ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, მსოფლიოში 600 მილიონი სმენადაქვეითებული ადამიანია. თურქეთში კი ყოველწლიურად დაბადებული 1 300 000 ბავშვიდან 2 000 სმენის დაკარგვით იბადება. ახალშობილებში სმენის დაკარგვის თავიდან აცილებისა და ბავშვის ფიზიკურ, ფსიქიკურ განვითარებაზე უარყოფითი გავლენის თავიდან ასაცილებლად, მშობიარობის შემდეგ ჩასატარებელ „ახალშობილთა სმენის ტესტს“ დიდი მნიშვნელობა აქვს.
დღეს, ყველა ახალშობილისთვის ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მიერ რეკომენდებულ სმენის სკრინინგ ტესტებთან დაკავშირებით, რაც გაინტერესებთ, ჰისარ Intercontinental Hospital-ის ყურ-ცხვირ-ხორხის დაავადებებისა და თავ-კისრის ქირურგიის სპეციალისტებს ვკითხეთ…
რა არის ადრეული დიაგნოსტიკისა და ჩარევის მნიშვნელობა ახალშობილებში სმენის დაკარგვის თავიდან ასაცილებლად?
ბავშვები გარემოდან მომდინარე სმენით, ვიზუალური და სენსორული სტიმულებით ასრულებენ თავიანთ ფიზიკურ და ფსიქიკურ განვითარებას. ამ სტიმულების არარსებობა ან არასაკმარისობა, ბავშვის მეტყველების განვითარებაზე ზემოქმედებასთან ერთად, შეიძლება გამოიწვიოს აკადემიური წარუმატებლობა, სოციალური და ემოციური პრობლემები და ფსიქოლოგიური დარღვევები. რაც უფრო ადრე დაიწყებს ბავშვი ხმოვანი სტიმულების სრულად აღქმას, მით უფრო ჯანსაღად და სწორად ვითარდება მისი მეტყველება და სოციალური განვითარება. ამიტომ, დაბადებულ ყოველ ბავშვს გაწერამდე უტარდება სმენის სკრინინგ ტესტები. ეს ტესტები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ბავშვებისთვის, რომლებსაც სმენის დაკარგვა აღენიშნებათ, რადგან მათთვის აუცილებელი ჩარევისა და რეაბილიტაციის პროცესის ადრეულ ეტაპზე დაწყება მნიშვნელოვანია.
როგორია ახალშობილებში სმენის დაკარგვის განვითარების პროცესი?
დაბადებიდან 2 წლამდე განვითარების პროცესში, მაღალი ინტენსივობის ხმის ზემოქმედების შემთხვევაში, ბავშვმა უნდა მოახდინოს ისეთი მოძრაობა, როგორც ე.წ. შეკრთომის რეფლექსისას — უნდა შეკრთეს. მძიმე ან სრული სმენის დაკარგვის მქონე ახალშობილში ხმის მიმართ ეს რეფლექსი არ წარმოიქმნება. ახალშობილის ხმაზე რეაქციები რეფლექსური მოვლენაა და ხმის ძალასთან პროპორციულია. ის დაახლოებით გვაუწყებს, მიიღო თუ არა ბავშვმა ხმა. თუმცა სმენის დაკარგვის ხარისხს არ განსაზღვრავს.
ახალშობილში სმენის პროცესი:
თვიდან დაწყებული, ადამიანის ხმა ხდება ყველაზე მნიშვნელოვანი სტიმული.
6-9 თვის ასაკში ბავშვი ხმის მომდინარეობის მიმართულებით აბრუნებს თავს.
თვის შემდეგ, როცა მისი სახელი ეძახიან, ბავშვი იწყებს რეაგირებას.
თვის შემდეგ ბავშვი პასუხობს ზოგიერთ ზეპირ მითითებას.
18-24 თვის შემდეგ კი, სიტყვათა მარაგის განვითარების გამო, სმენის სისტემა ზეპირად მოწმდება.
როგორ ტარდება სმენის ტესტი ახალშობილებში?
ახალშობილებში ჩასატარებელ სმენის ტესტში სანდო და საიმედო შედეგების მისაღებად სპეციალური ტესტირების ტექნიკაა საჭირო. სკრინინგ ტესტად წოდებულ ოტოაკუსტიკური ემისიის ტესტში ბავშვის ყურებში გარკვეული ინტენსივობის ხმები გადაეცემა და იზომება ტვინის ტალღები, რის მიხედვითაც ირკვევა, ესმის თუ არა მას. ეს ტესტი ბავშვს არ ატკივებს და არ აწუხებს. ძალიან მოკლე დროში და მშვიდ გარემოში ჩასატარებელი ტესტი, როგორც წესი, ბავშვის ძილის დროს ტარდება, რადგან ტესტის დროს ბავშვის ტირილი ან ხმის გამოცემა სმენის უნარის შემოწმებას აძნელებს.
ტესტის დროს არანაირი საანესთეზიო ან დამამშვიდებელი საშუალება არ გამოიყენება. ბავშვის ყურის გარე ნაწილში რბილი წვერის მქონე ხელსაწყოს ჩასმის შემდეგ, ამ მეშვეობით ყურში ''კლიკ'' ხმები იგზავნება. როდესაც ყური ამ ხმას აღიქვამს, ყურის შიდა ნაწილი (კოქლეა) ექოს იძლევა და ტესტის სპეციალისტს კომპიუტერის მეშვეობით შეუძლია შეამოწმოს, როგორ რეაგირებს ბავშვის ყური ხმაზე.
გარდა ამისა, სმენის დაკარგვის სიმძიმის გამზომი ყველაზე ხშირად გამოყენებული ობიექტური ტესტებიდან არის სმენითი ტვინის ღეროს პასუხების ტესტი (ABR). ABR ტესტი წარმოადგენს კვლევას, რომელიც ძილში მყოფი ახალშობილის თავზე მიმაგრებული ელექტროდების მეშვეობით, ტვინის ღეროში წარმოქმნილი ელექტრული ტალღების გაზომვით და შეფასებით ტარდება.
ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, რომ ეს ტესტები მხოლოდ თანდაყოლილი სმენის დაკარგვის რისკის მქონე ბავშვების გამოვლენა შეუძლია; მოგვიანებით შესაძლო სმენის დაკარგვისთვის მშობლებმა სმენის უნარი უნდა აკონტროლონ ისევე, როგორც ბავშვის სხვა განვითარებას აკონტროლებენ.
როდის უნდა ჩატარდეს სმენის ტესტი?
ახალშობილებში დაბადების შემდეგ ჩასატარებელ სკრინინგ ტესტებში (OAE) წარუმატებლობის შემთხვევაში, ტესტი 2 კვირის შემდეგ მეორდება. თუ წარუმატებლობა მეორდება, ABR ტესტით მოწმდება, არის თუ არა სმენის დაკარგვა.
რა არის კრიტიკული ასაკობრივი დიაპაზონი განვითარებადი ბავშვების მეტყველების უნარის თვალსაზრისით?
ჩატარებული კვლევებით დადგენილია, რომ 6 თვემდე დიაგნოსტირებული და სმენის აპარატით კორექტირებული სმენადაქვეითებული ბავშვები, 6 თვის შემდეგ დიაგნოსტირებულებთან შედარებით, გაცილებით წარმატებულები არიან სიტყვათა მარაგში, საკუთარი თავის გამოხატვასა და ენობრივ უნარში. მაღალი ხარისხის სმენის დაკარგვის მქონე ბავშვებში ენობრივი უნარი და საკუთარი თავის გამოხატვა არ ვითარდება. ხალხურ ენაზე თქმული „ბავშვი, რომელიც ვერ ისმენს, ვერ ილაპარაკებს“ ამ თვალსაზრისით გარკვეულ სიმართლეს შეიცავს. მაქსიმუმ 4-5 წლამდე, თუ ბავშვი ხმას ვერ ისმენს, ლაპარაკის სწავლასაც ვერ შეძლებს. ამიტომ, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია გვირჩევს სმენის დაკარგვის დადგენას პირველი 3 თვის განმავლობაში და მკურნალობას 6 თვემდე.
რა სმენის დაკარგვის თვალსაზრისით რისკის შემცველი სიტუაციებია?
ახალშობილებში სმენის დაკარგვის შემთხვევების 50%-ში ცნობილი რისკ-ფაქტორები არ არსებობს. ცოცხლად დაბადებულთა 10%-ს სმენის დაკარგვის გამომწვევი რისკ-ფაქტორები აქვს. ესენია:
სმენის დაკარგვის გამომწვევი შესაძლო ტოქსოპლაზმოზი, რუბეოლა, წითელა, ციტომეგალოვირუსის ან ჰერპესვირუსის ინფექციის გადატანა,
დაბადების შემდეგ სამ დღეზე მეტხანს ინტენსიურ მოვლაში ყოფნა,
ოტოტოქსიური (გვერდითი მოვლენების დროს ყურისთვის მავნე ეფექტის მქონე ქიმიური ნივთიერების შემცველი წამალი) პრეპარატის გამოყენება,
ორსულობის დროს ოტოტოქსიური პრეპარატის გამოყენება,
ბაქტერიული მენინგიტის გადატანა,
ოჯახში სიყრუის ანამნეზის არსებობა,
ბავშვის დაბადება 1 კილო 500 გრამზე ნაკლები წონით, მშობიარობისას ხანგრძლივად ჟანგბადის გარეშე ყოფნა,
ხელოვნური სუნთქვის საჭიროება,
ბავშვში სახისა და ყურის ანომალია
სიყვითლის ძალიან მაღალი მიმდინარეობა — სმენის დაკარგვის თვალსაზრისით რისკიან სიტუაციებში ტესტი აუცილებლად უნდა ჩატარდეს.
რა სიმპტომები უნდა დაკვირდეს განსაკუთრებით სმენის დაკარგვის რისკის მქონე ბავშვებს?
მოულოდნელ, მაღალი ხმაურის დროს შეკრთომა, ტირილი ან რაიმე რეაქციის არქონა,
სახელით დაძახებისას თავის ამ მიმართულებით მოძრაობის არქონა,
6-12 თვის ასაკში მეტყველების ხმების არგამოცემა,
კითხვისას ნაცნობი ნივთების ან ადამიანების მიმართ მიუთითებლობა — ამ ნიშნების აღმოჩენისას საჭიროა უფრო დეტალური სმენის ტესტების ჩატარება.
