ადამიანის მკერდში დვრილის ზონა შედგება უკიდურესი ნაწილისგან, რომელსაც „nipple“ ეწოდება, და მის გარშემო არსებული, ნორმალური კანის ქსოვილზე უფრო მუქი ფერის ზონისგან, რომელსაც „areola“ ეწოდება. მოშვებულობის არმქონე მკერდში დვრილი, როგორც წესი, მე-4 ნეკნთაშუა სივრცეში მდებარეობს. მკერდის ზრდასთან და მოშვებასთან ერთად დვრილის მდებარეობაც იცვლება; ის უფრო დაბლა ჩამოდის. ასაკთან, კანის ფერთან, ჰორმონულ ცვლილებებთან ერთად იცვლება დვრილის ფერი და ზომა. დვრილში 10-15 რძის სადინარი სრულდება. მის გარშემო არსებული areola 2-6 სმ დიამეტრის შეიძლება იყოს. Areola-ში არსებობს გამონაზარდები, რომლებსაც Montgomery ტუბერკულები ეწოდება და სადაც იხსნება ის ჯირკვლები, რომლებიც დვრილს ცხიმით ამუშავებენ და იცავენ. დვრილი ქალებში მნიშვნელოვანი ზონაა როგორც ძუძუთი კვებისთვის, ისე ესთეტიკური გარეგნობისთვის. მკერდის ქსოვილზე მისი განლაგება, ზომა, ფორმა და ფერი არის მკერდის იერსახის შემქმნელი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი. ამ ზონის ესთეტიკური დეფორმაციები და მათი კორექცია ამ თვალსაზრისით როგორც პაციენტების, ისე პლასტიკური ქირურგების ინტერესს იწვევს. ხშირად შემხვედრი პრობლემები და მათი მკურნალობა შემდეგია:
აქსესუარული დვრილი: ზოგიერთ ადამიანში „რძის ხაზის“ სახელით ცნობილი ხაზის გასწვრივ, რომელიც იღლიიდან საზარდულამდე ვრცელდება, შეიძლება დამატებითი დვრილი იყოს. თანდაყოლილი ეს მდგომარეობა სერიოზულ ჯანმრთელობის პრობლემას არ წარმოადგენს. ესთეტიკურად შემაწუხებელი ეს მდგომარეობა ლოკალური ანესთეზიის ქვეშ, დვრილის ზედმეტი ქსოვილის ამოკვეთით აღმოიფხვრება.
Inverted Nipple (მკერდის დვრილის ჩაზნექილობა) კორექცია: დვრილი ზოგიერთ ქალში შეიძლება იყოს ჩაზნექილი ან მთლიანად შიგნით მიმართული. ამის მიზეზი არის დვრილის შიგნით არსებული კუნთთაშორისი დისბალანსი: რძის სადინარები, რომლებიც დვრილს შიგნით ექაჩებიან, და კუნთები, რომლებიც დვრილს გარეთ იწევენ. დისბალანსი წარმოიქმნება, როცა სადინარები დვრილს უფრო ძლიერად ექაჩებიან შიგნით. დვრილის ჩაზნექილობის ცნობილი ყველაზე ხშირი მიზეზი გადატანილი მკერდის ინფექციაა. ინფექცია იწვევს რძის სადინარების დახშობასა და შემოკლებას. რძის სადინარების შემოკლება კი იწვევს დვრილის ჩაზნექილობას ან მთლიანად შიგნით მიმართვას. გვიან ასაკში, განსაკუთრებით ცალმხრივად, შემდგომში განვითარებული დვრილის ჩაზნექილობა მკერდის კიბოს ეჭვს უნდა აღძრავდეს. საჭირო გამოკვლევები და დიაგნოსტიკური მეთოდები ამ მიმართულებით უნდა ჩატარდეს. დვრილის ჩაზნექილობის გრადაცია შემდეგნაირია:
I ხარისხი: დვრილი მარტივად გამოიწევა გარეთ. რჩება გარეთ, თუმცა მცირე ზეწოლით ისევ ჩაიზნექება.
II ხარისხი: დვრილი მარტივად ვერ გამოიწევა გარეთ. გამოწევის შემთხვევაშიც მაშინვე ისევ შიგნით ჩაიზნექება.
III ხარისხი: დვრილი გარეთ ვერ გამოიწევა. ამ შემთხვევაში დვრილში განვითარებული რძის სადინარები არ არის, ამიტომ დვრილიდან, როგორც წესი, რძე არ გამოდის. ოპერაცია რძის გამოჩენას არ უზრუნველყოფს.
მკურნალობა:
არაქირურგიული: სპეციალური ნეგატიური წნევის შემქმნელი „suction“ მოწყობილობები I ხარისხის დვრილის ჩაზნექილობის დროს ოპერაციის გარეშე შეიძლება წარმატებას იძლეოდეს. ისინი მოქმედებენ რძის სადინარების გაჭიმვის გზით. II და III ხარისხებში არ არის წარმატებული.
ქირურგიული: ქირურგიულად, დვრილს შიგნით მიმზიდველი რძის ჯირკვლის სადინარები იკვეთება და თანმხლები რეგიონული ფლაპებით კორექტირდება დვრილის ჩაზნექილობა. პროცედურა ლოკალური ანესთეზიით ჩასატარებელი მოკლევადიანი ოპერაციაა. პროცედურა არ უზრუნველყოფს, რომ მანამდე რძის გამოუყოფელი პაციენტები მომავალ ძუძუთი კვების პერიოდში რძეს გამოიმუშავებდნენ. რძის გამცემი სადინარების შეკუმშვა გამოსწორდება მათი გაკვეთით, ამიტომ შემდეგ ძუძუთი კვების პერიოდში რძის არგამოჩენის ალბათობაც არსებობს. ამიტომ, ძუძუთი კვების უნარის მქონე და დვრილიდან რძის გამომყოფ ქალებში რეკომენდებულია დვრილის ჩაზნექილობის კორექცია ძუძუთი კვების პერიოდის დასრულების შემდეგ.
დვრილის შემცირება (რედუქცია): როგორც მამაკაცებში, ისე ქალებში, დვრილის ზომა სხვადასხვა ფორმით შეიძლება იყოს. ეს ვიწრო ტანსაცმლის ტარებისას სხვადასხვა სირთულეს შეიძლება წარმოშობდეს, ასევე პაციენტებში შერცხვენის, მორიდების მსგავს ფსიქოლოგიურ პრობლემებს შეიძლება იწვევდეს. დვრილი (nipple) შეიძლება იყოს ძალიან ფართო, ძალიან გრძელი ან ასიმეტრიული. მის გარშემო არსებული areola ნაწილი შეიძლება იყოს ძალიან ფართო, ასიმეტრიული, ან გარშემო ნორმალური კანის ქსოვილისგან გამოყოფილი და უფრო გუმბათისებრი ფორმის. დვრილის შემცირება, როგორც წესი, ლოკალური ანესთეზიით შესრულებადი ერთდღიანი ქირურგიაა. პრობლემური დვრილის ან areola-ს ნაწილი მცირდება. ძირითადად გამოიყენება თავისით ნადნობი ნაკერები და ყველაზე გვიან 1 კვირის განმავლობაში პაციენტი ბრუნდება ყოველდღიურ ცხოვრებაში.
ტუბულარული მკერდის დეფორმაცია: ტუბულარული მკერდი ზოგიერთ ქალში მოზარდობის ასაკში მკერდის განვითარების ჩამორჩენის გამო იმით ხასიათდება, რომ მკერდის ქსოვილი დვრილისა და მის გარშემო areola ქსოვილის გარშემო არის შეკრებილი. განვითარების პრობლემა განსაკუთრებით მკერდის ქვედა ნაწილშია და იგი კავშირის მსგავსად ჰკუმშავს მკერდს, რაც ხელს უშლის მის ნორმალურ იერსახეს. მკერდის ქსოვილი დვრილის ქვეშ ფიტრად გადმოწეული და მოჭერილი ჩანს. გულმკერდზე ორი მკერდი ერთმანეთისგან ძალიან დაშორებული დგას. სხვადასხვა ხარისხით დაფიქსირებადი ეს დეფორმაცია, როგორც წესი, ქალებში მკერდის სიპატარავისა და დაშვების ჩივილს იწვევს. შეიძლება იყოს ცალმხრივი ან ორმხრივი. მკურნალობა ზოგადი ანესთეზიის ქვეშ, პრობლემის ხარისხის მიხედვით, ცალმხრივი ან ორმხრივი ქირურგიით არის შესაძლებელი. ზოგიერთ შემთხვევაში areola-ს შემცირება საკმარისი შეიძლება იყოს, ზოგიერთში კი საჭირო შეიძლება გახდეს სილიკონის მკერდის პროთეზით გადიდება, მკერდის გამკაცრება, ზოგჯერ კი მკერდის შემცირების ოპერაცია. მკერდის გადიდებისა და გამკაცრების ოპერაციები ამ შემთხვევებში სხვანაირად უნდა ჩატარდეს. შემკუმშავი ბაგირის გახსნის გარეშე ჩატარებულმა ოპერაციებმა შეიძლება წარუმატებლობა, ან თუნდაც დეფორმაციის უფრო გამოკვეთილ შედეგებამდე მიგვიყვანოს. მკერდის ფუძე უნდა გაფართოვდეს, რათა მკერდებს შორის დაშორებული სივრცე შემცირდეს და პაციენტის სხეულის შესაბამისი იდეალური იერსახის მკერდი შეიქმნას.
დვრილის აღდგენა (რეკონსტრუქცია): ხშირად მკერდის კიბოს ქირურგიის შემდეგ, ზოგჯერ კი პოლანდის სინდრომის დროს, როგორც ეს ხდება, დვრილი და მის გარშემო areola ქსოვილი შეიძლება არ არსებობდეს. ამ შემთხვევებში, თუ საკმარისი მკერდის ქსოვილი არსებობს ან აღდგენილია, ხდება დვრილის რეკონსტრუქცია. ზოგიერთი პაციენტი მკერდის ქსოვილის აღდგენის მიუხედავად, შეიძლება დამატებით დვრილის აღდგენას არ საჭიროებდეს. არსებობს სხვადასხვა მეთოდი:
სამედიცინო ტატუირება (ხატვა): შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც მარტო, ისე შექმნილი წვერის გარშემო areola-ს იერსახის მისაცემად.
კანის გრაფტი (ქსოვილის გადანერგვა): პაციენტის საკუთარი labia minora (შიდა ტუჩი) ქსოვილიდან აღებული ნაწილი გამოიყენება დვრილის შესაქმნელად. Areola ქსოვილის შესაქმნელად კი გამოიყენება კანის გრაფტის გადანერგვა მუცლის ან საზარდულის არიდან. დონორ არეებზე საჭიროა ნაკერის დადება. რამდენიმე არეზე იმუშავებენ, ამიტომ ზოგადი ანესთეზია ირჩევა.
Nipple sharing: პაციენტის მეორე მკერდის დვრილის ნაწილის აღება (nipple sharing) და დვრილის შექმნა ამჟამად ისეთი ფართოდ გამოყენებადი მეთოდი აღარ არის.
ლოკალური ფლაპი: დვრილის შესაქმნელად დაგეგმილ არეში არსებული ჯანმრთელი კანისა და კანქვეშა ქსოვილის გამოყენებით იქმნება დვრილის ნაწილი. Areola-ს შექმნა კი შესაძლებელია ტატუირებით ან კანის გრაფტით.
ცხიმისა და დერმისის გრაფტი: დვრილის ნაწილში შევსებულობის უზრუნველსაყოფად ცხიმი და კანის მეორე ფენა, დერმისის ქსოვილი, საზარდულის, მუცლის მსგავსი არეებიდან აღებული, შეიძლება გამოყენებულ იქნას სხვა მეთოდების დამხმარედ. აცელულარული დერმალური მატრიქსის სტრუქტურის, სხეულის გარეთ წარმოებული ნივთიერება, დვრილის ნაწილზე პროექციის მისაცემად შეიძლება გამოიყენებოდეს.
