ქიმიოთერაპია

რა არის ქიმიოთერაპია?

კიბოს მკურნალობაში მნიშვნელოვან ადგილს დაკავებული ქიმიოთერაპია არის კიბოს დიაგნოზის მქონე პირების მკურნალობა წამლებით კიბოს ტიპის შესაბამისად. ეს მკურნალობა შეიძლება იყოს წამლის ვენაში შეყვანის სახითაც და პირით მიღებული წამლის სახითაც. გამოყენებული წამლები არის კიბოს საწინააღმდეგო წამლები (ანტიკიბოს, ანტინეოპლასტური წამლები), რომლებიც ცნობილია როგორც ქიმიოთერაპევტიკები (ქიმიური წამლები). პაციენტის მკურნალობაში ქირურგია და რადიოთერაპია წარმოადგენს ლოკალური მკურნალობის მეთოდებს, რომელთა შემდეგაც ტარდება სისტემური მკურნალობა, როგორიცაა ქიმიოთერაპია და იმუნოთერაპია. ქიმიოთერაპია ციტოტოქსიკური წამლებით კეთდება, ამიტომ ის სპეციალური ინტერესის სფეროა. ის უნდა ჩატარდეს ეფექტური დოზებით, თუმცა პაციენტი დაცული იყოს გვერდითი მოვლენებისგან. წამლები სისხლის მეშვეობით ვრცელდება სხეულში და ახშობს კონტროლის გარეშე მზარდი სიმსივნური უჯრედების გამრავლებას.

რა არის ქიმიოთერაპიის მიზანი?

• კიბოს დაავადების მკურნალობა,
• სხვა ორგანოებში გადასვლისა და გავრცელების თავიდან აცილება,
• სიმსივნის ზრდის შენელება,
• სხვა ადგილებში გავრცელების შემთხვევაში ამ უჯრედების განადგურება,
• კიბოს დაავადებით გამოწვეული შეწუხებებისა და ჩივილების შემცირება ან აღმოფხვრა.

როგორ შეირჩევა გასაკეთებელი წამლები?

წამლის შერჩევა ხდება მრავალი გარემოების გათვალისწინებით. აქ მხედველობაში მიიღება სიმსივნის სახეობა, გავრცელების მდგომარეობა, პაციენტის ასაკი, არსებობის შემთხვევაში სხვა დაავადებები (შაქრიანი დიაბეტი, მაღალი წნევა, თირკმლის დაავადება და ა.შ.), და მკურნალობას განსაზღვრავს მედიკალური ონკოლოგი.

რა სახის ქიმიოთერაპია არსებობს?

• ნეოადიუვანტური ქიმიოთერაპიული მკურნალობა: სიმსივნის შეზღუდული და ქირურგიულად მოსაშორებელი შემთხვევებში, წარმონაქმნის შემცირებისა და ოპერაციის გაადვილების მიზნით ინიშნება.
• ადიუვანტური ქიმიოთერაპიული მკურნალობა: პაციენტის ოპერაციის შემდეგ, განმეორებითი წარმოქმნის რისკის შეფასებით, ადგილობრივი რეციდივის ან დაავადების გავრცელების თავიდან აცილების მიზნით ინიშნება.
• პალიატიური ქიმიოთერაპიული მკურნალობა: გავრცელებულ დაავადებაში სიმსივნის შემცირების, კონტროლის ქვეშ ყოფნის ან სიმსივნით გამოწვეული სიმპტომების აღმოფხვრის მიზნით ინიშნება.

ვინ ატარებს ქიმიოთერაპიას?

ქიმიოთერაპიით დაინტერესებული სამეცნიერო დარგია მედიკალური ონკოლოგია, ამ სფეროში მომუშავე ექიმი კი არის მედიკალური ონკოლოგი. მედიკალური ონკოლოგი არის სიმსივნის მკურნალობაში სპეციალიზებული შინაგანი დაავადებების სპეციალისტი. ქიმიოთერაპია აუცილებლად უნდა ჩატარდეს ამ საკითხში გადამზადებული პირები მომუშავე ცენტრებში; გამოცდილება არმქონე პირებს მკურნალობა კატეგორიულად არ უნდა ჩაუტარდეთ.

როგორ ტარდება ქიმიოთერაპია?

ქიმიოთერაპიის მკურნალობის სხვადასხვა ფორმა არსებობს. ქიმიოთერაპიის წამლები ხშირად ვენის გზით (ინტრავენურად) გვეძლევა. გარდა ამისა, არსებობს პირით (პირის მეშვეობით) მიღებადი ტაბლეტები და სხეულის ღრუებში (კუნთში, კანქვეშ ინექცია, მუცლის ღრუში და ფილტვის გარსებს შორის) ჩასატარებელი პროცედურებიც.

რა გვერდითი მოვლენები აქვს ქიმიოთერაპიას?

ქიმიოთერაპია არის მკურნალობა, რომელიც სიმსივნურ უჯრედებზე მოქმედებს. თანამედროვე მედიცინის ტექნოლოგიით წარმოებული წამლების დიდი უმრავლესობის გვერდითი მოვლენები პაციენტისთვის მნიშვნელოვნად არის შემცირებული. თუმცა, ამ პროცესში ნორმალურ უჯრედებზეც შეიძლება ზემოქმედება მოხდეს. ქიმიოთერაპიისას ხშირად შეინიშნება შემდეგი გვერდითი მოვლენები: გულისრევა, ღებინება, სისუსტე, მადის დაქვეითება, თმის ცვენა, სისხლის შედედებისთვის მნიშვნელოვანი თრომბოციტების რაოდენობის შემცირება, დიარეა ან ყაბზობა, გავრცელებული სხეულის ტკივილები, ხელებსა და ფეხებში დაბუჟება, პირის ღრუს წყლულები, სმენისა და გემოვნების შეგრძნების დაქვეითება, მენსტრუალური ციკლის დარღვევა, სპერმის რაოდენობის შემცირება, ძვლის ტვინის დათრგუნვა; წითელი სისხლის (ჰემოგლობინისა და ჰემატოკრიტის) დაცემის გამო გამოწვეული სისუსტე, თეთრი სისხლის (ლეიკოციტებისა და ნეიტროფილების) დაცემის გამო ინფექციის რისკი, ყვითელი სისხლის (თრომბოციტების) დაცემის გამო სისხლდენები.

თუმცა ეს გვერდითი მოვლენები ერთდროულად არ ვლინდება. ქიმიოთერაპიაში გამოყენებულ ორმოცდაათზე მეტ წამალს საკუთარი, სპეციფიკური გვერდითი მოვლენები აქვს. ისინი დაავადების სტადიის, ადგილმდებარეობის, პაციენტის ასაკისა და სქესის, თანმხლები სხვა დაავადებებისა და ორგანიზმის თავისებურებების მიხედვით სხვადასხვა ინტენსივობით შეიძლება გამოვლინდეს. პაციენტმა დეტალური ინფორმაცია უნდა მიიღოს ექიმისგან მის მიერ მისაღები წამლის გვერდითი მოვლენების შესახებ.

როდის უნდა ჩატარდეს გამოკვლევები ქიმიოთერაპიის შემდეგ?

როგორც წესი, მკურნალობის ჩატარებიდან 7-10 დღის შემდეგ უნდა ჩატარდეს სისხლის საერთო ანალიზი, საჭიროების შემთხვევაში ბიოქიმიური გამოკვლევები (თუ პაციენტმა თირკმლის ფუნქციის დარღვევის გამომწვევი წამალი მიიღო). თუ პაციენტს გამოუვლინდება სისუსტე, სისხლდენის ნიშნები ან ცხელება, სისხლის საერთო ანალიზი და ბიოქიმიური გამოკვლევები დაუყოვნებლივ უნდა ჩატარდეს.

ქიმიოთერაპიის შემდეგ რა შემთხვევებში უნდა მიმართოთ საავადმყოფოს გადაუდებლად?

• 38 გრადუსზე მაღალი სიცხე,
• სისხლდენა: მძიმე ცხვირიდან სისხლდენა, ღრძილებიდან სისხლის გამონადენი, შარდში სისხლის გამოჩენა, სისხლდენა სწორი ნაწლავიდან, მძიმე მენსტრუალური სისხლდენები ან მენსტრუაციის გარეთ სისხლდენები, პირიდან ყავის ნალექის მსგავსი მძიმე სისხლდენა, სხეულზე ჭიკარტის თავის ზომის წითელი წერტილები,
• ხველებისას პირიდან დიდი რაოდენობით სისხლის გამოყოფა (ჰემოპტიზი)
• ახლად განვითარებული სუნთქვის გაძნელება ან არსებული სუნთქვის გაძნელებაში მკვეთრი მატება,
• წონის დაკლებისა და სისუსტის გამომწვევი, ხანგრძლივი დიარეა,
• პირით კვების მძიმე დარღვევა და ამის შედეგად მძიმე წონის დაკლება,
• პირის ღრუს წყლულები, რომლებიც ხელს უშლის ჭამას და იწვევს ყლაპვის გაძნელებას,
• მუქი, ტარის ფერის განავალი,
• 2 დღეზე მეტ ხანს შეუჩერებელი დიარეა,
• 3 დღეზე მეტ ხანს განავლისა და აირების გამოუსვლელობა
• მოულოდნელად განვითარებული ძილიანობა, ორმხრივი ხედვა, ცნობიერების ცვლილებები, წონასწორობის დაკარგვა, შეუსაბამო მეტყველება, მოძრაობის დარღვევები. ასეთ შემთხვევებში დაუყოვნებლივ დაუკავშირდით თქვენს ექიმს და იმოქმედეთ მისი მითითებების შესაბამისად.

შესაძლებელია თუ არა ქიმიოთერაპიით გამოწვეული გვერდითი მოვლენების თავიდან აცილება?

ქიმიოთერაპიით გამოწვეული გვერდითი მოვლენები, როგორც წესი, 24-48 საათის განმავლობაში იწყება და უმეტესად 7-10 დღის განმავლობაში მცირდება ან ქრება. ზოგიერთი გვერდითი მოვლენა შეიძლება გაგრძელდეს.

გულისრევა და ღებინება: გამოიყენება წამლები, რომლებიც ზემოქმედებს ტვინის გულისრევისა და ღებინების ცენტრზე.

მადის დაქვეითება და წონის დაკლება: მადის დაქვეითებისა და წონის დაკლების განვითარებისას პაციენტებს პირით მისაღები კვების პროდუქტები ენიშნებათ.

დიარეა: ქიმიოთერაპიის მიღებისას განავლის გამოყოფის რეჟიმში ცვლილება შეიძლება მოხდეს. ეს გარკვეულ ფარგლებში შეიძლება მნიშვნელოვანი არ იყოს. დღეში 4-5-ზე მეტი წყლიანი გამოყოფა დიარეად ითვლება. თუ დიარეა გრძელდება, თავი უნდა შეიკავოთ უმი ბოსტნეულისგან, თხილისგან, ცხიმიანი საკვებისგან, შოკოლადისგან, ცხარე და სანელებლებიანი კერძებისგან და ალკოჰოლური სასმელებისგან, რომლებმაც შეიძლება გააღიზიანოს საჭმლის მომნელებელი სისტემა; ხოლო დიარეის შეჩერებაში დამხმარე შეიძლება იყოს მოხარშული კარტოფილი, ბრინჯის ფაფა, მაკარონი, ბანანი, ატამი, იოგურტი, რომლებიც უნდა იქნას მიღებული. ასევე დღეში მინიმუმ 3 ლიტრი სითხე (წყალი, ვაშლის წვენი, მწვანე ჩაი, მაწონი) უნდა იქნას მიღებული; უნდა თავი შეიკავოთ რძისა და რძის პროდუქტებისგან. ასევე, ანუსის არე ყოველი გამოყოფის შემდეგ ნათბობი წყლით უნდა გაიწმინდოს. ამ პერიოდში ექიმის მიერ რეკომენდებული დიარეის საწინააღმდეგო წამლები რეგულარულად უნდა იქნას გამოყენებული. თუ დიარეა ორ დღეზე მეტ ხანს გრძელდება და დღეში 6-8-ს აღემატება; ან მუცელში კრუნჩხვითი ტკივილები ორ დღეზე მეტ ხანს გრძელდება, მიმართეთ თქვენს ექიმს.

ყაბზობა: განავლის გამკვრივებასა და განავლის გამოყოფის ჩვეულებრივზე ნაკლებობაზე დაფუძნებულ ყაბზობას წამლების გარდა, ასევე შეიძლება გამოიწვიოს ნაკლები საკვების მიღებამ, ნაკლები სითხის მიღებამ და ნაკლები მოძრაობამ. ყაბზობის აღმოსაფხვრელად საჭიროა ბევრი სითხისა და ბოჭკოვანი საკვების (ნედლი და მოხარშული ბოსტნეული, ხილი, გარგარისა და ალუბლის კომპოტი) მიღება; ყაბზობის გამომწვევი საკვებისგან (კარტოფილი, ფაფა-ბრინჯი, მაკარონი) თავშეკავება; ფიზიკურ აქტივობაზე, მაგალითად სიარულზე, ყურადღების მიქცევა და ერთსა და იმავე საათზე განავლის გამოყოფაზე ზრუნვა. ამ პერიოდში ექიმის მიერ რეკომენდებული ყაბზობის წამალი რეგულარულად უნდა იქნას მიღებული. თუ 2 დღის განმავლობაში განავალი და აირები არ გამოდის, არის გულისრევა, ღებინება, აუცილებლად დაუკავშირდით თქვენს ექიმს და მიმართეთ საავადმყოფოს.

კანი და ფრჩხილები: ქიმიოთერაპიის მიღებისას კანსა და ფრჩხილებში შეიძლება გარკვეული ცვლილებები შეინიშნოს. ფრჩხილები ადვილად შეიძლება გატყდეს, შეიძლება გამოჩნდეს ზოლები, ქიმიოთერაპიის მიღების ვენებში შეიძლება ფერის გამუქება მოხდეს. მკურნალობის დასრულებიდან 1-2 თვის შემდეგ შეიძლება გაქრეს. ვინაიდან ქიმიოთერაპიამ შეიძლება კანზე გამუქება გამოიწვიოს, ამ პროცესის ყველაზე ნაკლები ზიანით გადატანის მიზნით, მზის სინათლეს პირდაპირ არ უნდა დაექვემდებაროთ, უნდა გამოიყენოთ დამცავი კრემები, კანის გამოშრობის თავიდან ასაცილებლად უნდა მიიღოთ მოკლე და ნათბობი აბაზანები, ხოლო ფრჩხილების დასაცავად, სამუშაოს შესრულებისას, უნდა გამოიყენოთ ხელთათმანები. წამლის ვენაში შეყვანისას ან მის შემდეგ, თუ გაწითლება, შეშუპება, ტკივილი წარმოიშვება, აუცილებლად მიმართეთ თქვენს ექიმს.

თმა: ზოგიერთი წამლის შემთხვევაში პირველი კურსის შემდეგ თმა ცვივა დაწყება და ქიმიოთერაპიის დასრულებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ ისევ იზრდება. მკურნალობამდე თქვენი ექიმი ამ საკითხთან დაკავშირებით განმარტებით ინფორმაციას მოგცემთ. უპირველეს ყოვლისა, ეს გვერდითი მოვლენა დროებითია და მკურნალობის დასრულებასთან ერთად გაქრება. მკურნალობაში გამოყენებული წამლები თმის ფოლიკულებზე მოქმედებს, ამიტომ თმასთან ერთად წარბებსა და სხეულის სხვა ადგილებზე არსებული ბეწვებიც მოცვივდება. მკურნალობამდე, თუ შესაძლებელია, თმა მოკლედ უნდა შეიჭრას, თმის დაკარგვის დასაფარად უნდა გამოიყენოთ ქუდი, პარიკი ან თავსაბური, უპირატესობა უნდა მიენიჭოს თმის გამაჯანსაღებელ საშუალებებს, ხოლო თმა ზედმეტად არ უნდა დაივარცხნოთ — ის ნაზად უნდა დაივარცხნოთ.

წითელი სისხლის (ჰემოგლობინი) დაქვეითებული სიმპტომური პაციენტებს წითელი სისხლი ეძლევათ, ყვითელი სისხლის (თრომბოციტები) დაქვეითებული და სისხლდენის მქონე პაციენტებს — თრომბოციტები. თეთრი სისხლის (ლეიკოციტები) დაქვეითებული და ინფექციის სერიოზული რისკის მქონე პაციენტთა ზოგიერთ ჯგუფს ძვლის ტვინის სტიმულირებელი წამლები ენიშნებათ. თეთრი სისხლის დაქვეითებულ პაციენტებს (ნეიტროფილი <1000) ცხელების არარსებობის შემთხვევაში, დამცავად, პირით მიღებადი ანტიბიოტიკური მკურნალობა იწყება. თეთრი სისხლის ძალიან დაქვეითებულ პაციენტებს (ნეიტროფილი <500) ცხელების განვითარების შემთხვევაში, ეს მდგომარეობა ფებრილური ნეიტროპენია ეწოდება და ვინაიდან სიკვდილის რისკი მაღალია, ინფექციის წყაროს დადგენისა და ვენით ფართო სპექტრის ანტიბიოტიკების შეყვანისთვის, პირობების შესაძლებლობისას, მარტოსულ პალატაში იზოლაციით უნდა მოთავსდნენ. ქიმიოთერაპიის შემდეგ ზოგად მდგომარეობაში გაუარესება შეიძლება განვითარდეს. არ უნდა დაგავიწყდეთ, რომ ქიმიოთერაპიის დროს შესაძლო გვერდითი მოვლენები დროებითია. პაციენტის ამ პერიოდში სიმშვიდე, გამძლეობა, იმედი და შფოთვის არქონა იმუნური სისტემის გაძლიერებას უწყობს ხელს. იმუნური სისტემის ძლიერება როგორც გამოჯანმრთელებაში, ისე გვერდითი მოვლენების ნაკლებად გრძნობაში ძალიან მნიშვნელოვანია.

სად უნდა ჩატარდეს სიმსივნის მკურნალობა?

სიმსივნის მკურნალობა გუნდური საქმეა და აუცილებლად ამ გუნდის ყველა წევრის მქონე ცენტრებში უნდა ჩატარდეს. ამ გუნდში უნდა შედიოდეს სიმსივნის ქირურგიით დაინტერესებული ექიმი-ქირურგი, სხივური თერაპიით (რადიოთერაპიით) დაინტერესებული რადიაციული ონკოლოგი, პათოლოგი, რადიოლოგი, ქიმიოთერაპიის ჩატარების მცოდნე ექთანი, ქიმიოთერაპიისა და პაციენტის მოვლით დაინტერესებული მედიკალური ონკოლოგი. კიბოს მკურნალობაში, სადაც სპეციალიზაცია, გამოცდილება და ტექნოლოგია სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა, ‘სიმსივნის კონსილიუმის’ შექმნით მედიცინის სხვადასხვა სპეციალობის წარმომადგენლებმა ერთად უნდა დაგეგმონ ჩასატარებელი მკურნალობა.

ხშირად დასმული კითხვები

ქიმიოთერაპია როგორ ტარდება ვენაში?

ვენაში შეყვანილი ქიმიოთერაპიის წამლები გარკვეულ ხსნარებში დადგენილ დროს უნდა იქნას შეყვანილი. ხანგრძლივმა მკურნალობამ შეიძლება საავადმყოფოში მოთავსება მოითხოვოს. ზოგიერთი წამლის გვერდითი მოვლენის აღმოსაფხვრელად შეიძლება დამატებითი ხსნარის შეყვანა გახდეს საჭირო. ამიტომ თითოეული მკურნალობის დრო პაციენტიდან პაციენტამდე შეიძლება განსხვავდებოდეს. ზოგჯერ პაციენტებში შეიძლება ვენური გზის პრობლემები წარმოიშვას. ასეთ შემთხვევებში ‘პორტ-კათეტერის’ ჩადგმით პაციენტისთვის უმტკივნეულო ვენური გზა მიიღება.

ქიმიოთერაპიის ჩატარების სიხშირე და ხანგრძლივობა რამდენია?

ჩასატარებელი მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია პაციენტის მდგომარეობასა და დანიშნულ ქიმიოთერაპიულ სეანსზე. როგორც წესი, შეიძლება ჩატარდეს 3 ან 4 კვირაში ერთხელ, ასევე შესაძლებელია კვირაში ერთხელ ან ორ კვირაში ერთხელ ჩატარება. ქიმიოთერაპიის ჩატარებაში მნიშვნელოვანი საკითხია: პირობების შესაბამისად, დროულად ჩატარება. პაციენტმა არ უნდა დაარღვიოს მკურნალობის რეჟიმი იმის მოტივით, რომ ‘თავს კარგად არ ვგრძნობ’ — ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. მკურნალობამდე ჩატარებული გამოკვლევების შესაბამისად, თუ ექიმი საჭიროდ მიიჩნევს, მას შეუძლია მკურნალობა გადადოს.

ქიმიოთერაპიის დროს სხვა წამლების მიღება შეიძლება?

პაციენტს, რომელსაც აქვს შაქრიანი დიაბეტი, მაღალი წნევა, გულის დაავადება, შეუძლია ქიმიოთერაპიის მთელი პერიოდის განმავლობაში მიიღოს თავისი არსებული წამლები. ხოლო სისხლის გამათხელებელი წამლებისთვის, მაგალითად ასპირინის მსგავსი წამლებისთვის, აუცილებლად უნდა მოისმინოს ექიმის რჩევა.

ქიმიოთერაპიის დროს მუშაობა შეიძლება?

ბევრ ადამიანს ქიმიოთერაპიის მიღებისას შეუძლია ჩვეულებრივი ცხოვრების რეჟიმის შენარჩუნება. ექიმის მიერ დართული ზომითა და მკურნალობის გეგმის დარღვევის გარეშე შეუძლია სამსახურში წასვლა. მთავარია, იმ დროს, როცა პაციენტი თავს დაღლილად გრძნობს, შეამციროს შესასრულებელი სამუშაოები და აქტივობები. ზოგიერთ პაციენტში კი დაავადების სახეობისა და გავრცელების, ჩატარებული მკურნალობის ინტენსივობისა და გვერდითი მოვლენების გამო სამუშაო საქმიანობის გაგრძელება შეიძლება შეუძლებელი იყოს. მაგალითად, ქიმიოთერაპიის შემდეგ მაშინვე მიღებულმა გულისრევის საწინააღმდეგო წამლებმა შეიძლება ძილიანობა გამოიწვიოს და ამის გამო მანქანის მართვა სარისკო იყოს. დაელაპარაკეთ თქვენს ექიმს თქვენს პროფესიასა და სამუშაო რეჟიმზე. თუ თქვენი საქმიანობა მკურნალობის დროს თქვენთვის პრობლემას არ ქმნის, შეგიძლიათ მოკლე დასვენების პერიოდებით განაგრძოთ მუშაობა. ქიმიოთერაპიის დროს შეძლებისდაგვარად გააგრძელეთ ყოველდღიური ცხოვრება.

ქიმიოთერაპიის დროს დასვენება შეიძლება?

მკურნალობის სქემის დარღვევის გარეშე დასვენება შეიძლება. დასვენების ადგილისა და ფორმის შესახებ ექიმს უნდა მიაწოდოთ ინფორმაცია და მიიღოთ რეკომენდაციები. მაგალითად, ზოგიერთმა წამალმა შეიძლება კანზე გვერდითი მოვლენა გამოიწვიოს და მზის სინათლესთან კონტაქტმა შეიძლება კანის დაზიანებები გაზარდოს. დასვენებაზე წასვლამდე უნდა ჩატარდეს სისხლის საერთო ანალიზი და თუ ლეიკოციტებისა და თრომბოციტების მაჩვენებლები მისაღებია, შეიძლება აუზში ან ზღვაში შესვლა.

ქიმიოთერაპიის გავლენა სექსუალურ ცხოვრებაზე?

მამაკაცებში სპერმის რაოდენობის შემცირებით შეიძლება გამოიწვიოს დროებითი ან იშვიათად მუდმივი უნაყოფობა. სათესლე ჯირკვლის სიმსივნის მსგავსად, რეპროდუქციულ ასაკში გამოვლენილი და ქიმიოთერაპიის მიმღები პაციენტები, თუ ბავშვის ყოლა სურთ, მკურნალობამდე სპერმა შეიძლება დაცული იქნას სპერმის ბანკებში გაყინვით და მკურნალობის შემდეგ შეძლებენ ბავშვის ყოლას. ქალებში შეიძლება მენსტრუალური ციკლის დარღვევები განვითარდეს; მენსტრუაციის სისხლდენები უმეტესად დროებით, ზოგჯერ კი მუდმივად წყდება, რაც უნაყოფობას იწვევს. შეიძლება გამოვლინდეს მენოპაუზის მსგავსი ცხელი ნაკადები, ოფლიანობა და ვაგინალური სიმშრალე.

ქიმიოთერაპიის ან მის შემდეგ ორსულობა სარისკოა?

ქიმიოთერაპიის დროს ორსულობის შემთხვევაში ნაყოფის დეფექტით დაბადების რისკი მაღალია. ქიმიოთერაპიის მიღებისას, ორსულობის შესაძლებლობის საწინააღმდეგოდ, საჭირო კონტრაცეპციის მეთოდები უნდა იქნას გამოყენებული. ქიმიოთერაპიის შემდეგ, როდესაც ჰორმონალური მდგომარეობა ნორმალურს დაუბრუნდება და მკურნალობა აღარ გაგრძელდება, ექიმის კონტროლის ქვეშ შეიძლება ორსულობა. მშობიარობის შემდეგ, თუ ქიმიოთერაპია საჭირო გახდება, ან ძუძუთი კვების პერიოდში დაისმება დიაგნოზი და ჩაუტარდება ქიმიოთერაპია, დედამ აბსოლუტურად არ უნდა მიაწოვოს ძუძუ ბავშვს.