უროლოგია-ონკოლოგია (უროლოგიური კიბოების დიაგნოსტიკა და მკურნალობა)

უროლოგიის განყოფილებაში უროონკოლოგიურ სფეროში მსოფლიო სტანდარტების შესაბამისად ემსახურებიან პაციენტებს. პროსტატის კიბოს დროს ნერვის დამცავი რადიკალური პროსტატექტომია და შარდის ბუშტის კიბოს დროს რადიკალური ცისტექტომიის ოპერაციები რუტინულად სრულდება. ასევე, კეთდება თირკმლის სიმსივნეების, სათესლე ჯირკვლის სიმსივნეებისა და თირკმლის ზემოთ მდებარე ჯირკვლის (ადრენალური) წარმონაქმნების ქირურგიული მკურნალობა და მათი მონიტორინგი. ზოგიერთ უროლოგიურ კიბოს შემთხვევაში კი მკურნალობის ვარიანტებს პაციენტებს სთავაზობენ სამედიცინო ონკოლოგიისა და რადიოთერაპიის განყოფილებებთან კოორდინაციით. Hisar Hospital Intercontinental-ის უროლოგიის დეპარტამენტში პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდების (BPH) ოპერაციულ მეთოდად გამოიყენება TUR-P, პლაზმაკინეტიკური TUR და Greenlight 180 W სისტემები.

პროსტატის კიბოსთვის ტარდება ღია და ლაპაროსკოპიული პროსტატექტომიის ოპერაცია.

რა არის პროსტატა?

მამრობითი გენერაციული სისტემის ნაწილი წარმოადგენს პროსტატა — ჯირკვალი, რომელიც შარდის ბუშტის (მეზანე) პირდაპირ ქვემოთ, სწორი ნაწლავის წინ მდებარეობს, ზომით კაკალს უდრის და შარდის გზას გარშემო ერტყმის. მისი წონა დაახლოებით 15-20 გრამია. მისი ფუნქციაა სპერმის (სპერმატოზოიდების) გათხევადება და მასში არსებული სპერმატოზოიდების აქტივიზაცია, რათა მათ შეძლონ ქალის კვერცხუჯრედთან შეერთება და განაყოფიერება.

რა დაავადებები აქვს პროსტატას?

პროსტატას 3 სახის დაავადება აქვს;

• პროსტატის ანთება: ეს უფრო ხშირად ახალგაზრდა ასაკის მამაკაცებში გვხვდება. მწვავე და ქრონიკული ბაქტერიული პროსტატიტი ყალიბდება მაშინ, როცა ინფიცირებული შარდი პროსტატის სადინარების გასწვრივ გადადის პროსტატის ჯირკვალში. ბაქტერიული პროსტატიტი არ არის ინფექციური და არ უნდა ჩაითვალოს სასქესო გზით გადამდებ დაავადებად.

• პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდება (BPH -Benign Prostatic Hyperplasia-)

• პროსტატის კიბო.

ყოველი პროსტატის გადიდება კეთილთვისებიანია?

ყოველი პროსტატის გადიდება არ ნიშნავს მხოლოდ კეთილთვისებიან გადიდებას, ზოგჯერ მან შეიძლება პროსტატის კიბოს სახე მიიღოს.

რა არის პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდება (BPH), რა რისკ-ფაქტორები არსებობს?

ეს არის მოხუცებულ მამაკაცში გაჩენილი პროსტატის ჯირკვლის კეთილთვისებიანი გადიდება. მას პროსტატიზმსაც უწოდებენ. მოწინავე ასაკი, ჰიპერტენზია და ოჯახში BPH-ის ანამნეზი BPH-ის რისკ-ფაქტორებად ითვლება.

პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდება იწვევს პროსტატის კიბოს?

BPH კიბო არ არის და კიბოს არ იწვევს. თუმცა ორივე დაავადება შეიძლება ერთდროულად არსებობდეს. პროსტატის კიბოს ადრეულ სტადიებში, როგორც წესი, ჩივილები არ არის, ამიტომ რეკომენდებულია წელიწადში ერთხელ ფიზიკური გასინჯვა და სისხლში PSA ტესტის ჩატარება.

პროსტატის გადიდება რომელ ასაკობრივ ჯგუფში უფრო ხშირად გვხვდება?

ბოლო წლებში საშუალო ასაკის მატებასთან ერთად მისი სიხშირე მნიშვნელოვნად გაიზარდა. BPH საკმაოდ ხშირია. 51-60 წლის მამაკაცებში ის 50%-ში გვხვდება; 80 წელზე უფროს მამაკაცებში კი — 90%-ში.

რა ჩივილები მოაქვს პროსტატის გადიდებას?

• ხშირი შარდვა,

• შარდვის მწვავე აუცილებლობა,

• შარდვის მწვავე აუცილებლობის შემდეგ შარდის შეუკავებლობა,

• ღამით შარდვა,

• შარდვის შეფერხებით (წყვეტით) შარდვა,

• შარდვისას დაძაბვა,

• შარდის ნაკადის შემცირება,

• შარდვის გაძნელება,

• შარდვისას წვა,

• შარდვის შემდეგ წვეთობა,

• შარდვის შემდეგ შარდის სრულად გამოუტანლობის შეგრძნება.

როგორ უნდა ჩატარდეს გასინჯვა და მონიტორინგი?

ყველაზე მნიშვნელოვანი დიაგნოსტიკური საშუალებებია თითით სწორი ნაწლავის გასინჯვა და სისხლში PSA-ს დონის გაზომვა. როგორც წესი, 50 წელზე უფროს ჯანმრთელ მამაკაცებს რეკომენდებულია წელიწადში ერთხელ PSA-ს და თითით სწორი ნაწლავის გასინჯვით კონტროლი. თუმცა იმ პირებს, რომელთა ოჯახში პროსტატის კიბო აქვთ, რეკომენდებულია ამ კონტროლის დაწყება 40 წლიდან. თითით სწორი ნაწლავის გასინჯვა მხოლოდ გარკვეულ ზომამდე მიღწეულ წარმონაქმნს შეუძლია გამოავლინოს. ამიტომ PSA-ს დონის გაზომვა ადრეული დიაგნოსტიკისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.

პროსტატის გადიდებისას რა გამოკვლევები უნდა ჩატარდეს?

• შარდის სრული анализი

• PSA

• შარდ-სასქესო სისტემის ულტრაბგერითი გამოკვლევა შარდის ბუშტში დარჩენილი შარდის რაოდენობის შესამოწმებლად

• უროფლოუმეტრიის გამოკვლევები ტარდება.

რა არის PSA?

PSA (პროსტატსპეციფიკური ანტიგენი) არის ნივთიერება, რომელიც მხოლოდ პროსტატაში გამოიყოფა და სისხლიდან განისაზღვრება. მისი ნორმალური მნიშვნელობაა 4 ng/ml-ზე ნაკლები; თუმცა PSA-ს დიაპაზონი ასაკის მიხედვით განსხვავდება. თუმცა პროსტატასთან დაკავშირებული პრობლემის არსებობისას სისხლში მეტი რაოდენობით ხვდება, სისხლში PSA-ს დონის მატება შესამჩნევია. PSA-ს მატების ერთადერთი მიზეზი პროსტატის კიბო არ არის. კეთილთვისებიანი პროსტატის გადიდება და პროსტატის ანთებები ასევე ზრდის PSA-ს. 4-10 ng/ml-ის ფარგლებში მყოფთა დაახლოებით 30%-ში პროსტატის კიბო ვლინდება, ხოლო 10 ng/ml-ზე მეტის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი 50%-ს აჭარბებს.

რა მკურნალობის ვარიანტები არსებობს?

• დაკვირვება: პაციენტები, რომელთაც ჩივილები მძიმე არ აქვთ, PSA-ს მაჩვენებელი ნორმალურია და პროსტატის გასინჯვისას საეჭვო მდგომარეობა არ აღინიშნება, შეიძლება წლიური მონიტორინგის პროტოკოლში ჩაირიცხონ.

• სამედიცინო მკურნალობა: არსებობს პრეპარატების ჯგუფი, რომელიც არელაქსირებს პროსტატისა და შარდის ბუშტის ყელის მიდამოს გლუვ კუნთებს და ამარტივებს შარდის დენას. 4-კვირიანი მკურნალობით პაციენტების 60%-ში ხდება შარდვის სიჩქარის მატება და ჩივილების შემცირება.

• ქირურგიული მკურნალობა: ქირურგიული მკურნალობა ტარდება იმ პაციენტებში, რომელთაც პროსტატის გადიდებასთან დაკავშირებული გართულებები აქვთ, მედიკამენტური მკურნალობის მიუხედავად ჩივილები არ უმჯობესდება, ან რომლებიც უფრო ეფექტურ მკურნალობის მეთოდს არჩევენ. ქირურგიულ მეთოდებს შორის არჩევანი კეთდება პაციენტის პროსტატის ზომის, ზოგადი მდგომარეობის, სხვა დაავადების არსებობის ან არარსებობის, ამ დაავადებისთვის გამოყენებული მედიკამენტებისა და სხვა მრავალი ფაქტორის შეფასების შედეგად. გადაწყვეტილების მიხედვით ტარდება ღია ან დახურული ქირურგიული პროცედურა. პაციენტების 90%-ში შესაძლებელია დახურული მეთოდების გამოყენება. ეს ოპერაციები შეიძლება ჩატარდეს სპინალური, ეპიდურული ან ზოგადი anestesia-ით. პაციენტების 70-90%-ში შეიძლება მიღწეულ იქნას ჩივილების შემცირება და შარდვის სიჩქარის მატება. დახურული ქირურგიული მეთოდებიდან მსოფლიოში ოქროს სტანდარტად მიჩნეულია TUR ოპერაცია. TUR ოპერაციის ალტერნატიული მკურნალობის მეთოდებია: ლაზერული პროსტატის ოპერაციები, პროსტატის სტენტები, პროსტატის სითბოთი შემცირება, ქირურგიული ჭრილით შარდის ბუშტის ყელის გახსნა, პლაზმაკინეტიკით პროსტატის ამოკვეთა.

თირკმლის სიმსივნეები

თირკმელში აღმოჩენილი წარმონაქმნები იყოფა 2 ჯგუფად: კეთილთვისებიან და ავთვისებიან სიმსივნეებად. თირკმლის სიმსივნეების მრავალი კლასიფიკაცია არსებობს. თირკმელში ყველაზე ხშირად გვხვდება მარტივი თირკმლის კისტები. მარტივი კისტები, როგორც წესი, სიმპტომებს არ იძლევა, შეადგენს ყველა თირკმლის წარმონაქმნის 70%-ს, შეიძლება იყოს ერთი ან რამდენიმე. 50 წელზე უფროს ასაკში 50%-ში გვხვდება. ეს კისტები რადიოლოგიური გამოსახულებით მარტივად გაირჩევა. ხშირად შემთხვევით გამოვლენილი თირკმლის კისტები ადამიანის სიცოცხლეს არასოდეს უქმნის საფრთხეს. თირკმლის კისტებს ხშირად მკურნალობაც კი არ სჭირდებათ, საკმარისია კისტების ზომის წლიური მონიტორინგი. თუ ისინი დიდ ზომას მიაღწევენ, ტკივილს გამოიწვევენ და თირკმლის სტრუქტურის დარღვევას გამოიწვევენ, საჭირო ხდება ჩარევა. თირკმლის კისტები რადიოლოგიურად 4 კატეგორიად იყოფა. ამ კლასიფიკაციაში 1-ლ და მე-2 კატეგორიაში შემდგომი გამოკვლევები საჭირო არ არის. მე-3 კატეგორიაში საჭიროა შემდგომი გამოკვლევა, მათი ქირურგიული ამოკვეთა უნდა მოხდეს. მე-4 კატეგორიის კისტებს კიბოს უწოდებენ და მათი აუცილებლად ქირურგიული ამოკვეთა საჭიროა.

თირკმლის სხვა კეთილთვისებიანი სიმსივნეები;

ანგიომიოლიპომა: სხვადასხვა ოდენობით გლუვი კუნთის, ცხიმისა და სქელკედლიანი სისხლძარღვებისგან შემდგარი კეთილთვისებიანი თირკმლის სიმსივნეებია. ეს სიმსივნეები უფრო ხშირად ტუბეროზული სკლეროზით დაავადებულ პაციენტებში გვხვდება. ამ სიმსივნეების ავთვისებიან ფორმად გადაქცევა ძალიან იშვიათია. შეიძლება გამოვლინდეს გვერდში ტკივილის, ხელით მოსინჯვადი წარმონაქმნის და შარდში სისხლდენის სახით. პაციენტების 10%-ში სისხლდენის გამო შეიძლება განვითარდეს შოკი. ორსულობა შეიძლება ზრდიდეს სისხლდენას. შემთხვევების უმრავლესობაში დიაგნოზის დასმა ულტრაბგერითა და ტომოგრაფიით ადვილად ხდება. 4 სმ-ზე ნაკლები წარმონაქმნები 6 თვის და წლიური კონტროლით უნდა დაკვირვდეს. 4 სმ-ზე მეტი წარმონაქმნების ქირურგიულად ამოკვეთას აქვს სარგებელი. მწვავე სისხლდენით მოსულ პაციენტებში თირკმლის შემნახველი ქირურგია, როგორც წესი, რთულია, საჭიროა ნეფრექტომიის ჩატარება.

ონკოციტომა: კეთილთვისებიანი თირკმლის სიმსივნეების 3-7%-ს შეადგენს. 50 წლის შემდეგ ხშირად გვხვდება, მამაკაცებში ქალებთან შედარებით უფრო ხშირად. როგორც წესი, ერთმხრივია, თუმცა შეიძლება იყოს ორმხრივი და მრავლობითი. რადიოლოგიურად დიაგნოზის დასმა რთულია, თუმცა პათოლოგიურად დიაგნოზი საბოლოოდ დგინდება. ხშირად თირკმლის კიბოს დიაგნოზით ტარდება ნეფრექტომია ან პარციალური ნეფრექტომია, პათოლოგიის შემდეგ კი ირკვევა, რომ ეს ონკოციტომაა.

რენალური ადენომა: როგორც წესი, დიამეტრით 1-3 მმ-ია, იშვიათად 1 სმ-ს აჭარბებს. მამაკაცებში უფრო ხშირად გვხვდება, სიმპტომებს არ იძლევა. გამოკვლევებით კიბოსგან გარჩევა რთულია, როგორც წესი, ტარდება პარციალური ნეფრექტომია.

თირკმლის კიბო

თირკმლის კიბო იწყება თირკმლის შიგნით მდებარე და შარდის შემკრებ წვრილ შარდსადინარებს შიდა მხრიდან მომფენი უჯრედებიდან (ეპითელიუმი). ჰისტოლოგიურად შეიძლება დაიყოს გამჭვირვალე უჯრედოვან კარცინომად, პაპილარულ უჯრედოვან კარცინომად, შემკრებ არხის კარცინომად, ქრომოფობურ უჯრედოვან კიბოდ. თირკმელში ასევე შეიძლება გვხვდებოდეს თირკმლის ჯამიდან წარმოშობილი და მრავალი თვალსაზრისით შარდის ბუშტში არსებული კიბოების მსგავსი უროთელიალური კიბო. ბავშვობის ასაკში გვხვდება ნეფრობლასტომა (ვილმსის სიმსივნე), რომელიც თირკმლის ავთვისებიანი სიმსივნეების 80%-ს შეადგენს. ყველაზე ხშირად 2-4 წლის ასაკში ვლინდება. თირკმლის უჯრედოვანი კიბო (renal cell ca) ყველა ავთვისებიანი თირკმლის სიმსივნის 85%-ს და ზრდასრულთა კიბოების დაახლოებით 3%-ს შეადგენს. დღესაც თირკმლის კიბოთი დაავადებული პაციენტების დაახლოებით 30% დიაგნოზის დასმის მომენტში უკვე გავრცელებული მდგომარეობისაა. ასევე, ლოკალიზებული კიბოს გამო ნეფრექტომიის ჩატარებული პაციენტების 20-30%-ში მოგვიანებით ვითარდება მეტასტაზური დაავადება. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ადრეული დიაგნოზისა და შესაბამისი მკურნალობის შემთხვევაში თირკმლის კიბო შეიძლება სრულად განიკურნოს. ადრეულ სტადიაზე დიაგნოზის დასმისას თირკმლის კიბოთი დაავადებული პაციენტების გადარჩენის მაჩვენებელი შეიძლება 70%-დან 100%-მდე იყოს. თირკმლის უჯრედოვანი კიბოს ყველაზე მნიშვნელოვანი თვისებაა რადიოთერაპიისა და ქიმიოთერაპიის მიმართ მდგრადობა. ჰორმონულ მკურნალობაზეც სუსტად რეაგირებენ. თირკმლის უჯრედოვანი კიბოები, თუ ადრე, ანუ თირკმელში შეზღუდულ მდგომარეობაში აღმოჩნდებიან, შეიძლება ქირურგიულად ამოიკვეთოს. თირკმელში შეზღუდული თირკმლის უჯრედოვანი კიბოს შემთხვევებისთვის ეს არის ყველაზე ეფექტური მკურნალობის მეთოდი.

რა რისკ-ფაქტორებია თირკმლის კიბოს განვითარებაში?

თირკმლის კიბო, როგორც წესი, 50-60 წლის ასაკში ვლინდება. მამაკაცებში ქალებთან შედარებით 2-ჯერ უფრო ხშირად გვხვდება. თირკმლის კიბოს მიზეზი ჯერ კიდევ სრულად არ არის ცნობილი. თუმცა მკვლევარებმა თირკმლის კიბოს განვითარების თვალსაზრისით გარკვეული რისკ-ფაქტორები დაადგინეს. თუმცა ამ რისკ-ფაქტორების მქონე ყველა ადამიანი თირკმლის კიბოთი არ დაავადდება, ისევე როგორც თირკმლის კიბოთი დაავადებულ ყველა პაციენტს ეს რისკ-ფაქტორები არ ექნება. თირკმლის კიბოების წარმოშობაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მემკვიდრეობითი (ჰერედიტარული) თავისებურებებიც. თუ თირკმლის სიმსივნეები ადრე ასაკში ვლინდება, ორმხრივია და თირკმელში რამდენიმეა, უნდა გავიხსენოთ მემკვიდრეობითი თირკმლის კიბოები. ამ კიბოების მაგალითებია: ფონ ჰიპელ-ლინდაუს სინდრომი, მემკვიდრეობითი პაპილარული კიბო, მემკვიდრეობითი გამჭვირვალე უჯრედოვანი კიბო, მემკვიდრეობითი რენალური ონკოციტომა.

მემკვიდრეობითი არ არის სხვა რისკ-ფაქტორები ქვემოთ არის ჩამოთვლილი.

• თირკმლის უკანასკნელი სტადიის უკმარისობა და დიალიზი

• თირკმლის უკანასკნელი სტადიის უკმარისობასთან ერთად შეძენილი პოლიკისტოზური თირკმლის დაავადება

• სიგარეტისა და თამბაქოს მოხმარება

• სიმსუქნე

• ლითონის მუშაკები

• აზბესტოზი

• კადმიუმთან კონტაქტი

• დარიშხანთან კონტაქტი

• ქიმიური გასუფთავების სფეროში მომუშავეები

• ჰიპერტენზია

• პოლიკისტოზური თირკმლის დაავადება

• ფენაცეტინის ხანგრძლივი მოხმარება

• შარდმდენების (დიურეტიკების) ხანგრძლივი მოხმარება

რა სიმპტომებია და როგორ ისმება დიაგნოზი?

თირკმლის კიბოში ყველაზე ხშირად გვხვდება შარდში სისხლდენა, მუცელში ხელით მოსინჯვადი მკვრივი წარმონაქმნი და ტკივილი — ეს არის ის სამეული, რომელსაც ჩვენ ვახსენებთ. ადრეულ სტადიაზე თირკმლის კიბოები, როგორც წესი, სიმპტომებს არ იძლევა და შემთხვევით ვლინდება სხვა მიზეზით ჩატარებული ულტრაბგერითი ან რადიოლოგიური გამოკვლევების დროს. დიაგნოზი ყველაზე ხშირად მე-2 სტადიის დაავადებისას ისმება. თირკმლის სიმსივნის ჩივილები რამდენიმე მიზეზით წარმოიქმნება. ეს არის — სხვა სიტყვებით, ადრეულ დიაგნოზზე მკურნალობა ერთდროულად უფრო ადვილია და იზრდება კიბოსგან სრულად განკურნების ალბათობაც. თუმცა, რაც უფრო იზრდება და ვრცელდება სიმსივნე, მით მცირდება მისი სრულად განკურნების ალბათობა. რუტინული კონტროლი ზრდის ადრეული დიაგნოზის ალბათობას და უზრუნველყოფს დაავადებისგან სრულად განკურნებას. სიხშირის მიხედვით ქვემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომებიდან ერთი ან რამდენიმე შეიძლება იყოს თირკმლის კიბოს მაუწყებელი. ტკივილი ყველაზე ხშირი ჩივილია, პაციენტების 41% ტკივილის ჩივილით მიმართავს ექიმს, მეორე მნიშვნელოვანი ჩივილი სისხლდენაა, სისხლდენა შარდის ფერის ცვლილებით, მუქი შარდის გამოყოფით ვლინდება, პაციენტების 38%-ში ფიქსირდება ჰემატურია; კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ჩივილი შესაბამის მხარეს თირკმელში ხელით მოსინჯვადი შეშუპება და წარმონაქმნია, ეს ჩივილი პაციენტების 24%-ში გვხვდება. დანარჩენი ჩივილები ზოგადად კიბოს მქონე პაციენტებში გვხვდება — წონის დაკლება, სისუსტე, დაღლილობა, აგრეთვე თირკმლის კიბოდან გამოყოფილი ნივთიერებების წარმოქმნილი სიცხე, ჰიპერტენზია და სხვა ჩივილები. ეს ჩივილები შეიძლება იყოს თირკმლის კიბოს სიმპტომი, ისევე როგორც შეიძლება გამოწვეული იყოს სხვა დაავადებებით, მაგალითად ინფექციით. ამ ჩივილების მქონე ადამიანებმა აუცილებლად უნდა მიმართონ უროლოგ-ექსპერტს. ადრე დიაგნოზირებული კიბო მკურნალობადია.

თირკმლის კიბოში გამოსახულებითი დიაგნოსტიკა: ზოგადად, შარდში სისხლდენის მქონე პაციენტებს პირველ გამოკვლევად უტარდებათ ულტრაბგერა და კონტრასტული შარდის თირკმლის სურათი. ულტრაბგერა დღეს შარდ-სასქესო სისტემის გამოსახვაში პირველი არჩევანია, იაფი და მარტივი ჩასატარებელია, სასწრაფო პირობებშიც შეიძლება ჩატარდეს, ამიტომ პირველ ნაბიჯად უნდა ჩატარდეს. ინტრავენური პიელოგრაფია IVP (კონტრასტული თირკმლის სურათი); ეს სურათები კალცინოზის სახელით ცნობილი დეპოზიტები თეთრი ლაქების სახით შეიძლება გამოჩნდეს. ინტრავენური პიელოგრაფიის მხოლოდ ერთი მეთოდით სიზუსტის მაჩვენებელი 75%-ია.

კომპიუტერული ტომოგრაფია: თირკმლის კიბოების დიაგნოსტიკაში ულტრაბგერასა და კონტრასტულ თირკმლის სურათზე უფრო მგრძნობიარეა. BT-ით დიაგნოზის სიზუსტის მაჩვენებელი 95%-ია. იგი წარმონაქმნის ლოკალიზაციის, ზომის, ლოკალური ჩართულობისა და გარემომცველ ქსოვილებში გავრცელების შესახებ ინფორმაციას იძლევა.

მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახვა (MR); გვერდითი მოვლენები ცოტა აქვს, წარმონაქმნების სტრუქტურას მაღალი სიზუსტით აჩვენებს, შეიძლება ჩატარდეს თირკმლის უკმარისობისა და კონტრასტული ნივთიერების ალერგიის მქონე პირებშიც, თირკმლის ვენისა და ვენა კავას თრომბების კონტრასტული ნივთიერების გარეშე ჩვენება — მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი უპირატესობებია.

სცინტიგრაფია: სასარგებლოა იმ შემთხვევებში, როცა ვარაუდობენ ძვლის მეტასტაზს, ძვლის ტკივილისა და ტუტე ფოსფატაზას მომატების დროს.

PET (პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფია): ხელმძღვანელობს მეტასტაზის მქონე პაციენტების მკურნალობასა და მიმდინარეობაზე.

ბიოფსია; ზოგიერთ შემთხვევაში დიაგნოზთან დაკავშირებით დიდი ეჭვის არსებობისას შეიძლება წამოიჭრას საკითხი და, როგორც წესი, შეიძლება ჩატარდეს კომპიუტერული ტომოგრაფიის მართვით. თუმცა ბიოფსიის შეფასებას თავისი სიძნელეები აქვს.

თირკმლის უჯრედოვან კარცინომაში მეტასტაზისა და გავრცელების არეები:

არეალი მაჩვენებელი (%)

• ფილტვი 50-60

• ძვალი 30-40

• რეგიონული ლიმფური კვანძები 15-30

• მთავარი რენალური ვენა 15-20

• პერირენალური ცხიმოვანი ქსოვილი 10-20

• ადრენალური (იმავე მხარეს) 10-15

• ვენა კავა 8-15

• ტვინი 10-13

• მოპირდაპირე თირკმელი 1-2

თირკმლის კიბოს მკურნალობა

თირკმლის სიმსივნის მკურნალობა განისაზღვრება პაციენტის ზოგადი მდგომარეობის, სიმსივნის ზომის, დაავადების გავრცელების, პაციენტის ასაკის მიხედვით. თირკმლის სიმსივნეები ზოგადად რადიოთერაპიისა და ქიმიოთერაპიის მიმართ მდგრადი კიბოებია, ამიტომ მკურნალობის ვარიანტად ჩვენთან რჩება ქირურგიული მკურნალობა. ქირურგიული მკურნალობა თირკმლის კიბოების მკურნალობაში სტანდარტული მეთოდია. ქირურგიულად ან ამოიკვეთება მთელი თირკმელი, ან სიმსივნე ამოიკვეთება თირკმლის ნაწილთან ერთად. რადიკალური ნეფრექტომია არის ოპერაცია, რომლის დროსაც თირკმელი, თირკმლის ზემოთ მდებარე ჯირკვალი და მის გარშემო არსებული გარსები და ცხიმოვანი ფენები მთლიანად ამოიკვეთება. თირკმლის ნაწილთან ერთად სიმსივნის ამოკვეთას პარციალური ნეფრექტომია ეწოდება. ქირურგიული ტექნიკით შეიძლება ჩატარდეს ან ღია ოპერაცია, ან ლაპაროსკოპიული, ან რობოტული ოპერაცია. ოპერაციის შემდეგ პაციენტს შეიძლება ტკივილი და დისკომფორტი ჰქონდეს.

დამატებითი მკურნალობა თირკმლის კიბოში

რადიაციული თერაპია: რადიაციული თერაპია ეფუძნება სხივებს, მაღალი ენერგიის შემცველ სხივებს, რომლებიც სხეულის გარეთ მდებარე რადიოაქტიური წყაროდან მოდის და კიბოს უჯრედების მოსაკლავად გამოიყენება. რადიოთერაპიის ეფექტურობა სხვადასხვა სახის კიბოში განსხვავებულია. თუმცა თირკმლის კიბო იმ კიბოებს შორისაა, რომლებზეც რადიაციული თერაპია სუსტად მოქმედებს. ამიტომ მიჩნეულია, რომ თირკმლის კიბოს საბოლოო მკურნალობაში მისი ადგილი არ არის.

ბიოლოგიური თერაპია (იმუნოთერაპია): ინტერლეიკინ-2 და ინტერფერონი არის ბიოლოგიურ მკურნალობაში გამოყენებული ნივთიერებები, რომლებიც, ფაქტობრივად, სხეულში ბუნებრივად წარმოქმნილი იმუნური სისტემის „იარაღად“ შეიძლება ჩაითვალოს. სხეულში გარედან შეყვანით მიზნად ისახება პაციენტის იმუნური სისტემის უკეთ გამოყენება და გაძლიერება. გავრცელებული კიბოთი დაავადებული პაციენტების დაახლოებით 20% ამ მკურნალობაზე რეაგირებს. ამ ნივთიერებების გამოყენება ხდება ექიმის მიერ განსაზღვრული პროგრამის ფარგლებში. გვერდითი მოვლენების გამო მათი გამოყენება უკიდურესად ფრთხილად და გამოცდილ ცენტრებში არის მიზანშეწონილი. ბიოლოგიური მკურნალობის დროს პაციენტი ხშირად რჩება საავადმყოფოში, რათა შესაძლებელი იყოს გვერდითი მოვლენების მონიტორინგი. ეს მკურნალობა გვერდით მოვლენებად შეიძლება გამოიწვევდეს კუნთების ტკივილს, სისუსტეს, ყურადღების დაკარგვას, სიცხეს, ღებინებასა და ფაღარათს. პაციენტები, როგორც წესი, თავს ძალიან დაღლილად გრძნობენ. ზოგიერთს კანის გაფხვიერება ემართება. ეს პრობლემები შეიძლება ძალიან სერიოზული იყოს, მაგრამ მკურნალობის დასრულებისთანავე ეს ეფექტები ქრება.

ქიმიოთერაპია: ქიმიოთერაპია არის კიბოს უჯრედების მოსაკლავად პრეპარატის გამოყენება. სხვა მრავალ კიბოში ეფექტური იმ მიუხედავად, თირკმლის კიბოში ძალიან შეზღუდულ ეფექტს აჩვენებს. მიუხედავად ამისა, მკვლევარები ახალ პრეპარატებსა და პრეპარატთა კომბინაციებს ცდილობენ. ქიმიოთერაპიის გვერდითი მოვლენები დანიშნულ პრეპარატებზეა დამოკიდებული. ზოგადად, კიბოს პრეპარატები სწრაფად მზარდ სისხლის უჯრედებზე მოქმედებს და თმის ცვენას იწვევს. შედეგად, ისინი კარგავენ წინააღმდეგობის უნარს დაავადებების მიმართ და ენერგიას.

ჰორმონული თერაპია: ჰორმონების საშუალებით ცდილობენ უჯრედის ზრდის კონტროლს. ჰორმონული თერაპია გამოიყენება მოწინავე თირკმლის კიბოების დროს. პროგესტერონი თირკმლის კიბოში ყველაზე ხშირად გამოყენებული ჰორმონია. ხშირად იგი გამოიყენება როგორც „პალიატიური მკურნალობა“, რათა დროებით შემცირდეს ჩივილები. დღეს მას აღარ მიიჩნევენ განმკურნებელ მკურნალობად. გვერდითი მოვლენები, როგორც წესი, საშუალო ხარისხისაა. პროგესტერონის შემცველმა პრეპარატებმა შეიძლება გამოიწვიოს წონის ცვლილებები. იწვევს ოფლიანობასა და წყლის დაკარგვას. მკურნალობის შეწყვეტისას გვერდითი მოვლენები ქრება.

როგორ ხდება პაციენტის მონიტორინგი?

თირკმლის კიბოთი დაავადებული პაციენტების მონიტორინგი მკურნალობის შემდეგ ძალიან მნიშვნელოვანია. ექიმის მიერ განსაზღვრულ ინტერვალებში ხდება ფიზიკური გასინჯვა, ფილტვების რენტგენი და ლაბორატორიული ანალიზები. საჭიროების შემთხვევაში ექიმს შეუძლია მოითხოვოს ულტრაბგერითი გამოკვლევა, კომპიუტერული ტომოგრაფია ან სხვა გამოკვლევები. პაციენტებმა, თუ მათთვის აუხსნილის გარდა რაიმე პრობლემას წააწყდნენ, დაუყოვნებლივ უნდა მიმართონ ექიმს. რადიკალური ნეფრექტომიის ჩატარების შემდეგ პაციენტები ყოველ 3-6 თვეში რეგულარულად უნდა იყვნენ მონიტორინგზე. უნდა შეფასდეს, აქვს თუ არა დაავადებას რაიმე პროგრესირება. არსებობს ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენს პროგნოზზე (დაავადების მიმდინარეობაზე) და იმაზე, თუ რა მკურნალობა უნდა ჩატარდეს.

შარდის ბუშტის სიმსივნე

ერთ-ერთი კიბოა. შარდის ბუშტის სიმსივნე ეწოდება იმ სიმსივნეებს, რომლებიც წარმოიქმნება უროეპითელიუმიდან — თირკმლიდან შარდის ბუშტამდე მდებარე შარდ-სასქესო სისტემის შიდა მხარის მომფენი ეპითელიუმიდან.

შარდის ბუშტის სიმსივნის წარმოშობის მიზეზი

ყველაზე მნიშვნელოვანი წარმოშობის მიზეზია სიგარეტის მოწევა. სიგარეტში არსებული ზოგიერთი ქიმიური ნივთიერება, ნიკოტინის გარდა სხვა ქიმიური ნივთიერებები, რომლებიც შარდთან ერთად უროეპითელიუმიდან გამოიყოფა, უროეპითელიუმში კანცეროგენეზს, ანუ მათ მავნე ზემოქმედებას, იწვევს. ამ ნივთიერებებს შორის ყველაზე კლასიკურია ავილო ბიფენილი. ამის მსგავსად, ასობით ქიმიური ნივთიერება, როცა უროეპითელიუმთან ხანგრძლივად ეხება, ამ ეპითელიუმში დარღვევებს იწვევს. სიგარეტი — რისკ-ფაქტორია. შარდის ბუშტის სიმსივნე შეიძლება წარმოიქმნას სიგარეტის არმწეველებშიც. სულაც არ არის ისე, რომ „სიგარეტის მწეველებში აუცილებლად წარმოიქმნება“. მაგრამ მწეველებთან შედარებით ეს რისკი ბევრად მაღალია.

ყველაზე ხშირად გამოვლენილი ასაკობრივი ჯგუფი და სქესი

როგორც წესი, ახალგაზრდობაში იშვიათად გვხვდება. ალბათობა ძალიან დაბალია, მაგრამ გარკვეული ასაკიდან წარმოქმნის ალბათობა იზრდება. მამაკაცებში ქალებთან შედარებით რამდენჯერმე უფრო ხშირად ვლინდება. მთავარი მიზეზი წინათ იყო ის, რომ მამაკაცები უფრო მეტს ეწეოდნენ. თუმცა ქალებში სიგარეტის მოწევის ზრდასთან ერთად, ქალებშიც სიხშირე თანდათან იზრდება.

ვინ არის უფრო მეტად რისკის ქვეშ

სინამდვილეში შარდის ბუშტის სიმსივნეებთან ერთად დაავადებების რაიმე ჯგუფი არ არსებობს. ის ნებისმიერ ადამიანში შეიძლება გამოვლინდეს. სიგარეტის მწეველებში განსაკუთრებით… ჰაერის დაბინძურება, გამონაბოლქვი და ქიმიური პროდუქტები რისკის ქვეშ აყენებს მათ.

გენეტიკური ფაქტორების გავლენა

ყველასთვის ცნობილი, მამიდან შვილზე, ანუ ოჯახურად გადამდები დაავადების ტიპი არ არის. მაგრამ გენეტიკური ფაქტორების თვალსაზრისით, სიმსივნის სუპრესორულ გენებში ნაკლებობა აჩქარებს ამ სიმსივნეების განვითარებას. და ეს სიმსივნეები უფრო აგრესიულს ხდის. ამ თვალსაზრისით შეუძლებელია ზოგადი განცხადების გაკეთება.

განმეორებადი შარდ-გზების ინფექციების როლი შარდის ბუშტის სიმსივნეებში

კლასიკურად პასუხი „არა“ უნდა იყოს, მაგრამ შეცდომაში შემყვანი არ ვიქნებოდე, ვამბობ: 90%-ში არ არის, მაგრამ ძალიან ხშირად განმეორებადი შარდ-გზების ინფექციების მქონე ადამიანებში შეიძლება განვითარდეს ისეთი კიბოები, რომლებსაც ბრტყელუჯრედოვან კარცინომას ვუწოდებთ. თუმცა ეს შეიძლება იყოს შარდის ბუშტში დიდი ხნის განმავლობაში არსებული ქვების მქონე და კონტროლში არ მყოფი პაციენტები, უყურადღებოდ და მკურნალობის გარეშე დარჩენილი პაციენტები. მაგრამ წელიწადში რამდენიმეჯერ შესაძლო მარტივი სისტიტები შარდის ბუშტის სიმსივნეს არ იწვევს. ასევე არსებობს შისტოზომიაზი, რომელიც უფრო ხშირად ეგვიპტეში გვხვდება და ჩვეულებრივი წყლებიდან, მდინარეებიდან დაავადების გადაცემით შარდის ბუშტში სახლდება. ამის შედეგად სისტიტები ძალიან ბევრია.

სიმპტომები
ყველაზე მნიშვნელოვანი სიმპტომია შარდში სისხლის გამოყოფა. ეს, როგორც წესი, თვალით შესამჩნევი შეიძლება იყოს. ზოგჯერ ის შეიძლება გამოვლინდეს ჩვეულებრივი გამოკვლევების დროს, შარდის ანალიზებში. აქ არის ერთი პრობლემა: სისხლდენა შეიძლება მალევე გაივლოს. პაციენტმა შეიძლება ყურადღება არ მიაქციოს და თქვას „სისხლდენა გამივიდა“. მოგვიანებით, 6 თვის, ერთი წლის შემდეგ, შეიძლება ისევ განმეორდეს. ის ისევ ერთი ან ნახევარი დღე გრძელდება. ამასობაში, თუ სისტიტის მსგავსი, ხშირი შარდვა, შარდვისას წვა და სხვა ჩივილები შარდის ბუშტის კუნთებს შეიჭრება, ასეთი ჩივილების დროს შეიძლება სიმსივნე გამოვლინდეს. თუ ყურადღება არ მიექცევა, შეიძლება ცუდი შედეგები მოჰყვეს.

სისხლის გამოყოფა

შეიძლება გამოვლინდეს ყველა სტადიაზე. შეიძლება გამოვლინდეს ადრეული სტადიის კიბოებში, შეიძლება გამოვლინდეს მოწინავე სტადიის კიბოშიც. სისხლის გამოყოფა ყველაზე მნიშვნელოვანი სიმპტომია.

კონტროლი

რადგან პროსტატის წლიურ გასინჯვას ვრეკომენდებთ, იმ დროს, თუ ადამიანებს შარდში ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა შარდის დაკავება, არ აქვთ, წელიწადში ერთ-ორჯერ შარდის ანალიზი საკმარისი იქნება. წელიწადში ერთხელ შარდ-სასქესო სისტემის ულტრაბგერითი გამოკვლევას გირჩევთ. ულტრაბგერა შეიძლება გამოავლინოს პატარა სიმსივნეებიც. რადიოლოგიის განვითარებით ულტრაბგერა, განსაკუთრებით 3 სანტიმეტრზე მეტი ზომის სიმსივნეებს დიდი ალბათობით აღმოაჩენს. თუმცა საეჭვო ან გამორჩენის ალბათობის მქონე შემთხვევებში, როცა შარდში სისხლდენაა, მაგრამ ულტრაბგერაზე სურათის მიღება შეუძლებელია, ყველაზე ზუსტ და სანდო დიაგნოსტიკურ მეთოდად ვიყენებთ „ცისტოსკოპიას“ — შარდის ბუშტს წყლით ავავსებთ და ნათურიანი ინსტრუმენტის დახმარებით ვათვალიერებთ შარდის ბუშტის შიდა ზედაპირებს.

შარდის ბუშტის სიმსივნეების მკურნალობა

პირველი დიაგნოზის დასმა, ბიოფსიის ჩასატარებლად ქირურგიული ჩარევა, რომელსაც ვუწოდებთ TUR — Trans Urethral Resection, რომელიც შემოკლებით TUR-ის სახელწოდებით არის ცნობილი, მეთოდით, პენისში არსებული შარდსადინარით შარდის ბუშტში შევდივართ, ენდოსკოპიურად შარდის ბუშტში არსებულ სიმსივნეს ვჭრით და ამას პათოლოგიაში ვაგზავნით. ეს გვაძლევს ინფორმაციას სიმსივნის სტადიის შესახებ, ანუ შარდის ბუშტის ფენებში რამდენად ღრმად შეაღწია და რამდენად აგრესიულია ეს სიმსივნე. ეს ინფორმაცია საწყისისთვის საკმარისია. ზედაპირული შარდის ბუშტის სიმსივნეების დროს, ანუ იმ სიმსივნეებში, რომლებიც შარდის ბუშტის კუნთოვან ქსოვილში არ შემოსულა, TUR-ით ნაწილის აღება საკმარისია. მისი განმეორების თავიდან ასაცილებლად ზოგიერთ შემთხვევაში შარდის ბუშტში მედიკამენტს ვიყენებთ. თუ ამ აღებულ ნაწილში სიმსივნე შარდის ბუშტის კუნთოვან ქსოვილში შესულია, მაშინ მკურნალობის ვარიანტები ორად იყოფა. ყველაზე ეფექტური მკურნალობის ვარიანტი ქირურგიულია. არსებობს შარდის ბუშტის კუნთოვანი ფენის ზედაპირზე მდებარე, ძალიან ღრმად არშემდგარი, 85%-ით ეფექტური, ღია ოპერაციით შარდის ბუშტის მთლიანად ამოკვეთის ოპერაცია. მის შემდეგ, რა თქმა უნდა, არსებობს შარდის დივერსიის მეთოდი, რომელსაც შარდის ბუშტის არარსებობისას შარდის მიმართულების დასარეგულირებლად ვიყენებთ. აქ, ე.წ. „ილეოსტომიით“, 15-20 სანტიმეტრი ნაწლავის ნაწილს ვიღებთ და ამ ნაწლავის ნაწილის ერთ ბოლოს შარდსაწვეთთან, მეორეს კანთან ვაკავშირებთ და გარეთ ჩანთის დამაგრებით ვქმნით სისტემას, რომელსაც უროლოგიურ კონდუიტს ვუწოდებთ. შესაბამის შემთხვევებში, უფრო დიდი რაოდენობით წვრილი ნაწლავის გამოყენებით შესაძლებელია ორთოტოპური შარდის ბუშტის, ანუ ახალი შარდის ბუშტის შექმნის მეთოდიც. გარდა ამისა, ზოგიერთ შემთხვევაში ქიმიოთერაპიასთან კომბინირებული რადიოთერაპიის ვარიანტებიც შარდის ბუშტის სიმსივნეების მკურნალობაში ეფექტურ მეთოდებად რჩება.

მკურნალობის შემდეგ შარდის ბუშტის სიმსივნეები

ზედაპირული შარდის ბუშტის სიმსივნეები, ანუ შარდის ბუშტის კუნთოვან ქსოვილში არსებული სიმსივნეები, 5 წლის განმავლობაში მათი სტადიისა და დიფერენციაციის ხარისხის პროპორციულად 70%-ით განმეორების რისკი აქვთ. მედიკამენტური მკურნალობით, ქიმიოთერაპიით ან იმუნოთერაპიით, რომლებსაც ვიყენებთ 6 ან 8 კვირის განმავლობაში, კვირაში ერთხელ, შარდის ბუშტში შეყვანით, 70%-იან მაჩვენებელს 30%-მდე ვამცირებთ. შარდის ბუშტის ძალიან ზედაპირულ ფენაში და დაბალი რისკის შარდის ბუშტის სიმსივნეებში განმეორების რისკი დაახლოებით 5%-ია. ამ შემთხვევებში ამ მედიკამენტურ მკურნალობას არ ვატარებთ. ოდნავ უფრო ღრმად შესული სიმსივნეების დროს 50%-ია. აქ არსებობს როგორც განმეორების, ისე კუნთოვანი ჩართულობის ალბათობა. ოპერაციის მიმართ, შარდის ბუშტის ამოკვეთაზე მიმართვის მაჩვენებელი 50%-ია. მას აუცილებლად კონტროლის ქვეშ უნდა ჰქონდეს. ზედაპირულ სიმსივნეებში, კუნთოვანი ჩართულობის მქონე ინვაზიურ სიმსივნეებში კონტროლის ვადებს ვსაზღვრავთ და სისტექტომიას ვატარებთ. ვიღებთ შარდის ბუშტს და მის შემდეგ, შარდის ბუშტის შიგნით კი არა, არამედ ზედა შარდ-სასქესო სისტემის კონტროლის მიზნით წელიწადში მინიმუმ ერთი რადიოლოგიური გამოსახულება, 3 თვეში ერთხელ ულტრაბგერა და სისხლის ანალიზის კონტროლს ვატარებთ. ზედაპირული შარდის ბუშტის სიმსივნეების დროს პირველ წელს — 3 თვეში ერთხელ, მეორე წელს — 6 თვეში ერთხელ, შემდეგ — წელიწადში ერთხელ ვატარებთ კონტროლს. ზოგადად, მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ვაკონტროლებთ, მაგრამ პირველი 5 წელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

ადრეული დიაგნოსტიკა

ადრეული დიაგნოსტიკით ზედაპირული სიმსივნეები 85-90%-ით მთლიანად განიკურნება.

შარდის ბუშტის სიმსივნე მსოფლიოში და საქართველოში

ფილტვის, კუჭ-ნაწლავის სისტემისა და პროსტატის კიბოების შემდეგ მოდის შარდის ბუშტის სიმსივნეები. თურქეთსა და მსოფლიოში პირველ 5-ში შედის. სიგარეტის მოწევის მაჩვენებლის შემცირებასთან ერთად ეს მაჩვენებლებიც დაეცემა.

კვება და ცხოვრების წესი შარდის ბუშტის კიბოს თავიდან ასაცილებლად

თუ სიგარეტის მოხმარების გარდა ჩამოვთვლით, ცხოვრების წესში რაიმე ცვლილება საჭირო არ არის. ახალი ბოსტნეულისა და ხილის ჭამა ძალიან მნიშვნელოვანია. საჭიროა C ვიტამინის მიღება. ინდუსტრიის მიერ მოტანილი გარემოს დაბინძურებისგან თავის არიდების შანსი ამჟამად არ არსებობს.