რა არის საკეისრო კვეთა? რა შემთხვევებში ტარდება?
ორსულობა მსოფლიოს ყველა ქალისთვის შეიძლება წმინდად ჩაითვალოს სასწაულებრივ მდგომარეობად. ორსულობის შედეგად დედისა და ბავშვისთვის ჯანსაღი მშობიარობის განხორციელება ერთადერთი მიზანია. ამისათვის უპირველესად არჩეული მეთოდი ბუნებრივი მშობიარობაა. თუმცა მშობიარობის მიმდინარეობა არჩევანის საკითხი არ არის. რომელი მშობიარობის პროცედურაც დედისა და ბავშვის ჯანმრთელობის მდგომარეობას სჭირდება, ექიმი იმ მიმართულებით აკეთებს არჩევანს. ამისათვის ორსულობის განმავლობაში დედისა და ბავშვის ჯანმრთელობა ზედმიწევნით კონტროლდება. ბუნებრივი მშობიარობის შემთხვევაში თუ რაიმე რისკის წარმოშობის ალბათობა არსებობს, შეიძლება არჩეულ იქნას საკეისრო კვეთა. საკეისრო კვეთა შეიძლება წინასწარ დაგეგმილი იყოს, ასევე გამოყენებულ იქნას გადაუდებელ სიტუაციებშიც.
რა არის საკეისრო კვეთა?
საკეისრო კვეთად წოდებული ქირურგიული პროცედურა არის ოპერაცია, რომლის დროსაც მუცლისა და საშვილოსნოს არეში ჭრილობების გაკეთებით უზრუნველყოფილია ბავშვის დაბადება. იგი გამოიყენება იმ შემთხვევებში, როდესაც ვაგინალური მშობიარობა, რომელსაც ნორმალურ მშობიარობას უწოდებენ, შეუძლებელია ან დედის ან ბავშვის მხრივ რისკიანია. ჭრილობა მუცლის ზედაპირზე, ბიკინის ხაზის ზუსტად ქვემოთ კეთდება. ეს რისკიანი და გასაკეთებლად რთული ოპერაციაა. ამიტომ მას მხოლოდ მაშინ მიმართავენ, როდესაც ეს დედისა და ბავშვისთვის ყველაზე უსაფრთხო მეთოდია. დაგეგმილი საკეისრო კვეთები, უმეტესად, ორსულობის 39-ე კვირიდან იწყება. ამ ვადის განსაზღვრაში ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორია ბავშვის განვითარების დასრულება და მშობიარობისთვის მზადყოფნა. გადაუდებელ შემთხვევებში კი საკეისრო კვეთის ზუსტი დრო გაურკვეველია.
რა დროს ტარდება საკეისრო კვეთა?
საკეისრო კვეთის არჩევისთვის დედისა და ბავშვის მხრივ გარკვეული გარემოებები არსებობს. ამ გარემოებების შეფასებას ორსულობას მიმდევარი ექიმი ახორციელებს. საკეისრო კვეთის განხილვა შესაძლებელია დედიდან და ბავშვიდან გამომდინარე მიზეზების მიხედვით.
დედიდან გამომდინარე მიზეზები რომელია?
ორსულობის პროცესის ნორმალურად წარმართვისთვის დედის ჯანმრთელობა ძალიან მნიშვნელოვანია. რა თქმა უნდა, ამ შემთხვევაში გენეტიკურ ფაქტორებსაც დიდი მნიშვნელობა აქვს. დედის ფიზიოლოგიური და გენეტიკური მდგომარეობის შეფასებით შესაძლებელია საკეისრო კვეთის განხორციელება.
დედიდან გამომდინარე მიზეზების შეფასებისას, პირველ რიგში, წარსულში გადატანილი საშვილოსნოსთან დაკავშირებული ოპერაციები ან საკეისრო კვეთები იჩენს თავს. ხალხში გავრცელებული აზრი, რომ საშვილოსნოზე ყველა ოპერაციის შემდეგ საკეისრო კვეთაა საჭირო, მცდარი მიდგომაა. თუმცა, რისკი არსებობს, თუ ადრე გადატანილი ოპერაცია ნორმალური მშობიარობისას საშვილოსნოს გახევას შეიძლება გამოიწვევდეს. საშვილოსნოს გაჭრით გარკვეული ზომის მეტი მიომური წარმონაქმნების მოცილებისას ჩატარებული ოპერაციები რისკის ჯგუფში შეიძლება მოხვდეს. ასევე რისკს წარმოადგენს ოპერაციები, რომლის დროსაც საშვილოსნო გაიხსნა და ხელახლა შეიკერა.
დედის სამედიცინო ისტორიაში არსებულმა ისეთმა გარემოებებმა, რომლებიც ნორმალური მშობიარობის განხორციელებას შეუშლის ხელს, შეიძლება საკეისრო კვეთის ჩატარება მოითხოვოს. განსაკუთრებით, წელის ხერხემლის მძიმე თიაქარი ამ შეფერხებების პირველ რიგში დგას. ასევე, დედის მენჯის ძვლებში მოძრაობის შეზღუდვის გამომწვევმა ორთოპედიულმა და ნევროლოგიურმა დაავადებებმა შეიძლება ხელი შეუშალოს ნორმალურ მშობიარობას.
საკეისრო კვეთის არჩევანის კიდევ ერთი მიზეზი შეიძლება იყოს ადამიანის პაპილომავირუსი (HPV). დედას HPV ვირუსის შედეგად გენიტალიებზე კონდილომები შეიძლება ჰქონდეს. ეს კი ნორმალური მშობიარობისთვის რისკიანი მდგომარეობაა.
ბავშვიდან გამომდინარე მიზეზები რომელია?
ბავშვიდან გამომდინარე ნორმალური მშობიარობისას წარმოშობილი ყველა რისკის თავიდან ასაცილებლად საკეისრო კვეთა შეიძლება დაიგეგმოს.
ბავშვთან დაკავშირებული ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზეზი ბავშვის ფეხმოყოლილად მდებარეობაა. ნორმალური მშობიარობისას ბავშვის თავი საშვილოსნოდან პირველად უნდა გამოვიდეს. ამის საპირისპირო მდგომარეობა მშობიარობისას რისკებს ქმნის. შესაძლო რისკების თავიდან ასაცილებლად საკეისრო კვეთა ტარდება.
თუ ბავშვის წონა 4,5 კილოგრამზე მეტია ან დედა დიაბეტით იტანჯება და ბავშვის წონა 4 კილოგრამზე მეტია, შეიძლება საკეისრო კვეთით მშობიარობა გახდეს საჭირო. რადგან ამ ბავშვების ნორმალური მშობიარობისას მხრების საშვილოსნოში ჩარჩენის ალბათობა არსებობს.
ნორმალური მშობიარობისას გარკვეული მიზეზების გამო, მშობიარობის განმახორციელებელ ექიმს თუ ეჭვი შეეპარება, რომ ბავშვი ჟანგბადის გარეშე შეიძლება დარჩეს, შესაძლებელია გადასვლა საკეისრო კვეთით მშობიარობაზე. რადგან ბავშვს მშობიარობისას საკმარისი ჟანგბადი რომ არ მიიღოს, მუდმივ დაავადებებამდე და მკვდრადშობამდეც შეიძლება მიგვიყვანოს.
ტყუპი ბავშვების მშობიარობისასაც ექიმს შესაძლო რისკების წინააღმდეგ საკეისრო კვეთის დაგეგმვა შეუძლია.
პლაცენტის მიერ მშობიარობის არხის დახურვის ან ბავშვთან დაკავშირებული ყველა სხვა ანომალიის გამო შეიძლება ჩატარდეს საკეისრო კვეთა.
საკეისრო კვეთა რა პირობებში ტარდება?
საკეისრო კვეთა საკმაოდ რისკიანი და მნიშვნელოვანი ოპერაციაა. პროცედურების დაწყებამდე აუცილებელია საჭირო თანხმობის ფორმების ხელმოწერა. ვინაიდან ეს მნიშვნელოვანი ოპერაციაა, იგი ანესთეზიის ქვეშ, საკმარისად აღჭურვილ საოპერაციო ოთახებში შეიძლება ჩატარდეს. დედამ რა სახის ანესთეზია უნდა მიიღოს, ამას ექიმისა და ანესთეზიოლოგის ერთობლივი აზრით განსაზღვრავენ. ზოგიერთ დედაში ზოგადი ანესთეზიით შესრულებადი საკეისრო კვეთა, ზოგიერთში კი ეპიდურულ-სპინალური ანესთეზიით ხორციელდება. დედის მუცელი ანტისეპტიკური საშუალებებით იწმინდება, ხოლო ბავშვისთვის მიწოდებული ჟანგბადის გასაზრდელად შეიძლება ჟანგბადის ნიღაბი დაედგას.
დედის მუცელზე ვერტიკალური ან ჰორიზონტალური ჭრილობა კეთდება; ჰორიზონტალურ ჭრილობას ასევე ბიკინის ჭრილობასაც უწოდებენ. შემდეგ საშვილოსნოს კედელზე 7-დან 10 სმ-მდე ჭრილობა კეთდება. ეს ჭრილობაც შეიძლება იყოს ჰორიზონტალური ან ვერტიკალური. გაკეთებული ჭრილობებიდან ბავშვი ამოიყვანება და ჭიპლარი იკვეთება. შემდეგ პლაცენტა ამოიღება და ჭრილობები იკერება და იხურება. თუ საკეისრო კვეთა დაგეგმილი იყო, ეს პროცედურა დაახლოებით 15 წუთს გრძელდება. პროცედურის დაწყებიდან დამთავრებამდე დაახლოებით 45 წუთი გრძელდება. გადაუდებლად შესრულებული ოპერაციები კი უფრო სწრაფად შეიძლება განხორციელდეს. დედისა და ბავშვის ყველა კონტროლის ჩატარების შემდეგ, თუ ისინი ჯანმრთელები არიან, პალატაში გადაჰყავთ. დედას ანესთეზიის მოქმედების გავლის შემდეგ შეუძლია ბავშვი ხელში აიყვანოს. თუმცა დედის მუცელზე მნიშვნელოვანი ჭრილობები ადგას, ამიტომ მოძრაობისას ფრთხილი უნდა იყოს.
რით განსხვავდება ნორმალური მშობიარობისგან?
ვაგინალური, ანუ ბუნებრივი მშობიარობა ჩვეულებრივ შემთხვევებში წახალისებული და ყველაზე ჯანსაღი მშობიარობის სახეა. თუმცა არაჩვეულებრივ შემთხვევებში საკეისრო კვეთა ერთადერთი უსაფრთხო არჩევანია. ყველა ამ გარემოების შეფასებას ორსულობის მიმდევარი ექიმი განახორციელებს. ნორმალური მშობიარობა ორსულობის 37-დან 42-ე კვირამდე ხორციელდება. მშობიარობამდე დედას მშობიარობის ტკივილები იწყება და საავადმყოფოში გადაჰყავთ. შემდეგ, ბავშვის ვაგინიდან გამოყვანის პროცესების ერთობლიობით მშობიარობა მიმდინარეობს. საკეისრო კვეთა კი ოპერაციით განხორციელებული მშობიარობაა. ის დედისა და ბავშვის ჯანმრთელობის საფრთხის თავიდან ასაცილებლად ირჩევა.
მშობიარობის განსახორციელებლად დედის მშობიარობის ტკივილებთან ერთად მშობიარობა დაიწყო თუ არა, მნიშვნელობა არ აქვს. აქ ერთადერთი მნიშვნელოვანი საკითხი ის არის, რომ დედა ჯანმრთელი დარჩეს, ბავშვი კი ჯანსაღად იქნას ამოყვანილი დედის მუცლიდან. ოპერაციის დროს მუცელში და საშვილოსნოში გარკვეული ჭრილობების გაკეთებაა საჭირო. ამიტომ ოპერაციის შემდეგ დედას გამოჯანმრთელების პერიოდი სჭირდება. ბუნებრივი მშობიარობისას შესაძლო რისკების თავიდან აცილება საკეისრო კვეთის ყველაზე დიდი უპირატესობაა. ასევე, გადაუდებელი არ არსებული შემთხვევებში მშობიარობის დრო ექიმთან და ბავშვის ოჯახთან ერთად შეიძლება განისაზღვროს. ნორმალური მშობიარობა რამდენ ხანს გასტანს, სრულად წინასწარ გათვლადი არ არის. თუმცა საკეისრო კვეთა ძალიან მოკლე დროში შეიძლება განხორციელდეს. ზოგიერთ ნორმალურ მშობიარობაში ბავშვებზე მშობიარობის ტრავმად წოდებული მდგომარეობა შეიძლება იმოქმედოს. საკეისრო კვეთით ამის თავიდან აცილებაც შესაძლებელია.
როგორია საკეისრო კვეთის შემდგომი პროცესი?
საკეისრო კვეთა, ნორმალურ მშობიარობასთან შედარებით, გამოჯანმრთელების დროის თვალსაზრისით უფრო ხანგრძლივ პერიოდს მოიცავს. საკეისრო კვეთის შემდეგ დედის საავადმყოფოში ყოფნის ხანგრძლივობა დაახლოებით 2 დღეა. თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში ეს პერიოდი 4 დღემდე შეიძლება გაგრძელდეს. პირველი რამდენიმე დღის განმავლობაში გაკეთებული ჭრილობების გამო დედას ტკივილები შეიძლება ეგრძნოს. ასევე სავსებით ნორმალურია მენსტრუალური ტკივილის მსგავსი ტკივილის შეგრძნება. ეს ტკივილები ბავშვის ძუძუთი კვების დროს შეიძლება გაძლიერდეს და გაგრძელდეს. საზარდულში წარმოქმნილი ამ ტკივილის მიზეზი ვაგინის ნორმალურ მდგომარეობაში დაბრუნებისთვის მისი შეკუმშვაა. ძალიან ნორმალური ეს ტკივილები დროთა განმავლობაში მცირდება და ქრება. ტკივილების ინტენსიურობის შემთხვევაში ექიმი, ჩვეულებრივ, ტკივილგამაყუჩებელს დანიშნავს.
დედის გაწერასთან ერთად მას შეუძლია ბავშვისა და საკუთარი თავის მოვლა. ამასთან, მის ყოველდღიურ საქმეებზე ფრთხილად შესრულებას არაფერი უშლის ხელს. საკეისრო კვეთიდან დაახლოებით 2 დღის შემდეგ დედას შეუძლია დადგომის პირობით შხაპის მიღება. შხაპის შემდეგ შესაძლო გართულების ან არასასურველი მდგომარეობის თავიდან ასაცილებლად ნაკერების მშრალად შენარჩუნება ძალიან მნიშვნელოვანია. ნაკერები 1 კვირიდან 10 დღემდე პერიოდში შეხორცდება და თავისით შეიწოვება. თუმცა ოპერაციის დროს მუდმივი ნაკერის გამოყენება ნაკერების მოხსნას მოითხოვს. ასეთ შემთხვევებში დაახლოებით 10 დღის შემდეგ ნაკერებს ექიმი მოხსნის. ამ პერიოდში დედების ინდივიდუალურ ჰიგიენაზე ზრუნვა და მოულოდნელი მოძრაობებისგან თავის შეკავება ძალიან მნიშვნელოვანია.საკეისრო კვეთის შემდეგ ცხოვრება სრულად ნორმალურ რიტმში დაბრუნებას დაახლოებით 6-კვირიანი პერიოდი მოიცავს. გამოჯანმრთელების ამ პერიოდში, პირველ რიგში, წითელი, შემდეგ კი ყავისფერი ვაგინალური გამონადენი ნორმალურია.
თანამედროვე სამედიცინო მიღწევების წყალობით საკეისრო კვეთის შემდეგ ნორმალური მშობიარობის განხორციელების მაჩვენებელიც გაიზარდა. ყველა დედას საკეისრო კვეთის შემდეგ ნორმალური მშობიარობის განხორციელება შეიძლება არ შეეძლოს. თუმცა ორსულობის ჯანსაღად მიმდინარეობით და რეგულარული მეთვალყურეობით ნორმალური მშობიარობა შესაძლებელი შეიძლება იყოს. საკეისრო კვეთის შემდგომ ნორმალურ მშობიარობას ყველაზე მნიშვნელოვანი დაბრკოლება საშვილოსნოში არსებული ჭრილობებია. ჭრილობების გამო დაზიანებულ ქსოვილს, სხეულის სხვა ნაწილების მსგავსად, თვითგანკურნების უნარი არ აქვს. ეს კი მშობიარობისას შეკუმშვით საშვილოსნოს გახევას შეიძლება გამოიწვიოს. საშვილოსნოს გახევა დედისა და ბავშვის ჯანმრთელობას საფრთხეში აყენებს. ამ რისკის აღმოსაფხვრელად საკეისრო კვეთა უფრო ჯანსაღია. თუ დედამ ნორმალური მშობიარობის შემდეგ საკეისრო კვეთით იმშობიარა და კვლავ დაორსულდა, მესამე მშობიარობაც შეიძლება ნორმალურად განხორციელდეს.
ყველა დედამ ორსულობის განმავლობაში უნდა დაიჯავშნოს ვიზიტები და რუტინული კონტროლი არ გამოტოვოს. ამგვარად, ბუნებრივი მშობიარობის პროცესი ჯანსაღად შეიძლება განხორციელდეს, ან შემთხვევითი ვითარების შემთხვევაში დაიგეგმოს ვაგინალური მშობიარობა.
