თეძოს სახსრის პროთეზირება არის ქირურგიული გადაწყვეტა, რომელიც გამოიყენება ძლიერ დაზიანებული ან გაცვეთილი (ართროზული) თეძოს სახსრის აღსადგენად. ფაქტობრივად, ამ ოპერაციას დაახლოებით 70-წლიანი წარმატებული ისტორია აქვს. ის აქრობს ტკივილს, კოჭლობას და ფეხის დამოკლებას, განსაკუთრებით ახალგაზრდა პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ თეძოს დისპლაზია ან სისხლმომარაგების პრობლემები. ამ სტატიაში დეტალურად განვიხილავთ ყველაფერს, რაც უნდა იცოდეთ თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირების შესახებ, ვისთვის არის ის განკუთვნილი და რა პროცესებს მოიცავს ოპერაციის შემდგომი პერიოდი.
რა არის თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება და როგორ მუშაობს ის?
თეძოს პროთეზის განმარტება და მიზანი
თეძოს სახსრის ტოტალური ართროპლასტიკა არის დაზიანებული ან ძლიერ გაცვეთილი თეძოს სახსრის ხელოვნური სახსრით ჩანაცვლების პროცედურა. ფაქტობრივად, ეს ქირურგიული მეთოდი 1960-იანი წლებიდან გამოიყენება. ტექნოლოგიური განვითარების, ქირურგიული ტექნიკისა და გამოყენებული მასალების პროგრესის წყალობით, დღეს გაცილებით წარმატებული შედეგები მიიღება.
ოპერაციის ძირითადი მიზანია ტკივილის შემსუბუქება და ყოფილი მობილობის აღდგენა. როდესაც სახსრის ზედაპირებზე ხრტილი ქრება, ძვლები უშუალოდ ერთმანეთს ეხახუნება. ეს მდგომარეობა იწვევს ძლიერ ტკივილს და ყოველდღიური აქტივობების შეზღუდვას. პროთეზი ფარავს ამ გაცვეთილ სასახსრე ზედაპირებს ლითონისა და პოლიეთილენისგან დამზადებული სპეციალური ნაწილებით და ქმნის ხელოვნურ სახსარს.
პროთეზის სტრუქტურა და მასალები
თეძოს პროთეზი შედგება სამი ძირითადი კომპონენტისგან:
ბარძაყის ღერო: გრძელი ლითონის ნაწილი, რომელიც თავსდება ბარძაყის ძვალში
ბარძაყის თავი: თეძოს სახსრის მოძრავი სფერული ნაწილი
აცეტაბულური პროთეზი: მენჯის ძვალში ჩასმული ნახევარსფეროს ფორმის ბუდე
თანამედროვე პროთეზების ძირითადი ნაწილები, რომლებიც ძვალს ერგება, დამზადებულია ქრომის, კობალტის ან ტიტანისგან. მათ შორის არსებული სასახსრე შუასადებები შეიძლება იყოს კერამიკული, პოლიეთილენის ან ლითონის. მაგალითად, როდესაც ვსაუბრობთ კერამიკულ თეძოს პროთეზზე, ეს ნიშნავს, რომ შუასადებებში გამოყენებული მასალა კერამიკაა. ყველა ეს მასალა სრულად თავსებადია ორგანიზმთან.
ტიტანი ხშირად გამოიყენება მისი მსუბუქი სტრუქტურისა და კოროზიის მიმართ შესანიშნავი გამძლეობის გამო. კობალტ-ქრომის შენადნობებს კი აქვთ ცვეთის მაღალი გამძლეობა. კერამიკულ მასალებს აქვთ ხახუნის დაბალი კოეფიციენტი, რაც უზრუნველყოფს ხანგრძლივ შედეგს. პოლიეთილენი ფართოდ გამოიყენება განსაკუთრებით ბუდის ნაწილში.
შესაბამისი ქირურგიული ტექნიკისა და თანამედროვე დიზაინის გამოყენებისას, პროთეზის სიცოცხლის ხანგრძლივობა დღეს 20-25 წლამდეა გაზრდილი.
პროთეზის სახეობები
თეძოს პროთეზები ძირითადად იყოფა ტოტალურ და ნაწილობრივ ტიპებად. ტოტალური პროთეზირებისას იცვლება როგორც ბუდე, ისე თავი, ხოლო ნაწილობრივი პროთეზირებისას მხოლოდ თავი იცვლება. ტოტალური პროთეზირება ყველაზე გავრცელებული სახეობაა.
მნიშვნელოვანია განსხვავება ცემენტირებულ და უცემენტო მეთოდებს შორის. ახალგაზრდა პაციენტებში უპირატესობა ენიჭება უცემენტო პროთეზს. ამ მეთოდით პროთეზი მჭიდროდ თავსდება ძვალში და ძვალი პროთეზზე ზრდით უზრუნველყოფს ფიქსაციას. ხანდაზმულ პაციენტებში, თუ ძვლის ხარისხი არ არის შესაბამისი, პროთეზი ფიქსირდება სპეციალური შემავსებელი მასალით - ძვლის ცემენტით. შესაბამისად, სწორად შესრულების შემთხვევაში, ცემენტირებული პროთეზებიც იძლევა მსგავს შედეგებს.
დღეს უცემენტო მეთოდები უფრო ხშირად გამოიყენება. მასალების კომბინაციები იცვლება პაციენტის ასაკის, წონისა და ცხოვრების წესის მიხედვით.
ვის უტარდება თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება?
თეძოს პროთეზის კანდიდატების სიმპტომები
თეძოს ტკივილის მქონე ყველა ადამიანს არ სჭირდება ოპერაცია. თუმცა, თუ ტკივილი ხელს უშლის ყოველდღიური საქმეების შესრულებას ან დამოუკიდებლად სიარულს, თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება, როგორც წესი, ეხმარება ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებაში.
ოპერაციის გადაწყვეტილების განმსაზღვრელი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორია ტკივილის ინტენსივობა და მისი გავლენა ცხოვრების ხარისხზე. თუ გიჭირთ ისეთი მარტივი მოძრაობები, როგორიცაა წინ დახრა წინდების ჩასაცმელად ან ფეხსაცმლის შესაკრავად, ოპერაცია შეიძლება თქვენთვის შესაფერისი იყოს. თუ კიბეებზე ასვლა-ჩამოსვლისას განიცდით ძლიერ ტკივილს, თუ მოკლე მანძილზე სიარულისას გრძნობთ დასვენების საჭიროებას, ან თუ გაწუხებთ ღამით გამაღვიძებელი თეძოს ტკივილები, შესაძლოა იყოთ თეძოს პროთეზირების კანდიდატი.
დასვენების დროსაც კი თეძოს არეში ტკივილის შეგრძნება ოპერაციის მნიშვნელოვანი მიზეზია. თუ ხელჯოხის გამოყენების მიუხედავად ტკივილი არ ქრება და გაღვიძებთ, ეს მიუთითებს იმაზე, რომ ოპერაციის დრო დამდგარია.
ეს არის მეთოდი, რომელიც გამოიყენება იმ პაციენტებისთვის, რომლებსაც ოპერაციამდე არ უშველით ფიზიოთერაპია, მედიკამენტები და ინექციები. თუ ტკივილგამაყუჩებლები აღარ მოქმედებს და კონსერვატიული მეთოდები უშედეგოა, უნდა განიხილებოდეს ქირურგიული ვარიანტი. თეძოს პროთეზები, რომლებიც გამოიყენება იმის გამო, რომ პაციენტი ვეღარ ასრულებს რუტინულ აქტივობებსაც კი, მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ცხოვრების ხარისხს.
ასაკი და ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობა
თეძოს პროთეზირებისთვის არ არსებობს კონკრეტული ასაკობრივი ზღვარი, თუმცა ის ძირითადად 50-დან 80 წლამდე პაციენტებს უტარდება. აუცილებლობის გარეშე უფრო ადრეულ ასაკში არ არის რეკომენდებული. მისი ჩატარება შესაძლებელია მათთვის, ვისაც ძვლის ზრდა დასრულებული აქვს. გარდა იმ პერიოდისა, როდესაც ჩონჩხი მოუმწიფებელია, ოპერაცია შესაძლებელია ყველა ასაკობრივ ჯგუფში.
ტექნოლოგიისა და მასალების ხარისხის ზრდასთან ერთად, ის წარმატებით შეიძლება ჩაუტარდეს როგორც ძალიან ახალგაზრდა ასაკში სახსრის მძიმე დაზიანების მქონე პირებს, ისე ძალიან ხანდაზმულ ჯანმრთელ პაციენტებს. ახალგაზრდა ასაკში თეძოს პროთეზირების ოპერაციის შემდეგ პაციენტებს მეორე დღესვე აყენებენ ფეხზე.
ოპერაციამდე პაციენტმა უნდა გაიაროს ზოგადი შემოწმების პროცესი. ჭარბწონიან პაციენტებში ოპერაციის წარმატება შეიძლება შემცირდეს. მნიშვნელოვანია, რომ პროთეზირების კანდიდატები არ იყვნენ ჭარბწონიანები. თუ პაციენტს აქვს შაქრიანი დიაბეტი, აუცილებელია მისი კარგად კონტროლი. ასევე, თანმხლები დაავადებები (გული, დიაბეტი) უნდა იყოს კონტროლის ქვეშ.
ოპერაციის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას პაციენტის ტკივილის ზღვარი, სოციალური ცხოვრების მოლოდინები, პროფესია და სისტემური დაავადებები ფასდება როგორც ერთიანი კომპლექსი.
მდგომარეობები, როდესაც პროთეზირება არ ტარდება
ოპერაცია კატეგორიულად არ უნდა ჩატარდეს იმ პირებში, რომლებსაც აქვთ თეძოს სახსრის ინფექცია. აქტიური ინფექციის არსებობა, იქნება ეს ადგილობრივი თუ სისტემური, აბსოლუტური უკუჩვენებაა. მძიმე ინფექციების მქონე პაციენტებს თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება არ უტარდებათ.
ოპერაცია ასევე არ ტარდება თეძოს სახსრის ირგვლივ კუნთების ძალის დაკარგვის ან საკმარისი ძვლოვანი ქსოვილის არარსებობის შემთხვევაში. თეძოს გამტაცებელი კუნთების მასის არარსებობა იწვევს პრობლემებს. ძვლოვანი მარაგის არასაკმარისი რაოდენობა კომპონენტების ფიქსაციისთვის ხელს უშლის ოპერაციას.
არ უტარდებათ პაციენტებს მძიმე სისხლძარღვოვანი დაავადებებით ან ისეთი ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობით, რომელიც არ არის შესაფერისი ოპერაციისთვის. თანმხლები სერიოზული სამედიცინო მდგომარეობები, როგორიცაა ახლახან გადატანილი გულის შეტევა, არასტაბილური სტენოკარდია, გულის უკმარისობა ან მძიმე ანემია, წარმოადგენს ოპერაციის შემაფერხებელ ფაქტორს. კიდურების სისხლძარღვოვანი დარღვევებიც ქმნის პრობლემებს.
ტკივილის გარეშე მუდმივი ან შეუქცევადი კუნთოვანი ძალის დაკარგვა, პარაპლეგია/კვადრიპლეგია აბსოლუტური უკუჩვენებებია. პროგრესირებადი ნევროლოგიური დანაკარგი და ნეიროპათიური სახსარი შედარებითი უკუჩვენებებია.
რა დაავადებების დროს არის საჭირო თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება?
მოწინავე სტადიის გაცვეთა (ოსტეოართრიტი)
თეძოს პროთეზირების ოპერაციის ყველაზე გავრცელებული მიზეზი არის ოსტეოართრიტი, რომელიც ცნობილია როგორც გაცვეთა. ის ვითარდება სასახსრე ხრტილის ცვეთის შედეგად და ჩვეულებრივ ვლინდება ხანდაზმულ ასაკში. გაცვეთილ სახსარში დროთა განმავლობაში ჩნდება სიმტკიცე, შებოჭილობა და მოძრაობის შეზღუდვა.
როდესაც ხრტილი მთლიანად ცვდება, ძვლები იწყებს ერთმანეთზე ხახუნს. ეს იწვევს ძლიერ ტკივილს ყოველდღიურ აქტივობებში, როგორიცაა სიარული და კიბეებზე ასვლა. როდესაც მედიკამენტური მკურნალობა, სახსარშიდა ინექციები და ცხოვრების წესის ცვლილებები უშედეგოა, თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება გარდაუვალი ხდება.
პროთეზირების ოპერაციისთვის საკმარისი არ არის მხოლოდ დაავადების მოწინავე სტადია. ოპერაცია განიხილება, თუ არსებობს ღამის ტკივილი, ტკივილი არ ქრება მედიკამენტებით და შემცირებულია სიარულის მანძილი.
თეძოს დისპლაზია და განვითარების პრობლემები
ბავშვთა ასაკის დაავადებების შედეგები, როგორიცაა თეძოს დისპლაზია (თეძოს ამოვარდნილობა) ან ზრდის ფირფიტის გადაცურება, არის ის მდგომარეობები, რომლებიც საჭიროებს თეძოს პროთეზირებას. თანდაყოლილი თეძოს ამოვარდნილობა, რომელიც ადრეულ ასაკში არ იქნა შემჩნეული და დროულად არ უმკურნალიათ, 20-30 წლის ასაკში შესაძლოა მოითხოვდეს თეძოს პროთეზირების ოპერაციას.
ამ პაციენტებში არსებული სახსარი არ არის განვითარებული ნორმალურ ადგილას, ამიტომ ის გაცილებით პატარაა, ვიდრე სხვა პაციენტებში. ასევე არსებობს ფეხის დამოკლება, რომელიც ზოგჯერ სამიდან ხუთ სანტიმეტრამდე აღწევს. ოპერაციის დროს გამოიყენება სხვადასხვა ტექნიკა როგორც თეძოს სახსრის ნორმალურ ადგილას დასაბრუნებლად, ისე ფეხის დამოკლების გამოსასწორებლად.
ავასკულარული ნეკროზი და სისხლმომარაგების დარღვევები
ავასკულარული ნეკროზი, ანუ ბარძაყის თავის სისხლმომარაგების პრობლემები, არის ოპერაცია, რომელიც იძლევა საბოლოო გადაწყვეტას 20-40 წლის ახალგაზრდებში. ეს იწვევს ძვლისა და ხრტილოვანი ქსოვილის კვდომას ბარძაყის თავში, რომელიც თეძოს სახსრის შემადგენელი ნაწილია, ძვლის მიმოქცევის დარღვევის გამო.
სისხლის ნაკადის შემცირების ან სრული შეწყვეტის შედეგად ძვლოვანი ქსოვილი კარგავს სიცოცხლისუნარიანობას. მკურნალობის გარეშე ეს იწვევს სახსრის მუდმივ დაზიანებას. თეძოს ავასკულარული ნეკროზის ბოლო სტადიის შემთხვევებში ტარდება თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება.
სტეროიდების გამოყენებამ, საგზაო შემთხვევებმა და ტრავმებმა, როგორიცაა დაცემა, შეიძლება გამოიწვიოს ეს დაავადება. განსაკუთრებით კორტიზონის გამოყენების ზრდასთან ერთად, თეძოს სახსარში ავასკულარული ნეკროზი უფრო ხშირად დიაგნოსტირდება.
რევმატული დაავადებები და ანთების შედეგები
რევმატული დაავადებები, როგორიცაა რევმატოიდული ართრიტი და ანთების შედეგები, არის დაავადებათა ჯგუფი, რომლის დროსაც ტარდება თეძოს პროთეზირება. ეს არის ქრონიკული დაავადება, რომელიც ქმნის იმუნური სისტემის მიერ სახსრების მიმართ მიმართულ მუდმივ ანთებას.
ის ანადგურებს სასახსრე ხრტილს და ძვლოვან ქსოვილს. რევმატოიდული ართრიტის მძიმე შემთხვევებში სახსრის ფუნქციის გამოსასწორებლად ტარდება თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება. პაციენტში სახსრის სერიოზული დაზიანების განვითარებისას შესაძლოა საჭირო გახდეს პროთეზირების ოპერაცია.
თეძოს მოტეხილობები და ტრავმები
ხანდაზმულ ასაკში თეძოს მოტეხილობები და სისხლმომარაგების პრობლემების შემდგომი ძვლის ნეკროზები არის დაავადებათა ჯგუფი, რომლის დროსაც ტარდება თეძოს პროთეზირება. თეძოს სახსარში სახსარშიდა მოტეხილობების ან ტრავმული ამოვარდნილობების შემდეგ შესაძლოა დარჩეს სასახსრე ხრტილის მუდმივი დაზიანება.
ეს მდგომარეობა იწვევს თეძოს სახსარში გაცვეთას. პაციენტს დროთა განმავლობაში ეზრდება ტკივილები, უქვეითდება სიარულის უნარი და საჭირო ხდება თეძოს პროთეზირების ოპერაცია. განსაკუთრებით ხანდაზმულ პირებში თეძოს მოტეხილობები ხშირად გვხვდება.
როგორ ტარდება თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირება?
ოპერაციამდელი მომზადების პროცესი
ოპერაციისთვის მომზადების პროცესი იწყება კვირებით ადრე. აუცილებელია, რომ თქვენს ორგანიზმში არ იყოს აქტიური ინფექცია. კბილის კარიესის, შარდსასქესო სისტემის ინფექციის ან ფეხის სოკოს შემთხვევაში, ჯერ უნდა ჩაიტაროთ მკურნალობა. შარდსასქესო სისტემის ინფექციები, განსაკუთრებით ქალებში, შეიძლება მიმდინარეობდეს სიმპტომების გარეშე და თუ გამორჩათ, შეიძლება გავრცელდეს პროთეზზე.
თქვენ გაივლით ტესტებს, როგორიცაა სისხლის ანალიზები, ელექტროკარდიოგრამა და გულმკერდის რენტგენი. განისაზღვრება თქვენი სისხლის ჯგუფი და მზადდება ერთი ან ორი ერთეული სისხლი, რომელიც შეიძლება დაგჭირდეთ ოპერაციის დროს. თქვენ უნდა აცნობოთ ექიმს ყველა მედიკამენტის შესახებ, რომელსაც იღებთ. სისხლის გამათხელებელი საშუალებები, როგორიცაა ასპირინი, ოპერაციამდე წყდება.
ოპერაციამდე ერთი დღით ადრე განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოთ სხეულის ჰიგიენას. უნდა მოაწყოთ სახლი. აიღეთ ხალიჩები, შეიძინეთ აბაზანისა და ტუალეტის ამამაღლებელი. თუ გაქვთ ჭარბი წონა, ოპერაციამდე წონის დაკლება შეამცირებს პროთეზზე დატვირთვას.
ქირურგიული ტექნიკა და მეთოდები
ოპერაცია იწყება ზოგადი ანესთეზიით ან წელის არეში გაკეთებული სპინალური ანესთეზიით. ანესთეზიის ტიპს განსაზღვრავს ანესთეზიოლოგი, რომელიც აფასებს თქვენს ზოგად ჯანმრთელობას. სპინალური ანესთეზიის დროს თქვენი სხეულის ქვედა ნაწილი იბუჟება. ზოგიერთ პაციენტში კომფორტისთვის შესაძლოა დაემატოს მსუბუქი სედაცია.
ოპერაციის დროს თქვენ იქნებით გვერდულად ან ზურგზე დაწოლილი. თეძოს არეში კეთდება 10-15 სმ-იანი განაკვეთი. განაკვეთის მეშვეობით დაზიანებული ბარძაყის თავი იჭრება და ამოიღება. მენჯის ძვალში არსებული ბუდე მზადდება სპეციალური საჭრელებით და იქ თავსდება ლითონის საფარი.
ბარძაყის ძვალში თავსდება ლითონის ღერო და მის ბოლოზე მაგრდება კერამიკული ან ლითონის თავი. ნერვული სისტემის მთლიანობის შესანარჩუნებლად გამოიყენება ნეირომონიტორინგის ტექნიკა. ამ ტექნიკის წყალობით ნერვის დაზიანებით გამოწვეული ფეხის სისუსტის რისკი მინიმუმამდეა დაყვანილი.
ცემენტირებული და უცემენტო პროთეზის გამოყენება
პროთეზის ძვალზე დამაგრების ორი მეთოდი არსებობს. უცემენტო პროთეზების შემთხვევაში, პროთეზი ძვალში იჭედება და ძვალი პროთეზზე ზრდით უზრუნველყოფს ფიქსაციას. უპირატესობა ენიჭება ახალგაზრდა და კარგი ძვლოვანი ხარისხის მქონე პაციენტებს.
ცემენტირებულ მეთოდში გამოიყენება სამედიცინო წებო, რომელსაც ძვლის ცემენტი ეწოდება. გამოიყენება 70 წელს გადაცილებულ და ძლიერი ოსტეოპოროზის მქონე პაციენტებში. ორივე მეთოდი თანაბრად წარმატებულია, თუ შესრულებულია სწორი ტექნიკით.
ოპერაციის ხანგრძლივობა და საავადმყოფოში ყოფნა
ოპერაციის ხანგრძლივობა მერყეობს 1-დან 3 საათამდე, იმისდა მიხედვით, ტარდება ერთი თუ ორივე თეძოზე. სტანდარტული ოპერაცია გრძელდება დაახლოებით 2 საათი. რთულ შემთხვევებში, როგორიცაა რევიზიული ქირურგია, ხანგრძლივობა შეიძლება გაიზარდოს 4 საათამდე.
ოპერაციის შემდეგ თქვენ იმყოფებით გამოსაფხიზლებელ პალატაში, სანამ ანესთეზიიდან არ გამოხვალთ. საავადმყოფოში ყოფნის ხანგრძლივობა ჩვეულებრივ 3-5 დღეა. პაციენტებს, რომელთა ზოგადი მდგომარეობა შესაფერისია, მალევე აწყებინებენ ვარჯიშებს. ზოგიერთ ცენტრში ეს ვადა შეიძლება შემცირდეს 2-3 დღემდე.
თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირების შემდგომი აღდგენის პროცესი
რა უნდა გაკეთდეს პირველ დღეებში
ოპერაციის შემდეგ გამოსაფხიზლებელ პალატაში ხდება თქვენი სასიცოცხლო ნიშნების მონიტორინგი, როგორიცაა გულისცემის სიხშირე და არტერიული წნევა. ინიშნება ტკივილგამაყუჩებლები, სისხლის გამათხელებლები და ინფექციის საწინააღმდეგო ანტიბიოტიკები. ოპერაციიდან რამდენიმე საათის შემდეგ შეგიძლიათ დახმარებით წამოდგეთ საწოლიდან. ფიზიოთერაპევტის თანხლებით, სასიარულო ჩარჩოს გამოყენებით დგამთ პირველ ნაბიჯებს.
ოპერაციიდან 24 საათის განმავლობაში უნდა დაიწყოთ ვარჯიშები. ადრეული მობილიზაცია აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას და ამცირებს თრომბის წარმოქმნის რისკს. ჩვეულებრივ, ოპერაციიდან 1-3 დღეში გაყენებენ ფეხზე და ფიზიოთერაპევტის თანხლებით იწყება სიარულის ვარჯიშები.
პირველ დღეს პატარა ნაბიჯების გადადგმით აჩვენებთ, რომ ოპერაციას არ აქვს გვერდითი მოვლენები. მომდევნო დღეებში იწყება ხანმოკლე სეირნობები. მესამე დღეს უფრო თავისუფლად მოსიარულე ხდებით. ოპერაციიდან ხუთი დღის გასვლის შემდეგ შეგიძლიათ დამოუკიდებლად გადაადგილდეთ და გაეწეროთ საავადმყოფოდან.
სიარულისა და მოძრაობის პროგრამა
სიარულს იწყებთ სასიარულო ჩარჩოს ან იღლიის ყავარჯნების გამოყენებით. ოპერირებული ფეხი გაშალეთ მუხლში და წინ გაწიეთ ისე, რომ ჯერ ქუსლი შეეხოს მიწას. ფეხის წინ მოძრაობასთან ერთად მუხლი და კოჭი მოიხრება.
კუნთების ძალის განვითარებასთან ერთად შეგიძლიათ მეტი დრო დაუთმოთ სიარულს. დაახლოებით 4-6 კვირაში შეგიძლიათ გადახვიდეთ დამოუკიდებელ სიარულზე. ახალგაზრდა და ძლიერი პაციენტები სასიარულო ჩარჩოს 1 კვირაც არ იყენებენ. ხანდაზმულ პაციენტებში ეს ვადა შეიძლება გაიზარდოს 4-6 კვირამდე.
თქვენი ფიზიოთერაპევტი გაგიწევთ კონსულტაციას იმის შესახებ, თუ რა უნდა გააკეთოთ საავადმყოფოში და სახლში. რეკომენდებულია ვარჯიში დღეში 20-30 წუთი, ან თუნდაც დღეში 2-3-ჯერ. რეგულარულად უნდა შესრულდეს კოჭის ტუმბო, ფეხის აწევა და წონასწორობის ვარჯიშები.
ყოველდღიურ აქტივობებზე დაბრუნება
სახლში დაბრუნებისას უნდა დაიცვათ რამდენიმე წესი:
არ მოხაროთ ოპერირებული თეძო 80 გრადუსზე მეტად
არ გადაიდოთ ფეხი ფეხზე
არ დაჯდეთ დაბალ სკამებზე, გამოიყენეთ ამამაღლებელი ბალიში
გამოიყენეთ ტუალეტის ამამაღლებელი დასაჯდომი
დაიძინეთ ფეხებს შორის ბალიშის ჩადებით
ჩვეულებრივ, მე-6 კვირიდან, არაუგვიანეს მე-3 თვისა, შეგიძლიათ დაუბრუნდეთ ყოველდღიურ საქმეებს. ჭრილობის შეხორცების დასრულების შემდეგ იხსნება ნაკერები, ჩვეულებრივ მე-14 დღეს. უნდა აირჩიოთ უსაფრთხო აქტივობები, როგორიცაა სიარული სწორ ზედაპირზე, ველოსიპედი, ცურვა და გოლფი. უნდა მოერიდოთ მაღალი დატვირთვის სპორტს, როგორიცაა ფეხბურთი, კალათბურთი და ჩოგბურთი.
პროთეზის სიცოცხლის ხანგრძლივობა და კონტროლი
შესაბამისი ქირურგიული ტექნიკისა და თანამედროვე პროთეზის დიზაინის გამოყენებისას თეძოს პროთეზის სიცოცხლის ხანგრძლივობა 20-25 წლამდეა გაზრდილი. პაციენტების 90-95%-ს შეუძლია პროთეზის უპრობლემოდ გამოყენება 15 წლის განმავლობაში. ეს მაჩვენებელი 20 წლის შემდეგ შეიძლება დაეცეს 80%-მდე.
რუტინულად ტარდება კონტროლი მე-6 კვირას, მე-3 თვეს და მე-6 თვეს. ამის შემდეგ საჭიროა წლიური კონტროლი. რეგულარული დაკვირვება ეხმარება პროთეზის ცვეთის ადრეულ გამოვლენას. ჭარბმა წონამ შეიძლება ზედმეტი დატვირთვა მიაყენოს პროთეზს და შეამციროს მისი სიცოცხლის ხანგრძლივობა.
ხშირად დასმული კითხვები თეძოს სახსრის ტოტალური ენდოპროთეზირების შესახებ
მტკივნეულია თუ არა ოპერაცია?
ოპერაციის დროს ანესთეზიის ქვეშ ხართ, ამიტომ ტკივილს ვერ იგრძნობთ. ოპერაციის შემდგომი ტკივილის კონტროლისთვის ძალიან ეფექტურია ვენაში შეყვანილი პაციენტის მიერ კონტროლირებადი ტკივილგამაყუჩებლები და კომბინირებული სპინალურ-ეპიდურული რეგიონული ანესთეზია. პირველ დღეებში ტკივილი ნორმალურია და კონტროლდება მედიკამენტებით. ჩვეულებრივ, 2-3 კვირაში ძლიერი ტკივილები მცირდება. გახანგრძლივებული ტკივილი ან უეცრად დაწყებული ახალი ტკივილები შესაძლოა საჭიროებდეს ქირურგიულ შეფასებას.
როდის შემიძლია დავუბრუნდე ნორმალურ ცხოვრებას?
ხანდაზმულ პაციენტთა ჯგუფს დაახლოებით 1 თვის განმავლობაში სჭირდება ახლო მეთვალყურეობა. ამ პერიოდში ყოველდღიური საოჯახო საქმეების შესრულება შეუძლებელია, მაგრამ სხვა ყოველდღიური საჭიროებების დაკმაყოფილება შეგიძლიათ დამოუკიდებლად. ახალგაზრდა პაციენტებს ოპერაციის შემდეგ პირველი 3 კვირის განმავლობაში სჭირდებათ ახლო მეთვალყურეობა.
ოპერაციიდან 3 თვის შემდეგ შეგიძლიათ სრულად დაუბრუნდეთ ნორმალურ ყოველდღიურ ცხოვრებას. ზოგადად, 6-დან 12 კვირაში შეგიძლიათ დაუბრუნდეთ ყოველდღიურ ცხოვრებას. სრული აღდგენის პროცესი შეიძლება გაგრძელდეს 6 თვემდე. თუმცა, სრული აღდგენის პროცესი შეიძლება გაგრძელდეს 6-12 თვე. ჩვეულებრივ, სრული აღდგენა ხდება 3-დან 6 თვემდე.
რამდენ ხანს ძლებს პროთეზი?
თანამედროვე თეძოს პროთეზების საშუალო სიცოცხლის ხანგრძლივობა 15-დან 25 წლამდეა. დაფიქსირებულია, რომ თეძოს პროთეზი საშუალოდ 20 წელს და მეტს აღწევს. პაციენტის ცხოვრების წესი, წონა და ქირურგიის ხარისხი გავლენას ახდენს ამ ვადის ხანგრძლივობაზე. თეძოს პროთეზების გამოყენება შესაძლებელია 30 წლამდე, თუ არ მოხდა რაიმე გართულება.
რა არის ოპერაციის რისკები?
რისკებს შორისაა ინფექცია, სისხლის თრომბი, პროთეზის ამოვარდნა, ნერვის დაზიანება და ანესთეზიასთან დაკავშირებული გართულებები. ეს რისკები თანამედროვე ქირურგიული ტექნიკით ძალიან დაბალ დონემდეა დაყვანილი. პროთეზირების შემდეგ ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული გართულებაა ინფექცია. ღრმა ინფექციის შემთხვევაში შესაძლოა საჭირო გახდეს პროთეზის ამოღება და რევიზიული ქირურგია.
შემიძლია თუ არა სპორტით დაკავება?
შესაფერისია დაბალი დატვირთვის აქტივობები, როგორიცაა ცურვა, სიარული, პილატესი. უნდა მოერიდოთ ხტომას, უეცარ მობრუნებას ან მძიმე ტვირთის შემცველ სპორტს. ჩვეულებრივ, 8-12 კვირის შემდეგ შესაძლებელია დაბალი დატვირთვის სპორტის დაწყება. ცურვა არის ერთ-ერთი ყველაზე უსაფრთხო სპორტი თეძოსა და მუხლის პროთეზირების შემდეგ. სირბილი, როგორც წესი, არ არის რეკომენდებული, რადგან ის შეიცავს მაღალ დარტყმით დატვირთვას.
