзгереді. Сонымен қатар химиотерапия мен иммунотерапияға жақсы жауап беретін науқастарда өмір сүру ұзақтығы айтарлықтай ұзаруы мүмкін. Қысқаша айтқанда, мезотелиома жалпы алғанда агрессивті ауру болғанымен, кейбір ішкі түрлерінде және емге жауап беретін жағдайларда өмір сүру болжамы үміт берерлік болуы мүмкін. Өкпе қабығының қатерлі ісігінің 4-сатысы аурудың асқынған кезеңі және әдетте басқа мүшелерге метастаз берген болады. Өкпе қабығының қатерлі ісігінің 4-сатысында өмір сүру ұзақтығы аурудың таралу дәрежесіне және емге берілген жауапқа байланысты өзгереді. Дәстүрлі емдеу түрлеріне қоса, иммунотерапия бұл саладағы ең назар аударарлық жаңалықтардың бірі. Әсіресе Ниволумаб және Ипилимумаб сияқты иммундық жүйеге әсер ететін дәрілердің хирургияға жарамайтын мезотелиома науқастарында өмір сүру ұзақтығын ұзартатыны ғылыми түрде дәлелденген. Сонымен қатар кейбір орталықтарда хирургиядан кейін тікелей кеуде қуысына қолданылатын қыздырылған химиотерапия әдісі болып табылатын HITOC (Гипертермиялық интраторакальды химиотерапия) сияқты араласу емдері де қолданыла бастады. Одан бөлек, мақсатты емдеу түрлері және нанотехнология негізіндегі дәрі тасымалдау жүйелері бойынша зерттеулер жалғасуда. Әзірге тәжірибелік сатыдағы кейбір емдеу хаттамалары болашақта тиімдірек және жанама әсерлері азырақ жаңа шешімдер ұсынуы мүмкін. Бұл дамулар мезотелиоманы емдеуде болашаққа үміт беретін қадамдар ретінде бағаланады. Егер сіз де ентігу, кеудедегі ауырсыну немесе түсініксіз шаршау сияқты белгілерді сезініп жүрсеңіз, уақыт жоғалтпастан Hisar Hospital Кеуде аурулары және Онкология мамандарымызға көрініңіз. Ерте диагностика және дұрыс емдеу өмір сүру сапаңызды арттыруы мүмкін. Кездесуге жазылу