მოზრდილებში დელირიუმის მკურნალობა

მოზრდილებში დელირიუმის მკურნალობა

მოზრდილებში დელირიუმი არის კოგნიტური დარღვევა, რომელიც ძირითადად ხანდაზმულებში გვხვდება, მაგრამ შეიძლება გამოვლინდეს ნებისმიერი ასაკის ადამიანში და განისაზღვრება როგორც მკვეთრი დაბნეულობა. ეს მდგომარეობა, როგორც წესი, სწრაფად იწყება და შეიძლება გამოიწვიოს ხანმოკლე გონებრივი გაფანტულობა, ფსიქიკური დაბნეულობა, დროსა და სივრცეში ორიენტაციის დაკარგვა.

დელირიუმი, საერთო ჯამში, შეიძლება განვითარდეს მძიმე და ხანგრძლივი ფიზიკური დაავადებების, ინფექციების, ნატრიუმის დეფიციტის, ელექტროლიტური დისბალანსის, ნევროლოგიური პრობლემების, საავადმყოფოში მოთავსების, ოპერაციის გავლის ან ალკოჰოლური დამოკიდებულების მსგავსი ფაქტორების შედეგად. ამ მდგომარეობაში მყოფ ადამიანებს შეიძლება დაეკარგოთ რეალობის აღქმა, ჰქონდეთ მეხსიერების პრობლემები, გაუჭირდეთ ყურადღებისა და კონცენტრაციის შენარჩუნება ან იხილონ ჰალუცინაციები.

დელირიუმის მკურნალობა მიმართულია, პირველ რიგში, ძირითადი მიზეზის დადგენასა და ამ მდგომარეობის გაუმჯობესებაზე. მოზრდილებში დელირიუმი შეიძლება განიკურნოს ფიზიკურ, ნევროლოგიურ და ფსიქოლოგიურ სფეროებში მულტიდისციპლინური მიდგომებით.

რა არის დელირიუმი?

დელირიუმი არის ცვლილებები, რომლებიც მოქმედებს ფსიქიკურ მდგომარეობაზე და მკვეთრად ვითარდება. ეს ცვლილებები შეიძლება მოიცავდეს დავიწყებულობას, დაბნეულობას, მეტყველებისა და გამოხატვის პრობლემებს, იმის ვერშეგრძნობას, თუ სად იმყოფება ადამიანი. წარმოშობილი სიმპტომები, როგორც წესი, რამდენიმე საათში ან რამდენიმე დღეში ვლინდება და დროთა განმავლობაში შეიძლება კიდევ უფრო გამწვავდეს, განსაკუთრებით ღამით. დელირიუმი ყველასთან ერთნაირ სიმპტომებს არ იწვევს და შეიძლება სხვადასხვა ადამიანში განსხვავებული ტიპით გამოვლინდეს. დელირიუმის განსხვავებული მახასიათებლების მიხედვით იგი შემდეგი ტიპებით შეიძლება განვიხილოთ:

ჰიპერაქტიური დელირიუმი: ჰიპერაქტიური დელირიუმი ადამიანში შეიძლება გამოიწვიოს ზედმეტი აგზნება, შფოთვა და ემოციური აღელვება. ადამიანს შეიძლება ჰქონდეს სწრაფად მონაცვლეობადი აზრები, მეტყველება და მოძრაობები. ეს მდგომარეობა, როგორც წესი, გრძელვადიანად მიღებული წამლების გვერდითი მოვლენების, ალკოჰოლის ან ნივთიერების მოხსნის სინდრომის მსგავსი სტიმულირებადი ეფექტის მქონე ნივთიერებების გამო შეიძლება გვხვდებოდეს.

ჰიპოაქტიური დელირიუმი: ჰიპოაქტიური დელირიუმი, ჰიპერაქტიური დელირიუმისგან განსხვავებით, ადამიანებში შეიძლება გამოიწვიოს ლეთარგია, სისუსტე და პასიურობა. შეიძლება შეინიშნებოდეს დათრგუნულობა, ნელი მეტყველება, სოციალური განზოგადება, მუდმივი ძილიანობა, გონებრივი ბუნდოვანება და შემცირებული რეაქცია. ამ ტიპის დელირიუმი შეიძლება განვითარდეს მრავალი სხვადასხვა მიზეზის გამო, მათ შორის ინფექციების, წამლების ან ნევროლოგიური ფაქტორების შედეგად.

შერეული დელირიუმი: ეს ტიპი წარმოადგენს როგორც ჰიპერაქტიური, ისე ჰიპოაქტიური დელირიუმის კომბინაციას. ადამიანები ხან დათრგუნულნი, ჩაკეტილნი და ძილიანნი არიან, ხან კი შეიძლება გამოავლინონ სწრაფი მოძრაობა, სწრაფი აზროვნება, ბევრი ლაპარაკი, აღელვება და ძილის სურვილის უქონლობა.

რა არის მოზრდილებში დელირიუმის სიმპტომები?

მოზრდილებში დელირიუმის სიმპტომები შეიძლება განსხვავდებოდეს ადამიანიდან ადამიანამდე და, როგორც წესი, დღის განმავლობაში მერყეობს. სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს გარემოს შეგრძნების შემცირებას, აზროვნების უნარის დასუსტებას, ქცევისა და ემოციურ ცვლილებებს. საერთო ჯამში, მოზრდილებში დელირიუმის სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს შემდეგს:

ყურადღების კონცენტრირება ერთ თემაზე შეუძლებლობა და თემების ხშირი შეცვლა

დასმულ კითხვებზე პასუხის გაცემაზე უარი და თემის გაფანტვა

ყურადღების ადვილად გაფანტვა

ძალიან ცოტა მოძრაობა ან ზედმეტი აქტივობა

ახლო წარსულის დავიწყება და სუსტი მეხსიერება

იმის ვერშეგრძნობა, თუ სად იმყოფება და რა დროა

არათანმიმდევრული და უაზრო მეტყველება ან სრული დუმილი

წერა-კითხვის პრობლემები

სხვებისგან შიში, თავშეკავება, შფოთვა

დაუმშვიდებლობა, აგრესიულობა ან ზედმეტად ბედნიერად ყოფნის შეგრძნება

ყვირილი, ხმის გამოცემა და კვნესა

დღისა და ღამის ცნებების შეცვლა და ძილის პრობლემები

დეპრესია და სხვადასხვა ემოციური მდგომარეობის ცვლილებები

დელირიუმის სიმპტომები ადამიანიდან ადამიანამდე შეიძლება განსხვავდებოდეს და სიმპტომები საღამოს ან ღამით შეიძლება გამძაფრდეს. ეს მდგომარეობა, როგორც წესი, სწრაფად იწყება და მოკლე დროში აღწევს კულმინაციას. დელირიუმი ძირითადი ჯანმრთელობის პრობლემის გამოვლინებაა, ამიტომ, თუ აღნიშნული სიმპტომები შეამჩნიეთ, საჭიროა ჯანმრთელობის სპეციალისტთან მიმართვა.

რა არის დელირიუმის გამომწვევი ძირითადი ფაქტორები?

დელირიუმი, როგორც წესი, ერთი ან რამდენიმე მიზეზის ერთობლიობით შეიძლება გამოვლინდეს, ან ზოგ შემთხვევაში კონკრეტული მიზეზი შეიძლება არ დადგინდეს. ეს მდგომარეობა ვლინდება მაშინ, როდესაც ტვინის სიგნალები არ გადაიცემა ან სრულად არ აღიქმება. საერთო ჯამში, დელირიუმის გამომწვევ ფაქტორებს შორის შეიძლება იყოს შემდეგი:

წამლების ზოგიერთი მოხმარება და წამლების გვერდითი მოვლენები

ალკოჰოლის ან narkოტიკების მოხმარება ან მათი მოხსნა

გულის infarkti, ღვიძლის, ფილტვების დაავადებები ან დიაბეტი

ინსულტი და ეპილეფსია

თავის ტრავმა

ხანგრძლივად მიმდინარე მძიმე დაავადებები ან სასიკვდილოდ მიჩნეული მძიმე დაავადებები

პნევმონია, გრიპი, covid-19 ან შარდსასქესო სისტემაზე მოქმედი ინფექციური დაავადებები

მოწამვლა ნახშირბადის მონოქსიდით, ციანიდით და სხვა შხამიანი ნივთიერებებით

არასაკმარისი კვება და მძიმე სითხის დაკარგვა

ზედმეტად ძილი ან საერთოდ არ ძინება, ძილის სხვა პრობლემები

ანესთეზიის მიღებას მოითხოვი ქირურგიული ჩარევები

ხანგრძლივი ჰოსპიტალიზაცია

ქრონიკული ტკივილები

ზემოთ აღნიშნული ფაქტორები შეიძლება ჩაითვალოს დელირიუმის გამომწვევ მიზეზებად, მაგრამ ეს კონკრეტული ფაქტორები ადამიანიდან ადამიანამდე შეიძლება განსხვავდებოდეს. დელირიუმის მიზეზების დადგენისა და შესაბამისი მკურნალობის უზრუნველსაყოფად მნიშვნელოვანია ჯანდაცვის დაწესებულებაში მიმართვა და სპეციალისტის დახმარების მიღება.

როგორ ისმება დელირიუმის დიაგნოზი?

დელირიუმის დიაგნოზი შეიძლება დაისვას ჯანდაცვის სპეციალისტის მიერ სიმპტომების შეფასების საფუძველზე. დელირიუმის დიაგნოსტიკისთვის შემდეგი ნაბიჯები მიიღება მხედველობაში:

სამედიცინო ანამნეზის შეგროვება: ექიმს შეუძლია, კითხვების დასმით, გაიგოს, რა შეიცვალა ბოლო დროს, რაც სიმპტომების შესახებ ინფორმაციას მოგვცემს. ირკვევა, არის თუ არა რაიმე ინფექცია, დაინიშნა თუ არა ახალი წამალი, აქვს თუ არა ადგილი მკერდის ტკივილს ან დაზიანებას. ასევე გასათვალისწინებელია, იყენებს თუ არა პირი ალკოჰოლს ან ნარკოტიკულ ნივთიერებებს.

ფსიქიკური ჯანმრთელობის შემოწმება: ექიმს შეუძლია, პაციენტის ცნობიერებისა და ყურადღების გასაზომად, საუბრით ან გარკვეული ტესტების ჩატარებით, ფსიქიკური ჯანმრთელობის შეფასება ჩაატაროს. ამ საკითხში უფრო ზუსტი შეფასებისთვის შეიძლება ასევე ესაუბროთ ოჯახის წევრებს ან მომვლელებს.

ფიზიკური გასინჯვა: ფიზიკური გასინჯვით შეიძლება დადგინდეს, არსებობს თუ არა სხვადასხვა ჯანმრთელობის პრობლემა ან დაავადების სიმპტომები. გასინჯვისას ასევე ფასდება მხედველობისა და სმენის პრობლემები, ბალანსი, კოორდინაცია და რეფლექსები.

ლაბორატორიული და გამოსახულებითი კვლევები: ეს კვლევები შეიძლება გამოყენებულ იქნას დელირიუმის გამომწვევი მეტაბოლური დარღვევებისა თუ სხვა ჯანმრთელობის პრობლემების დასადგენად. სისხლისა და შარდის ანალიზით განისაზღვრება ელექტროლიტების დონე, ღვიძლისა და თირკმელების ფუნქციები, ხოლო გამოსახულებითი კვლევებით შესაძლებელია სხვადასხვა ნევროლოგიური დარღვევების გამოვლენა.

დელირიუმის დიაგნოზი შეიძლება დაისვას სიმპტომების სწრაფი დაწყების, მერყეობის, ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ფუნქციების დარღვევის არსებობისა და რეალობის აღქმაში ცვლილებების მსგავს ნიშნებზე დაყრდნობით. დელირიუმის ძირითადი მიზეზის დადგენის შემდეგ შეიძლება დაიწყოს შესაბამისი მკურნალობის მეთოდი.

როგორ ტარდება მკურნალობა?

მოზრდილებში დელირიუმის მკურნალობის ძირითადი მიზანია ძირითადი მიზეზის აღმოფხვრა, მისი გამეორების თავიდან აცილება და სიმპტომების შემსუბუქება. მკურნალობა, როგორც წესი, მულტიდისციპლინურ მიდგომას მოითხოვს და მოიცავს თანამშრომლობას ექიმს, რომელიც აკონტროლებს პაციენტის სამედიცინო მდგომარეობას, ფსიქოლოგს, ფსიქიატრს, медსестрებსა და სხვა ჯანდაცვის სპეციალისტებს შორის. დელირიუმის მკურნალობაში გამოყენებული მეთოდებიდან ზოგიერთია შემდეგი:

ძირითადი მიზეზის მკურნალობა: თუ დელირიუმის გამომწვევი ფიზიკური დაავადება არსებობს, ჯერ სწორედ ეს დაავადება ინკურნება. მაგალითად, თუ ინფექცია არსებობს, ინიშნება ანტიბიოტიკი, ან თუ წამლის გვერდითი მოვლენაა, შესაძლებელია წამლების შეცვლა.

დამხმარე მკურნალობა: დელირიუმის მკურნალობაში მნიშვნელოვანია პაციენტის ძირითადი საჭიროებების დაკმაყოფილება და ორგანიზმის ფუნქციების მხარდაჭერა. ამისთვის საჭიროა სითხის საკმარისი მიღება და კვება, ტკივილის კონტროლი და ჰიგიენის დაცვა.

გარემოს მოწესრიგება: დელირიუმის გამომწვევი გარემო ფაქტორების შემცირებამ შეიძლება ხელი შეუწყოს მკურნალობას. მათ შორისაა: დღის შუქის მსგავსი განათების გამოყენება, მაღალი ხმისა და ხმაურის თავიდან აცილება, ძილის ჰიგიენისა და რეჟიმის უზრუნველყოფა, საათებისა და კალენდრების თვალსაჩინო ფორმით მოწესრიგება.

წამლებით მკურნალობა: ზოგიერთ ადამიანში სიმპტომების შესამსუბუქებლად შეიძლება საჭირო გახდეს წამლების გამოყენება. მაგალითად, აგზნებისა და შფოთვისთვის ინიშნება ანტიფსიქოზური საშუალებები, ძილის პრობლემებისთვის — სედატიური საშუალებები. წამლების ამგვარი გამოყენება უკონტროლოდ შეიძლება დელირიუმის გამომწვევი გახდეს, ამიტომ დოზის შერჩევისა და გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილებას მხოლოდ ექიმი იღებს.

დელირიუმის მკურნალობა დამოკიდებულია მიზეზსა და პაციენტის მდგომარეობაზე. თუმცა ყველა შემთხვევაში ადრეული დიაგნოზი და მკურნალობა მნიშვნელოვანია. ამიტომ, თუ დელირიუმის სიმპტომების მქონე ადამიანზე ზრუნავთ, საჭიროა ჯანმრთელობის სპეციალისტთან მიმართვა.

ხშირად დასმული კითხვები

დელირიუმით დაავადებული ადამიანებისა და პაციენტების ახლობლების მიერ თემასთან დაკავშირებით დაინტერესებული ზოგიერთი კითხვა და პასუხი ასეთია: დელირიუმი არის მწვავე მდგომარეობა, რომელიც დროებით მოქმედებს გონებრივ ფუნქციებზე და მკურნალობადია. პიროვნების დარღვევა კი არის ქრონიკულად მიმდინარე, ხანგრძლივი მსვლელობის მდგომარეობა. ამიტომ დელირიუმი პიროვნების დარღვევას ვერ გამოიწვევს. დელირიუმი ორგანიზმში პირდაპირ ვერცერთ ორგანოს ვერ დააზიანებს, თუმცა მისი გამომწვევი მდგომარეობის უმკურნალოდ დატოვების შემთხვევაში ზოგიერთმა ორგანომ შეიძლება დაზიანება განიცადოს. ხანგრძლივად უმკურნალოდ დატოვებულმა დელირიუმმა შეიძლება გამოიწვიოს დაზიანებები ტვინის ფუნქციებში, საჭმლის მომნელებელ სისტემაში, ფილტვებში ან თირკმელებში. დელირიუმის მკურნალობაში გამოყენებული წამლები, ზოგიერთ მძიმე შემთხვევაში, მიმართულია სიმპტომების კონტროლისკენ. შფოთვის, აგზნებისა და ძილის პრობლემებისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნას ანტიფსიქოზური საშუალებები და სედატიური საშუალებები. იმის შესახებ, საჭიროა თუ არა ჰოსპიტალიზაცია, დელირიუმის სიმძიმისა და გამომწვევი მიზეზების, ასევე პაციენტის ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით შეიძლება განსხვავდებოდეს. მძიმე შემთხვევებში ძირითადი სამედიცინო პრობლემების უფრო ეფექტურად მკურნალობისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს ჰოსპიტალიზაცია. ასევე, თუ არსებობს პაციენტის უსაფრთხოების, სითხისა და კვების შესახებ შეშფოთება, მეთვალყურეობისა და მოვლისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს საავადმყოფოში მოთავსება. დელირიუმით დაავადებულ ადამიანებს შეიძლება საფრთხე დაემუქროს საკუთარ თავზე ან გარშემომყოფებზე. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს პაციენტის ცნობიერების დაკარგვა, მეხსიერების პრობლემები, ალკოჰოლ-ნარკოტიკული მოხსნის სინდრომი. მოზრდილებში დელირიუმი ძირითადი ჯანმრთელობის პრობლემის გამოვლინებაა და თუ არ მკურნალობენ, როგორც სამედიცინო მდგომარეობა, ისე დელირიუმი შეიძლება პროგრესირებდეს. თუ თქვენ ან თქვენს ახლობელს დელირიუმი გაქვთ ეჭვი, შეგიძლიათ მიმართოთ Hisar Hospital Intercontinental-ის ექიმთა გუნდს.