სტრაბიზმის ოპერაცია და სხვა სამკურნალო მეთოდები

სტრაბიზმი არის თვალებში წარმოქმნილი არასწორი გასწორება, რომელიც თვალის მოძრაობაში პასუხისმგებელი კუნთების კონტროლში არსებული ანომალიების შედეგია. თვალის მოძრაობაზე პასუხისმგებელი კუნთები ტვინიდან გადაცემული სიგნალების მეშვეობით უზრუნველყოფს თვალების ერთდროულ მოძრაობას. ნორმალური კუნთებისა და თვალის აგებულების წყალობით თვალები ერთდროულად ერთსა და იმავე წერტილს ფოკუსირდება. თუმცა გარკვეული მიზეზების გამო თვალის მოძრაობაში პრობლემები შეიძლება წარმოიშვას. ამის შედეგად ერთი თვალი მეორისგან განსხვავებულად შეიძლება შემობრუნდეს შიგნით, გარეთ ან ქვევით, ზევით. სტრაბიზმის დროს თვალის ნორმალური მდგომარეობა ვერ შენარჩუნდება. ხშირად ბავშვებში გამოვლენილი სტრაბიზმი ზრდასრულებშიც შეიძლება გამოვლინდეს.

სხვადასხვა დაავადებები, დამბლა, ფიზიკური ტრავმები შეიძლება იყოს თვალების არასწორი გასწორების მიზეზებს შორის. ზოგიერთ შემთხვევაში ყოველ ჯერზე ერთი და იგივე თვალი ბრუნდება, ზოგ შემთხვევაში კი თვალები მონაცვლეობით შეიძლება შემობრუნდეს. თვალების გასწორების დარღვევები შეიძლება პერიოდულად წარმოიშვას და ზოგჯერ თავისით გამოსწორდეს. თუმცა მკურნალობის გარეშე შეიძლება განვითარდეს „ამბლიოპია (ზარმაცი თვალი)“ და მხედველობის დაქვეითება.

რა არის სტრაბიზმი?

თვალის ყოველი ბურთი ექვს თვალის კუნთთან არის დაკავშირებული. ამ თვალის კუნთებიდან ერთი თვალს მარჯვნივ, მეორე მარცხნივ მოძრაობს. დანარჩენი ოთხი კუნთის ჯგუფი თვალების კუთხურად შემობრუნებას, ქვევით და ზევით ყურებას უზრუნველყოფს. ობიექტებზე ან გამოსახულებებზე ფოკუსირებისთვის ყველა თვალის კუნთი ერთად მუშაობს. თვალის კუნთებში წარმოქმნილმა პრობლემებმა შეიძლება თვალის მოძრაობასა და გასწორებაში წარმოშვას სამედიცინო პრობლემა, რომელსაც „სტრაბიზმი“ ეწოდება. ხშირად ჩვილებსა და პატარა ბავშვებში შეიძლება სტრაბიზმი დაფიქსირდეს. დიდ ბავშვებსა და ზრდასრულებში მოულოდნელად წარმოქმნილი სტრაბიზმი შეიძლება ქვემოთ არსებულ მნიშვნელოვან პრობლემაზე მიუთითებდეს. თვალის გასწორების დარღვევა ერთ თვალში წარმოიქმნება, მაგრამ მიმდინარე პროცესში შეიძლება მეორე თვალზე გადავიდეს. თვალის შემობრუნების მიმართულების მიხედვით კლასიფიკაცია შეიძლება შემდეგნაირად მოხდეს:

ეზოტროპია: თვალის შიგნით შემობრუნება

ექზოტროპია: თვალის გარეთ შემობრუნება

ჰიპერტროპია: თვალის ზევით შემობრუნება

ჰიპოტროპია: თვალის ქვევით შემობრუნება

გარდა ამისა, სტრაბიზმი შეიძლება კლასიფიცირდეს ისეთი ფაქტორების მიხედვითაც, როგორიცაა სტრაბიზმის ცალმხრივობა, მისი პერიოდულობა ან მუდმივობა.

რა არის სტრაბიზმის სიმპტომები?

თვალების სტრაბიზმი ანუ თვალის გადახრა, როგორც წესი, გარკვეული სიმპტომებით შეიძლება დადგინდეს. ზრდასრულებთან შედარებით ჩვილებსა და ბავშვებში მისი გამოვლენის ალბათობა შეიძლება უფრო მაღალი იყოს. თუმცა რეგულარული ინტერვალებით ჩატარებული კონტროლების დროს თვალის გადახრა შეიძლება დადგინდეს და ადრეული მკურნალობა უზრუნველყოფილი იყოს. სტრაბიზმის სიმპტომებად ხშირად შეიძლება გამოვლინდეს შემდეგი სიმპტომები:

სხვადასხვა მიმართულებით მიმართული შეუთავსებელი თვალები,

თვალის მოძრაობებში შეუსაბამობა,

ორმაგი მხედველობა,

სიღრმის აღქმის დარღვევა,

თვალის დაღლილობა,

კითხვის სირთულე,

თავის ტკივილი,

საგნის ყურებისას თავის დახრისა ან მობრუნების აუცილებლობა,

ახლომდებარე საგნების ყურებისას ერთი თვალის დახუჭვა,

შორეულ საგნებზე ყურებისას და ნათელ სინათლეში თვალების მოჭუტვა, დახუჭვა ან ხშირი დახამხამება.

აღნიშნული სიმპტომები ყველასთან ერთნაირად არ უნდა გამოვლინდეს. თუმცა მკურნალობის გარეშე დატოვებულმა სტრაბიზმმა შეიძლება თან მხედველობის პრობლემები მოიტანოს.

როგორ ვითარდება სტრაბიზმი?

სტრაბიზმის განვითარებაში შეიძლება პასუხისმგებელი იყოს ტვინში თვალის მოძრაობის უზრუნველმყოფი ნერვებისა და კუნთების სტრუქტურების კონტროლის სისუსტე. ამასთან ერთად, თვალის კუნთების აქტივობაში უშუალო პრობლემებმაც შეიძლება გავლენა იქონიოს. გარდა ამისა, გენეტიკურმა ფაქტორებმა და, შესაბამისად, ოჯახურმა ანამნეზმა შეიძლება მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს. თვალის გადახრის არსებობისას ოჯახის წევრების სამედიცინო ისტორია შეიძლება გათვალისწინებულ იქნას. თვალის გასწორების პრობლემის გამომწვევი რისკ-ფაქტორები, როგორც წესი, შეიძლება მოიცავდეს:

ნევროლოგიურ (ნერვული სისტემის) დარღვევებს,

არაკორექტირებული ფოკუსირების უნარის დეფექტებს,

დაუნის სინდრომს,

ჰიდროცეფალიას,

თავისა და თვალის დაზიანებებს/ ტრავმებს,

გრეივსის დაავადებას,

თვალებში მხედველობის დარღვევას,

ტვინის სიმსივნეს,

ცერებრალურ დამბლას,

ინსულტს.

6 თვეზე ნაკლები ასაკის ჩვილებში შეიძლება ორივე თვალში მნიშვნელოვანი ხარისხით შიგნით შემობრუნება წარმოიშვას. ადრეულ პერიოდში ზოგჯერ შეიძლება წარმოიქმნას, გარკვეული დროის შემდეგ კი მუდმივი გახდეს. ჩვილებში სტრაბიზმის მკურნალობამ შეიძლება საჭირო გახადოს თვალის წვეთები, თვალის ბინტი, ქირურგია და სათვალეების გამოყენება. ამასთან ერთად, ჩვილებში შეიძლება გამოჩნდეს თვალები, რომლებიც სტრაბიზმის არსებობის გარეშეც გადახრილად მოჩანს. ამ მდგომარეობას ცრუ სტრაბიზმი ანუ „Pseudostrabismus“ ეწოდება. ჩვილებში ცრუ სტრაბიზმი შეიძლება თვალების კუთხეებს დამფარავი კანის სიჭარბის ან ცხვირის ხიდის გაბრტყელების გამო გამოვლინდეს. ეს მდგომარეობა, როგორც წესი, ჩვილების ზრდასთან ერთად ქრება.

როგორ ხდება სტრაბიზმის დიაგნოზის დასმა?

ჩვილებში, ბავშვებსა და ზრდასრულებში სტრაბიზმის დიაგნოსტირებისას შეიძლება გამოყენებულ იქნას ყოვლისმომცველი თვალის გასინჯვა, სამედიცინო ანამნეზი და ოჯახური ისტორია, ასევე სხვადასხვა ტესტები. თვალების ფოკუსირების უნარისა და მოძრაობის შესაძლებლობის, ასევე ნერვული სისტემის ჯანმრთელობის დეტალური შემოწმება შეიძლება იყოს საჭირო. დიაგნოზის დასმისას გამოყენებული ტექნიკები და ტესტები ძირითადად შემდეგია:

ოჯახური და პაციენტის ანამნეზი: მიმდინარე სიმპტომების, მიღებული მედიკამენტების, ქირურგიული ანამნეზის, დაავადებათა ისტორიის, გარემო ფაქტორებისა და ოჯახური ანამნეზის შეფასება დიაგნოსტიკაში მნიშვნელოვანი ელემენტებია.

რეფრაქციის ტესტი: გამოკვლევა, რომელიც მიზნად ისახავს თვალის შუქის ფოკუსირების უნარისა და რეფრაქციის დარღვევების შეფასებას. ფოროპტერის დახმარებით თვალის წინ მოთავსებული ლინზების სერიისა და განათებული რეტინოსკოპის მეშვეობით შესაძლებელია იმის გაზომვა, თუ როგორ იტეხება და ფოკუსირდება შუქი თვალში.

მხედველობის სიმახვილის ტესტი: ტესტი, რომელიც თვალის გადახრის არსებობისას მხედველობის ფუნქციების რამდენად დაზიანების გაზომვას ემსახურება. მოიცავს დიდი და პატარა ზომის ასოების კითხვას გარკვეული მანძილებიდან.

ფოკუსირებისა და გასწორების ტესტი: ტესტები, რომლებიც გამოიყენება იმის შესაფასებლად, მუშაობენ თუ არა თვალები ერთად და შეთანხმებულად და როგორია მათი ფოკუსირების უნარი. ტესტი ეხმარება იმ ფაქტორების გამოვლენაში, რომლებიც თვალების ფოკუსირებას აფერხებს ან მათ შეთანხმებულ მუშაობას ართულებს.

ასევე, სხვადასხვა თვალის დაავადების დასადგენად ან გამოსარიცხად შეიძლება შემოწმდეს თვალის შიდა და გარე ქსოვილები. ამ პროცესში ექიმი შეიძლება თვალში რამდენიმე სახის წვეთს გამოიყენებდეს.

როგორ ხდება სტრაბიზმის მკურნალობა?

თვალის გადახრა შეიძლება შესაბამისი მკურნალობის გეგმით გასწორდეს, როცა ის ადრეულ სტადიაზე დგინდება. მკურნალობის გეგმა შეიძლება ერთი ან რამდენიმე მეთოდის გამოყენებას მოიცავდეს. ამ შემთხვევებში თვალის გადახრისა და კოორდინაციის გაუმჯობესების მიზნით სასურველი სტრაბიზმის სამკურნალო მეთოდებია შემდეგი:

კონტაქტური ლინზები და სათვალე: თუ თვალებში რეფრაქციული დეფექტები და მსუბუქი სტრაბიზმია, ლინზების საშუალებით შესაძლებელია ფოკუსირების კორექცია. სტრაბიზმისთვის სათვალე, ხოლო რეფრაქციისა და ფოკუსირების პრობლემებისთვის შეიძლება იყოს სასურველი.

პრიზმული ლინზა: პრიზმული ლინზა თვალში შემავალი შუქის კუთხის შეცვლით შეიძლება დაეხმაროს ორმაგი მხედველობის შემცირებას. ზოგიერთ შემთხვევაში ლინზებს შეუძლიათ თვალის შემობრუნება აღმოფხვრან.

მედიკამენტური მკურნალობა: თვალის მალამოები, წვეთები ან ინექციები შეიძლება დაეხმაროს გადაჭარბებულად აქტიურად მომუშავე თვალის კუნთების კონტროლში. ეს მედიკამენტები ქირურგიასთან ერთად შეიძლება გამოყენებულ იქნას.

თვალის ვარჯიშები: ვიზუალურ აქტივობას მოიცავს და თვალის კოორდინაციას უზრუნველყოფს გეგმა. თვალებთან ერთად ტვინის ეფექტურად მუშაობის სტიმულირებით ნეირომუსკულური კავშირის გაძლიერების საშუალებას იძლევა.

სტრაბიზმის ოპერაცია: თვალის სტრაბიზმის ოპერაცია არის პროცედურები, რომლებიც მოიცავს კუნთების მდებარეობისა და სიგრძის შეცვლასა და დარეგულირებას. ტარდება ზოგადი ანესთეზიის ქვეშ და სტრაბიზმის ოპერაციის შემდეგ შეიძლება საჭირო გახდეს მხედველობითი თერაპია. სტრაბიზმის ოპერაციის რისკებს შორის შეიძლება შედიოდეს ინფექცია, სისხლდენა, დიპლოპია (ორმაგი მხედველობა) და ბადურის გამოყოფა.

ხშირად დასმული კითხვები

გასწორების პრობლემა შეიძლება წარმოიშვას ახალშობილებსა და ჩვილებში. თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში ეს მდგომარეობა „ცრუ სტრაბიზმის“ სახით შეიძლება გამოვლინდეს. ამასთან ერთად, ბავშვებსა და ზრდასრულებში შეიძლება განვითარდეს თვალის გადახრა. ხშირად ჩვილებსა და პატარა ბავშვებს შორის გავრცელებული სტრაბიზმი ზრდასრულებში სხვადასხვა მიზეზის გამო შეიძლება გამოვლინდეს. თვალების გასწორებაში არასწორობამ ან გადახრებმა ადამიანებში შეიძლება გამოიწვიოს მანძილისა და სიახლოვის აღქმის შეცვლა, სიღრმის აღქმის არასწორი ინტერპრეტაცია, ორმაგი მხედველობა და თვალის დაღლილობა. ეს სიმპტომები შეიძლება ადამიანს წონასწორობის დაკარგვაში მიიყვანოს და შეიძლება განვითარდეს დაცემის, დაჯახებისა და მსგავსი შემთხვევები. მხედველობის პრობლემების ადრეული დიაგნოსტირებისა და მკურნალობის უზრუნველყოფის მიზნით აუცილებლად მიმართეთ შესაბამის ჯანდაცვის დაწესებულებას. არასწორად გასწორებულმა თვალებმა ტვინს ორი განსხვავებული სურათის სიგნალი უგზავნის. ორმაგი მხედველობა შეიძლება წარმოიშვას ორივე თვალიდან მიღებული განსხვავებული სურათების შედეგად. ამასთან ერთად, ბავშვებში არასწორად გასწორებული თვალის სურათი შეიძლება ტვინში უკანა პლანზე გადავიდეს. ეს მდგომარეობა შეიძლება მხოლოდ სწორი და უკეთ მხედველი თვალის სურათის გამოყენებას მოითხოვდეს. აქედან გამომდინარე, ბავშვებში შეიძლება არასწორად განიმარტოს სიღრმის აღქმა, ანუ სიახლოვისა და სიშორის ინფორმაცია.

სტრაბიზმი წარმოიქმნება მაშინ, როცა თვალები ერთად არ მუშაობს და ერთი მიმართულებით არ იყურება. ამას თვალის გადახრაც შეიძლება ეწოდოს. თვალი შეიძლება შიგნით, გარეთ, ზევით ან ქვევით გადაიხაროს. ამ კონტექსტში სტრაბიზმი და თვალის გადახრა შეიძლება ერთი და იგივე სამედიცინო მდგომარეობის აღსანიშნავად იქნას გამოყენებული. სათვალის არ ტარება თავისთავად შეიძლება სტრაბიზმის მიზეზი არ იყოს. თუმცა მკურნალობის პროცესში ექიმის მიერ რეკომენდებული სათვალეების არ გამოყენებამ შეიძლება გარკვეული პრობლემები გამოიწვიოს. სათვალის არ ტარება შეიძლება თვალის გადახრის პროგრესირებასა და ზარმაცი თვალების წარმოქმნას გამოიწვიოს. ამის მიზეზი ის არის, რომ სტრაბიზმის მკურნალობის ფარგლებში თვალის გადახრისთვის სპეციალური ლინზებისა და სათვალეების დანიშვნა ხდება. ეს ლინზები ხელს უწყობს თვალის გასწორებას და შეიძლება ზარმაცი თვალის შემსუბუქოს. სტრაბიზმის მკურნალობაში შეიძლება სპეციალური ლინზების მქონე პრიზმული სათვალეები იქნას გამოყენებული. ეს სპეციალური ლინზები მიზნად ისახავს ორმაგი მხედველობის პრობლემის გასწორებას შუქის მოხრის უზრუნველყოფით. ისინი გამჭვირვალე და სქელი, სოლის ფორმისაა. შეიძლება სათვალეზე პრიზმული სათვალის მინის სახით იქნას არჩეული. სათვალეები შეიძლება დაეხმაროს თვალს სწორ მდგომარეობაში დარჩენაში.

ქირურგიული ჩარევები უპირატესობებთან ერთად შეიძლება ე.წ. გართულებებად წოდებულ გარკვეულ ნაკლსაც ატარებდეს. გართულებები ყველა პაციენტში არ ვლინდება და ერთნაირი სიმძიმით არ ვითარდება. გართულების წარმოქმნის თავიდან აცილება ოპერაციის შემდგომ მოვლაზეა დამოკიდებული. სტრაბიზმის ოპერაციის რისკებს შორისაა: ინფექცია, სისხლდენა, ორმაგი მხედველობა, მედიკამენტებისა და ანესთეზიის მიმართ ალერგია და ზედა ქუთუთოს დაცემა. დამატებით, შეიძლება გამეორებადი გასწორების დარღვევა განვითარდეს. სტრაბიზმის ქირურგია დაახლოებით ოცი წუთიდან 2 საათამდე შეიძლება გაგრძელდეს. ოპერაციის ხანგრძლივობა გამოყენებული ტექნიკისა და აპარატურის მიხედვით შეიძლება განსხვავდებოდეს. ოპერაციის შემდეგ დაახლოებით ერთი კვირის განმავლობაში დასვენება შეიძლება გჭირდეთ. გამოჯანმრთელების პროცესში ექიმის მიერ დანიშნული თვალის წვეთები, მალამო ან სათვალეები ფრთხილად უნდა იქნას გამოყენებული. სტრაბიზმის ოპერაცია არის პროცედურები, რომლებიც თვალის მოძრაობის უზრუნველმყოფი კუნთების მდებარეობასა და სიგრძეს ცვლის. ქირურგია სტრაბიზმის გამოსწორებაში გამოყენებული ეფექტური მეთოდებიდან ერთ-ერთია. ოპერაციის შემდეგ გარკვეული დროის განმავლობაში შეიძლება სათვალის ტარება იყოს რეკომენდებული. თუმცა გამოჯანმრთელების პერიოდში მხედველობის სიცხადე შეიძლება ვერ უზრუნველყოფილი იყოს და რამდენიმე დღის განმავლობაში შეიძლება ორმაგი მხედველობა განვითარდეს. ზოგიერთ შემთხვევაში ეს ვადა უფრო გრძელიც შეიძლება იყოს.

სტრაბიზმის დიაგნოსტირებისას უნდა შეფასდეს დედის, მამის და და-ძმის სამედიცინო ანამნეზი. ყოველთვის არა, მაგრამ გენეტიკურმა ფაქტორებმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს ამ მდგომარეობის გამოვლენაზე. განსაკუთრებით მაღალი შეიძლება იყოს ალბათობა იმ პირებში, რომელთა ოჯახში სტრაბიზმი გვხვდება. ჩვილებს, განსაკუთრებით პირველი ექვს თვეში და შემდგომ ასაკში, რეგულარულად უნდა ჩაუტარდეთ თვალის კონტროლი. ჩვილებში სტრაბიზმის დიაგნოსტირებისას პირველად შესაფასებელი ნიშნებია თვალის ბურთის არასწორი გასწორება და დისბალანსი, ცრუ თვალის გადახრა. თუმცა სამ თვეზე მეტ ხანს მიმდინარე და თხუთმეტ გრადუსზე დიდი თვალის გადახრა ანომალურად ითვლება. ამასთან, ჩვილებში დიაგნოზის დასმისას გამოყენებული ტესტებია: შუქის რეფლექსის ტესტი, წითელი რეფლექსის ტესტი, დაფარვისა და ღია სტრაბიზმის ტესტი. შუქის რეფლექსის ტესტის დროს, ექსპერტის მიერ ერთი მეტრის მანძილიდან მიმართულ შუქს მიყოლებული ჩვილების თვალის არანორმალური გასწორება შეისწავლება და შედარდება. წითელი რეფლექსის ტესტში ოფთალმოსკოპის დახმარებით ვიზუალიზდება ორივე თვალის წითელი რეფლექსი. შედეგები ერთნაირი უნდა იყოს. დაფარვის ტესტის დროს ბავშვის ერთ-ერთი თვალის დაფარვით კონკრეტულ სამიზნეზე (შუქი, სათამაშო და სხვ.) ფოკუსირება დაკვირვებით იკვლევს და ეს მოვლენა მეორე თვალისთვისაც მეორდება. ღია სტრაბიზმის ტესტში კი ბავშვის ერთ-ერთი თვალი ხუთი წამის განმავლობაში იფარება და უზრუნველყოფილია სამიზნეზე მისი ფოკუსირება. დაფარული თვალი სწრაფად იხსნება და თვალის გასწორება ზუსტად შეისწავლება. არანორმალურ პოზიციაში მყოფი თვალი შეიძლება გადაიხაროს. თვალისა და ნეირომუსკულური ჯანმრთელობის დაცვასა და შენარჩუნებაში არ უგულებელყოთ საჭირო მონიტორინგი და კონტროლი. სტრაბიზმის ეჭვის შემთხვევაში ოფთალმოლოგის (თვალის დაავადებათა სპეციალისტის) დახმარებით შეგიძლიათ თავიდან აიცილოთ სტრაბიზმის გამო შესაძლო პრობლემები.