ონკოლოგიური დიაგნოსტიკა

რა არის ონკოლოგიური დიაგნოსტიკა?

კიბო ისეთი დაავადებაა, რომლის დროსაც ორგანიზმის უჯრედები უკონტროლოდ იზრდება და მრავლდება. ეს უჯრედები ზოგჯერ ორგანიზმის სხვადასხვა ნაწილში ვრცელდება, ზოგჯერ კი არა. ონკოლოგიური დიაგნოზისთვის ექიმს ჯერ კიბოზე უნდა ჰქონდეს ეჭვი. ექიმთან მისასვლელად ასევე მნიშვნელოვანია, ადამიანმა ყურადღებით ადევნოს თვალი სხეულში მომხდარ ცვლილებებს. კიბოს ადრეული ნიშნები მოიცავს სხეულის ნორმალური პროცესების ცვლილებებს, მაგალითად ყოველდღიური სხეულებრივი ჩვევების ცვლილებას. ხშირი მიგნებაა აუხსნელი სიმსივნური წარმონაქმნის გაჩენაც. თუმცა ეს მდგომარეობები ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ ადამიანს კიბო აქვს. ამიტომ მნიშვნელოვანია, დიაგნოზი ექიმმა დასვას. დიაგნოზი შეიძლება პროფილაქტიკური გასინჯვისასაც დაისვას.

ბევრი კიბოს უჯრედი ნელა იზრდება და სიმპტომების გამოვლენას შეიძლება დიდი დრო დასჭირდეს. თუმცა ადრეული დიაგნოზი მკურნალობისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორია. კიბოს ზუსტ დიაგნოსტიკასაც შეიძლება დრო დასჭირდეს. დიაგნოსტიკური კვლევები შეიძლება მოიცავდეს სისხლის ანალიზებს, რენტგენს, კომპიუტერულ ტომოგრაფიას, მრტ-ს ან ულტრაბგერას. საბოლოო დიაგნოზისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს ქსოვილის ნიმუშის აღება საეჭვო უბნიდან. ეს პროცედურა, რომელიც ბიოფსიის სახელითაა ცნობილი, გულისხმობს ქსოვილის ნიმუშის აღებას ლაბორატორიაში კიბოზე შესამოწმებლად.

ადრეული დიაგნოსტიკის პროგრამები მიზნად ისახავს გვიან დიაგნოსტირებული პაციენტების წილის შემცირებას. ადრეულ დიაგნოზს შეუძლია გადარჩენის მაჩვენებლების გაზრდა, განსაკუთრებით ძუძუს, საშვილოსნოს ყელის, პირის ღრუს, ხორხის, ნაწლავისა და კანის კიბოს დროს. არა მხოლოდ ამ, არამედ ყველა სახის კიბოს დროს ადრეული დიაგნოზი მკურნალობისთვის მნიშვნელოვანია.

რომელი დაავადებები ვლინდება ონკოლოგიური დიაგნოსტიკით?

ადამიანის ორგანიზმში განვითარებული კიბოს ნებისმიერი სახე შეიძლება ონკოლოგიური დიაგნოსტიკით გამოვლინდეს. თუ კიბოზე ეჭვი გაქვთ საკუთარ თავთან ან ახლობელთან დაკავშირებით, ნუ დააყოვნებთ სამედიცინო დაწესებულებაში მიმართვას საჭირო გამოკვლევებისთვის. ყველაზე გავრცელებული და ხშირად დიაგნოსტირებული კიბოს სახეებია:

• შარდის ბუშტის კიბო: შარდის ბუშტი მუცლის ქვედა ნაწილში მდებარე პატარა ორგანოა, რომელიც შარდს აგროვებს. შარდის ბუშტის კიბო არის ბუშტის უჯრედების არანორმალური ზრდა და უკონტროლო დაყოფა. ადრეული დიაგნოზისას მკურნალობის შანსი მეტია.

• ძუძუს კიბო: ძუძუს კიბო ვითარდება, როცა ძუძუს უჯრედები არანორმალურად იზრდება და სიმსივნეს წარმოქმნის. სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს ძუძუში წარმონაქმნს, დვრილიდან გამონადენს და ძუძუს გარეგნობის ცვლილებას. ადრეული დიაგნოზისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ძუძუს რეგულარული სკრინინგი.

• ნაწლავის კიბო: ნაწლავის კიბო, რომელიც კოლორექტალური კიბოს სახელითაც არის ცნობილი, ვითარდება, როცა მსხვილი ნაწლავის კედლის უჯრედები არანორმალურად იზრდება და სიმსივნეს წარმოქმნის. შეიძლება ადრეულ ეტაპზე გამოვლინდეს სწორი ნაწლავიდან სისხლდენით, სისხლიანი განავლით ან ნაწლავის მოქმედების ცვლილებით. გვიან დიაგნოზს შეუძლია გადარჩენის შანსის შემცირება. ამიტომ მნიშვნელოვანია ონკოლოგიური დიაგნოსტიკის ადრეულ ეტაპზე ჩატარება.

• თირკმლის კიბო: ეს არის თირკმლის ქსოვილში განვითარებული კიბოს სახე. იწყება მცირე ზომით, მაგრამ დროთა განმავლობაში იზრდება და საბოლოოდ შეიძლება ორგანიზმის სხვა ნაწილებში გავრცელდეს. კიბო ჩვეულებრივ თირკმლის იმ ნაწილში ვითარდება, რომელიც სისხლს ფილტრავს. ადრეულ ეტაპზე გამოვლენილი თირკმლის კიბო, როგორც წესი, იკურნება.

• ფილტვის კიბო: ფილტვის კიბო არის კიბოს სახე, რომელიც ვითარდება, როცა ფილტვის უჯრედები უკონტროლოდ იზრდება. კიბო შეიძლება ჯერ ფილტვებში განვითარდეს ან ფილტვებში ორგანიზმის სხვა ადგილას არსებული კიბოდან გავრცელდეს. ფილტვის კიბო ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სახეა და სწრაფად ვრცელდება. მისი დიაგნოსტიკა ხდება რიგი ანალიზებითა და კვლევებით. კიბოს ნიშნების გამოვლენისას ფილტვების ვიზუალიზაციისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს რენტგენი და კომპიუტერული ტომოგრაფია (კტ).

• ლიმფომა: ლიმფური სისტემა ორგანიზმში ლიმფური ძარღვებისა და ლიმფური კვანძების ქსელისგან შედგება. ლიმფომა არის კიბო, რომელიც ლიმფურ სისტემას აზიანებს. მიუხედავად იმისა, რომ ლიმფომა მძიმე დაავადებაა, მკურნალობის სხვადასხვა ვარიანტი არსებობს. მას ორი ქვეტიპი აქვს: ჰოჯკინის და არაჰოჯკინის ლიმფომა. საბოლოო დიაგნოზისთვის დაზიანებული ლიმფური კვანძიდან ბიოფსია იღებენ. ამ ნიმუშის შემოწმებით შესაძლებელია საბოლოო დიაგნოზის დასმა.

• პანკრეასის კიბო: პანკრეასი კუჭისა და წვრილი ნაწლავის ახლოს მდებარე ორგანოა. ეს ჯირკვალი საკვების მონელებაში გვეხმარება და სისხლში ჰორმონებს, მათ შორის ინსულინს, გამოყოფს. კიბო ვითარდება, როცა პანკრეასის უჯრედები უკონტროლოდ იზრდება. ონკოლოგიურ დიაგნოსტიკას შეუძლია დაადგინოს, აქვთ თუ არა კიბო სიმპტომების მქონე ადამიანებს.

• პროსტატის კიბო: პროსტატის კიბო არის დაავადება, როცა არანორმალური უჯრედები იზრდება პროსტატის ჯირკვალში, რომელიც მამაკაცის რეპროდუქციული სისტემის ნაწილია. პროსტატის კიბოს ზოგიერთი სახე სწრაფად ვრცელდება, მაგრამ უმეტესობა ნელა იზრდება. სიმპტომებს შორისაა შარდვის პრობლემები და ტკივილი წელის ქვედა ნაწილში, ბარძაყებსა ან თეძოებში. რისკი შეიძლება გაიზარდოს ისეთ ფაქტორებთან კავშირში, როგორიცაა ოჯახური ისტორია, ეთნიკური წარმოშობა და ასაკი. ამიტომ ადრეული დიაგნოზისთვის რეგულარული სკრინინგია რეკომენდებული.

რა მეთოდები გამოიყენება ონკოლოგიური დაავადებების დიაგნოსტიკაში?

როცა სხვადასხვა სიმპტომის გამო ექიმს მიმართავთ ან რეგულარულ გასინჯვაზე ხართ და ექიმს კიბოზე ეჭვი აქვს, მან შეიძლება დანიშნოს ისეთი კვლევები, როგორიცაა შარდისა და სისხლის ანალიზები, კტ, მრტ, ულტრაბგერა ან რენტგენი. თუ ამ კვლევების შედეგად ეჭვი გაძლიერდება, საბოლოო ონკოლოგიური დიაგნოზისთვის ბიოფსია ტარდება. კიბოს დიაგნოსტიკაში გამოყენებული კვლევები და პროცედურები განსხვავდება კიბოს სახის, გავრცელების ალბათობისა და თითოეული პაციენტის საჭიროებების მიხედვით. ლაბორატორიული ანალიზები ორგანიზმში გარკვეული ნივთიერებების მაღალი ან დაბალი დონის გამოვლენას ემსახურება. მათი შედეგები გამოიყენება სხვა კვლევების, მაგალითად ბიოფსიისა და ვიზუალიზაციის, შედეგებთან ერთად კიბოს დიაგნოსტიკისა და მის შესახებ მეტი ინფორმაციის მისაღებად. ჯანმრთელ ადამიანებში ლაბორატორიული შედეგები შეიძლება განსხვავდებოდეს ასაკის, სქესის, რასის, სამედიცინო ისტორიისა და ზოგადი ჯანმრთელობის მიხედვით. ონკოლოგიური დიაგნოსტიკის მეთოდებია:

• ბიოქიმია: ბიოქიმიური ანალიზები ზომავს ორგანოებისა და ქსოვილების მიერ სისხლში გამოყოფილი გარკვეული ნივთიერებების რაოდენობას. ეს ნივთიერებებია მეტაბოლიტები, ელექტროლიტები, ცხიმები, შაქრები და ცილები, მათ შორის ფერმენტები. ბიოქიმიური ანალიზები მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა თირკმლების, ღვიძლისა და სხვა ორგანოების ჯანმრთელობის შესახებ. სისხლში ზოგიერთი ნივთიერების მაღალი ან დაბალი დონე შეიძლება დაავადების ნიშანი ან მკურნალობის გვერდითი ეფექტი იყოს. ბიოქიმიური ანალიზებით ასევე შეიძლება ლეიკოციტებისა და თრომბოციტების რაოდენობის გაზომვა. გარდა ამისა, შესაძლებელია სისხლში ჰემოგლობინის (ჟანგბადის გადამტანი ცილის) რაოდენობის, სისხლში ერითროციტების წილის (ჰემატოკრიტის), ერითროციტების ზომისა და ორგანიზმში ჰემოგლობინის რაოდენობის განსაზღვრა.

• ციფრული პათოლოგია: ბიოფსია არის პროცედურა, რომლის დროსაც სამედიცინო პერსონალი ადამიანის ორგანიზმიდან იღებს უჯრედებს, ქსოვილებს ან სითხეებს მიკროსკოპით შესამოწმებლად. აღებული ნიმუშები პათოლოგიის ლაბორატორიაში მოწმდება კიბოს უჯრედების არსებობაზე. ბიოფსია შეიძლება ოპერაციის დროს აიღონ ან ქსოვილის ამოკვეთის გარეშე მცირე ნიმუშის სახით. ნიმუში ლაბორატორიაში ქსოვილის შესაბამისი მეთოდით მოწმდება. თუ უჯრედების არანორმალური დაყოფა გამოვლინდება, ეს შედეგები შეიძლება კიბოს საბოლოო დიაგნოზისთვის იქნეს გამოყენებული. ციფრული პათოლოგიით ნიმუშები ციფრულ გარემოში მუშავდება უშეცდომო შედეგების მისაღებად.

• ბირთვული მედიცინა: ბირთვულ მედიცინაში გამოყენებული PET/CT სკანირება ბირთვული კვლევის სახეა, რომელიც ორგანიზმის საეჭვო უბნების დეტალურ 3D გამოსახულებებს ქმნის. კიბოს უჯრედები ჩვეულებრივ ნორმალურ უჯრედებზე მეტ გლუკოზას შთანთქავს, ამიტომ კვლევამდე ორგანიზმში გლუკოზაზე დაფუძნებული კონტრასტული ნივთიერება შეჰყავთ. ამ ნივთიერებით მიღებულ გამოსახულებებზე ჩანს ის სტრუქტურებიც, რომლებიც შეიძლება სიმსივნური იყოს. კვლევამდე ადამიანს ინექციით შეჰყავთ ნივთიერება, რომელსაც რადიოაქტიური გლუკოზა ეწოდება. სკანირებისას პაციენტი უძრავად უნდა იწვეს მაგიდაზე, რომელიც სკანერში წინ და უკან მოძრაობს. შედეგები კომპიუტერზე გადაეცემა და ექიმი მათ იკვლევს.

• რადიოლოგია: რადიოლოგიის განყოფილება ონკოლოგიური დიაგნოსტიკისთვის ვიზუალიზაციის სხვადასხვა მეთოდს იყენებს. ეს კვლევები ტარდება ისეთი აპარატებით, როგორიცაა კტ და მრტ. კტ გამოიყენება ორგანოების სხვადასხვა კუთხიდან გადაღებული სურათების სერიის მისაღებად. აპარატი კომპიუტერთან დაკავშირებულ რენტგენის მოწყობილობას იყენებს. მიღებული გამოსახულებები სხეულის შიგნითა ნაწილის დეტალური 3D გამოსახულებების შესაქმნელად გამოიყენება. ზოგიერთ ადამიანს კვლევამდე შეიძლება კონტრასტული ნივთიერება შეჰყავდეთ. კტ აპარატი გამოსახულებების შესაქმნელად სხეულის გარშემო მოძრაობს. მრტ კი სხეულის ფენა-ფენა გადასაღებად მძლავრ რადიოტალღებს იყენებს. ეს ჭრილები ერთიანდება დეტალურ გამოსახულებებად, რომლებსაც შეუძლია აჩვენოს, სად შეიძლება იყოს სიმსივნეები ორგანიზმში. მრტ აპარატი რიტმულ კაკუნს გამოსცემს, მაგრამ ადამიანი მას ვერ გრძნობს. ზოგჯერ მრტ-მდე ვენაში სპეციალური საღებავი შეჰყავთ. ეს საღებავი, რომელსაც კონტრასტული ნივთიერება ეწოდება, სიმსივნეებს გამოსახულებებზე უფრო ნათლად აჩენს.

ონკოლოგიური დიაგნოსტიკა მოიცავს მნიშვნელოვან პროცედურებს, რომლებიც კიბოს მკურნალობის პროცესზე მოქმედებს. ამიტომ ის თავისი დარგის სპეციალისტმა ექიმებმა ტექნოლოგიურად შესაბამისი აპარატურით უნდა ჩაატარონ. კიბოზე ეჭვის მქონე ადამიანებმა რაც შეიძლება მალე უნდა მიმართონ სამედიცინო დაწესებულებას. ასევე შეგიძლიათ შესაბამის განყოფილებაში ჩაეწეროთ და საჭირო გამოკვლევები ჩვენს დაწესებულებაში ჩაიტაროთ.

ჰკითხეთ ჩვენს სპეციალისტებს